Trong trạch nhật theo lối phong thủy, ngày khởi công không chỉ xét theo tuổi gia chủ mà còn xét theo toạ sơn, tức phương phía sau của ngôi nhà đo bằng la kinh. Nguyên tắc phổ biến là tránh ngày có địa chi đối xung với toạ sơn (gọi là ngày xung sơn), và ưu tiên ngày có địa chi tam hợp hoặc lục hợp với toạ sơn để "phù sơn". Với 24 sơn, các sơn mang tên can hoặc quẻ được quy về địa chi đi cặp với nó, như Nhâm theo Tý, Càn theo Hợi.
Đây là chỗ trạch nhật và phong thủy nhà ở nối vào nhau rõ nhất, và cũng là lý do người xem ngày theo lối cũ hay hỏi "nhà toạ hướng gì" trước khi hỏi tuổi. Bài này giải thích logic phía sau, cách tự quy toạ sơn về địa chi, cách gộp với tuổi gia chủ và những trường hợp khó như căn hộ chung cư, sửa một phần nhà. Các quy tắc này là quan niệm của trường phái, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao trạch nhật lại xét toạ sơn
Trong phong thủy lý khí, mỗi ngôi nhà được đặt lên vòng 24 sơn của la kinh: phía sau là toạ, phía trước là hướng. Toạ được coi là chỗ nhà "dựa lưng", gắn với sự vững vàng, nên nhiều phái lấy toạ sơn làm gốc khi xét các yếu tố thời gian. Ngày, tháng, năm khởi công mang địa chi; địa chi ấy có quan hệ hợp, xung, hình, hại với địa chi của toạ sơn, giống như quan hệ giữa các con giáp.
Từ đó sinh ra hai ý quen thuộc. Thứ nhất là tránh "xung sơn": ngày có chi đối diện với toạ sơn bị coi như một lực đẩy thẳng vào lưng ngôi nhà vào lúc khởi đầu. Thứ hai là "bổ long phù sơn": chọn ngày có chi cùng nhóm tam hợp hoặc lục hợp với toạ sơn để thêm sức cho nó. Các sách trạch nhật theo lối chính ngũ hành còn xét kỹ hơn, dựng tứ trụ ngày giờ rồi xem ngũ hành của tứ trụ có sinh cho ngũ hành của sơn không.
Cần hiểu đúng tính chất: đây là logic biểu tượng của một hệ phương vị và thời gian. Nó không đo gió, nắng hay nền đất. Giá trị thực tế của bước này là buộc gia đình đo hướng nhà cẩn thận, điều vốn có ích cho việc bố trí cửa, cửa sổ, chống nắng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Quy 24 sơn về 12 địa chi
La kinh chia vòng tròn thành 24 sơn, mỗi sơn 15 độ: 12 sơn mang tên địa chi, 8 sơn mang tên thiên can (Giáp, Ất, Bính, Đinh, Canh, Tân, Nhâm, Quý) và 4 sơn mang tên quẻ (Càn, Khôn, Cấn, Tốn). Để xét xung hợp với ngày, các sơn không phải địa chi được ghép với địa chi đi liền sau nó theo chiều kim đồng hồ, gọi là song sơn.
| Cặp song sơn | Địa chi dùng để xét | Phương |
|---|---|---|
| Nhâm – Tý | Tý | Bắc |
| Quý – Sửu | Sửu | Bắc lệch Đông |
| Cấn – Dần | Dần | Đông Bắc |
| Giáp – Mão | Mão | Đông |
| Ất – Thìn | Thìn | Đông lệch Nam |
| Tốn – Tỵ | Tỵ | Đông Nam |
| Bính – Ngọ | Ngọ | Nam |
| Đinh – Mùi | Mùi | Nam lệch Tây |
| Khôn – Thân | Thân | Tây Nam |
| Canh – Dậu | Dậu | Tây |
| Tân – Tuất | Tuất | Tây lệch Bắc |
| Càn – Hợi | Hợi | Tây Bắc |
Cách ghép này là quy ước của phái Tam hợp và được nhiều người làm trạch nhật dùng. Có phái khác quy can và quẻ theo cách riêng (ví dụ qua nạp giáp), nên kết quả ở các sơn can và quẻ có thể khác giữa các người xem. Với 12 sơn địa chi, các phái hầu như thống nhất.
Muốn dùng bảng, bạn cần biết toạ sơn chính xác. Sai một sơn là đổi cả nhóm xung hợp, vì vậy đo hướng bằng la kinh hoặc la bàn đã hiệu chỉnh, đứng đúng chỗ, tránh nhiễu từ là bước không bỏ qua được.
Đo toạ sơn trước khi chọn ngày: các bước tối thiểu
Mọi phép tính ở trên đều đứng trên một con số: toạ sơn. Nếu số đo sai một sơn, ngày "hợp" có thể thành ngày "xung". Vì vậy, trước khi chọn ngày theo toạ sơn, nên đo hướng theo các bước tối thiểu dưới đây.
- Xác định trục chính của nhà: với nhà phố, thường là đường vuông góc với mặt tiền; với nhà có sân vườn, là trục từ cửa chính vào gian giữa. Thống nhất trong gia đình mặt nào là hướng, mặt nào là toạ.
- Đứng trong nhà hoặc trên lô đất, tránh xa cột thép, ô tô, tủ lạnh, đường điện lớn ít nhất vài mét.
- Đặt la kinh hoặc la bàn nằm phẳng, cạnh đáy song song với trục nhà. Đọc độ của phía hướng, rồi suy ra phía toạ (cộng hoặc trừ 180 độ).
- Đo lại ở hai ba vị trí khác nhau dọc theo trục. Nếu các lần đo lệch nhau nhiều, có nguồn nhiễu từ cần tìm.
- Tra độ của toạ vào bảng 24 sơn để ra tên sơn, rồi quy về địa chi theo bảng song sơn.
- Ghi lại số đo kèm ngày đo, để lần sau sửa nhà hay hỏi người khác không phải đo lại từ đầu.
Với nhà đang xây, toạ hướng lấy theo bản vẽ và mốc định vị trên đất. Với căn hộ, nhiều người đo tại cửa chính căn hộ, nhưng như đã nói, các phái không thống nhất. Chi tiết về cách dùng la kinh có ở danh mục la bàn, la kinh trên trang này.
Ngày xung, ngày hợp với từng toạ sơn
Bảng dưới lấy địa chi của toạ sơn (sau khi quy theo bảng trên) và chỉ ra ngày bị coi là xung, ngày được coi là hợp. Tam hợp gồm ba chi cùng nhóm: Thân Tý Thìn, Hợi Mão Mùi, Dần Ngọ Tuất, Tỵ Dậu Sửu.
| Chi toạ sơn | Ngày xung sơn (tránh) | Ngày tam hợp | Ngày lục hợp |
|---|---|---|---|
| Tý | Ngọ | Thân, Thìn | Sửu |
| Sửu | Mùi | Tỵ, Dậu | Tý |
| Dần | Thân | Ngọ, Tuất | Hợi |
| Mão | Dậu | Hợi, Mùi | Tuất |
| Thìn | Tuất | Thân, Tý | Dậu |
| Tỵ | Hợi | Dậu, Sửu | Thân |
| Ngọ | Tý | Dần, Tuất | Mùi |
| Mùi | Sửu | Hợi, Mão | Ngọ |
| Thân | Dần | Tý, Thìn | Tỵ |
| Dậu | Mão | Tỵ, Sửu | Thìn |
| Tuất | Thìn | Dần, Ngọ | Mão |
| Hợi | Tỵ | Mão, Mùi | Dần |
Một hệ quả dễ thấy: ngày xung toạ sơn chính là ngày mang chi của phía hướng. Nhà toạ Tý hướng Ngọ thì ngày Ngọ xung sơn. Một số người làm nghề còn tránh cả tháng mang chi xung sơn cho phần việc chính, nhưng phần lớn chỉ xét đến ngày và giờ.
Gộp toạ sơn với tuổi gia chủ: ví dụ giả định
Ví dụ giả định: một nhà phố ở Cần Thơ toạ Tý hướng Ngọ (lưng quay về Bắc, mặt nhìn về Nam), gia chủ tuổi Mão. Gia đình muốn chọn ngày động thổ trong một khoảng ba tuần đã có giấy phép và nhà thầu sẵn sàng.
- Gạch ngày Ngọ vì xung toạ sơn Tý.
- Gạch ngày Dậu vì xung tuổi gia chủ Mão.
- Gạch ngày trực Phá trong tháng (ngày có chi xung với chi tháng tiết), vì lối thông thư coi là nặng.
- Trong số còn lại, đánh dấu ngày Thân, Thìn (tam hợp với toạ Tý), ngày Sửu (lục hợp với toạ Tý). Nếu muốn, cộng thêm ngày Hợi, Mùi (tam hợp với tuổi Mão).
- Ưu tiên ngày vừa hợp sơn vừa không có điểm nặng khác, rồi xét thời tiết, ngày nghỉ của người thân.
- Chọn giờ lễ là giờ hoàng đạo ban ngày, không trùng chi Ngọ (xung sơn) và không trùng chi Dậu (xung tuổi).
Sau bước này thường còn vài ngày dùng được trong ba tuần, đủ để chọn theo điều kiện thực tế. Nếu không còn ngày nào thoả mọi điều kiện, lối thông thư thường chấp nhận một ngày không xung, không phá, dù thiếu điểm hợp.
Tam sát: có thể hướng về, không nên toạ lên
Ngoài ngày, trạch nhật theo phong thủy còn xét phương của năm. Một ví dụ quen thuộc là Tam sát: năm Thân, Tý, Thìn thì Tam sát ở phương Nam; năm Dần, Ngọ, Tuất ở phương Bắc; năm Tỵ, Dậu, Sửu ở phương Đông; năm Hợi, Mão, Mùi ở phương Tây. Câu khẩu quyết cũ nói Tam sát "khả hướng bất khả toạ", nghĩa là nhà có thể quay mặt về phương Tam sát nhưng không nên khởi công một ngôi nhà toạ lưng vào phương ấy trong năm đó.
Ví dụ giả định: trong một năm Dần, Tam sát ở phương Bắc. Nhà toạ Tý (lưng về Bắc) theo quan niệm này nên cân nhắc lùi việc khởi công sang năm khác hoặc chọn kỹ tháng, ngày. Nhà toạ Ngọ hướng Tý thì không bị coi là phạm vì chỉ hướng về Tam sát.
Các sát theo năm như Thái tuế, Tuế phá, Ngũ hoàng còn nhiều chi tiết và có danh mục riêng về phong thủy theo năm trên trang này. Ở đây chỉ cần nắm: trạch nhật theo toạ sơn là bài toán nhiều tầng, năm, tháng, ngày, giờ, và người làm nghề cân nhắc chung chứ không xét riêng một tầng. Đây là quan niệm của trường phái; quyết định làm nhà năm nào nên dựa trước hết vào tài chính, giấy phép và nhu cầu gia đình.
Những trường hợp khó: chung cư, sửa một phần, nhà chưa xây
Căn hộ chung cư. Toạ sơn của toà nhà và của căn hộ có thể khác nhau; các phái cũng không thống nhất lấy cửa chính căn hộ hay ban công làm hướng. Vì nhập trạch căn hộ không có động thổ, nhiều người làm nghề chỉ xét tuổi gia chủ và bỏ qua lớp toạ sơn.
Sửa một phần nhà. Khi chỉ sửa bếp phía Đông hay nâng tầng phía sau, một số người xét phương của chỗ sửa so với tâm nhà thay vì toạ sơn cả nhà. Ví dụ giả định, sửa ở phương Mão thì tránh ngày Dậu. Cách làm này khác nhau giữa các người xem.
Nhà chưa xây, chỉ có đất. Toạ hướng được lấy theo bản vẽ thiết kế đã chốt. Nếu bản vẽ còn đổi, chọn ngày theo toạ sơn chưa có nghĩa; nên chốt thiết kế trước.
Nhà kiêm hướng, nằm sát mép hai sơn. Khi số đo rơi gần ranh giới hai sơn, quy về địa chi nào sẽ khác nhau. Người làm nghề thường đo lại nhiều lần, và nếu vẫn sát ranh giới thì tránh ngày xung của cả hai khả năng.
Gia đình nhiều thế hệ. Tuổi ai làm chủ là câu hỏi riêng; về toạ sơn thì chỉ có một nhà nên đỡ phức tạp hơn. Đây là một lý do nhiều gia đình thấy lớp toạ sơn dễ thống nhất hơn lớp tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Ngày xung sơn là gì?
Là ngày có địa chi đối xung với địa chi của toạ sơn nhà, ví dụ nhà toạ Tý thì ngày Ngọ là ngày xung sơn. Theo quan niệm trạch nhật phong thủy, nên tránh ngày này khi động thổ, đổ móng. Đây là quy ước trường phái, mức tin tuỳ mỗi người.
Toạ sơn và tuổi gia chủ, cái nào quan trọng hơn?
Các phái nói khác nhau. Lối thông thư phổ thông chú trọng tuổi gia chủ, lối phong thủy chú trọng toạ sơn. Cách dung hoà thường gặp là tránh cả ngày xung tuổi và ngày xung sơn, rồi chọn ngày có điểm hợp với ít nhất một bên.
Không biết toạ hướng nhà thì chọn ngày thế nào?
Có thể chỉ xét tuổi gia chủ và các lớp chung trên lịch. Nếu muốn xét toạ sơn, cần đo hướng cẩn thận bằng la kinh hoặc la bàn, đứng trong nhà theo trục chính, tránh xa sắt thép và thiết bị điện.
Sơn Nhâm, Càn, Khôn thuộc địa chi nào?
Theo cách ghép song sơn phổ biến, Nhâm đi cặp với Tý, Càn với Hợi, Khôn với Thân, Cấn với Dần, Tốn với Tỵ. Một số phái quy theo cách khác, nên kết quả ở các sơn này có thể khác nhau.
Tam sát khả hướng bất khả toạ nghĩa là gì?
Là câu khẩu quyết nói rằng nhà có thể quay mặt về phương Tam sát của năm, nhưng không nên toạ lưng vào phương ấy khi khởi công trong năm đó. Đây là quan niệm của phong thủy theo năm, không phải quy định xây dựng.
Nhập trạch nhà mua lại có cần xét toạ sơn không?
Nhiều người làm nghề xét chủ yếu cho động thổ và xây dựng. Với nhập trạch, đặc biệt là nhà mua lại hoặc căn hộ, phần lớn chỉ xét tuổi gia chủ và các lớp chung. Gia đình có thể chọn mức xét phù hợp.