Chọn ngày nhận việc mới theo tập quán thường xét ba lớp: ngày hoàng đạo hay hắc đạo, các ngày kỵ dân gian như Tam nương, Nguyệt kỵ, và mục việc nên làm trên lịch như xuất hành, nhậm chức, ký kết. Người kỹ hơn còn xem hướng xuất hành và giờ ra khỏi nhà. Đây là tập quán văn hoá, không có cơ sở để nói ngày nào làm công việc thuận hay nghịch.
Trên thực tế, ngày bắt đầu làm việc thường do công ty định, và hiếm ai muốn để lại ấn tượng đầu tiên bằng việc xin lùi ngày vì lý do lịch. Bài này giúp bạn hiểu lịch ghi gì, dung hoà thế nào khi ngày đã định sẵn, và quan trọng hơn, những việc cần lo về hợp đồng, giấy tờ, tâm thế trước buổi đầu tiên.
Vì sao người Việt hay xem ngày cho việc bắt đầu
Tập quán chọn ngày gắn với ý nghĩ rằng sự khởi đầu ảnh hưởng tới cả quá trình phía sau. Ông bà ta chọn ngày cho việc động thổ, cưới hỏi, khai trương, xuất hành đầu năm. Nhận một công việc mới, nhất là công việc quan trọng, cũng được coi là một khởi đầu như thế.
Trong sách lịch cổ truyền, việc nhận chức, đi nhậm ở nơi mới của người làm quan được xếp thành mục riêng; nhiều quyển lịch ghi bằng các chữ Hán Việt như thượng quan, phó nhậm. Người làm công ăn lương ngày nay mượn mục này cho việc nhận việc mới, thăng chức hay chuyển công tác.
Ngoài lý do văn hoá, xem ngày còn có tác dụng tâm lý dễ thấy: nó cho người ta một nghi thức nhỏ để đánh dấu một bước chuyển. Bước vào nơi làm mới với cảm giác "đã chọn ngày lành" giúp nhiều người tự tin hơn. Cảm giác ấy có giá trị, miễn là nó không làm bạn lỡ cơ hội hay gây khó xử với nơi tuyển dụng.
Lịch ghi những gì cho việc nhận việc, ký kết
Mỗi quyển lịch, mỗi ứng dụng xem ngày dùng một bộ quy tắc hơi khác nhau, nên có thể vênh nhau. Bảng dưới tóm tắt các lớp thông tin phổ biến nhất.
| Lớp thông tin | Lịch ghi gì | Cách nhiều người dùng |
|---|---|---|
| Hoàng đạo – hắc đạo | Mỗi ngày gắn với một trong 12 vị thần; sáu ngày hoàng đạo được coi là tốt | Ưu tiên ngày hoàng đạo cho việc bắt đầu |
| Ngày kỵ dân gian | Tam nương (mùng 3, 7, 13, 18, 22, 27 âm lịch), Nguyệt kỵ (mùng 5, 14, 23) | Tránh nếu có lựa chọn khác |
| Mục việc nên làm | Xuất hành, nhậm chức, giao dịch, ký kết… | Chọn ngày có ghi việc phù hợp |
| Trực và sao | 12 trực (Kiến, Trừ, Mãn…), 28 sao | Người kỹ mới xét, thường để phân biệt hai ngày đã tốt |
| Hướng xuất hành | Hướng Hỷ thần, Tài thần của ngày | Ra khỏi nhà đi về hướng đó một đoạn rồi mới rẽ đường chính |
Nếu bạn dùng hai nguồn lịch và thấy vênh nhau, đó là chuyện bình thường, vì các sách trạch nhật vốn không thống nhất. Hãy chọn một nguồn mà gia đình quen dùng và nhất quán với nó. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Khi công ty đã định ngày: các cách dung hoà phổ biến
Giữ nguyên ngày, chọn giờ. Cách nhẹ nhàng nhất là giữ ngày công ty định, chỉ chọn giờ ra khỏi nhà vào giờ hoàng đạo buổi sáng. Phần lớn ngày nào cũng có vài giờ hoàng đạo, và giờ đi làm buổi sáng thường rơi vào một trong số đó.
Xuất hành tượng trưng từ hôm trước. Một số gia đình chọn một ngày tốt trước đó để "xuất hành" tượng trưng: ra khỏi nhà theo hướng tốt, mua món đồ dùng cho công việc mới, hoặc ghé qua nơi làm mới. Cách này phổ biến với người coi trọng tập quán mà không muốn đổi lịch của công ty.
Đề nghị đổi ngày khi thật sự linh hoạt. Nếu nhà tuyển dụng hỏi bạn muốn bắt đầu ngày nào, bạn có quyền chọn trong khoảng họ đưa ra. Lý do nêu với công ty nên là lý do công việc như bàn giao ở nơi cũ, không cần nói đến chuyện xem ngày.
Không xin lùi ngày chỉ vì ngày xấu. Xin lùi ngày vào phút chót có thể làm nhà tuyển dụng nghi ngại về sự cam kết, nhất là ở vị trí cạnh tranh. Cái giá của ấn tượng đầu xấu dễ thấy hơn nhiều so với tác động của ngày Tam nương.
Những việc thật cần lo trước ngày nhận việc
Dù chọn ngày hay không, những việc dưới đây mới quyết định tuần đầu tiên của bạn có suôn sẻ hay không:
- Đọc kỹ thư mời nhận việc: chức danh, mức lương, phụ cấp, thời gian thử việc, địa điểm, giờ làm. Hỏi lại ngay những điểm chưa rõ.
- Hỏi về hợp đồng: sẽ ký hợp đồng thử việc hay hợp đồng lao động, ký vào ngày nào, ai giữ bản nào. Theo quy định hiện hành, hợp đồng lao động phải được giao kết trước khi nhận người lao động vào làm.
- Chuẩn bị giấy tờ theo danh sách công ty gửi: căn cước, bằng cấp, giấy khám sức khoẻ, thông tin tài khoản ngân hàng, sổ hoặc mã bảo hiểm xã hội nếu đã có.
- Đi thử quãng đường tới nơi làm vào đúng giờ cao điểm một lần để biết mất bao lâu.
- Chuẩn bị trang phục phù hợp văn hoá công ty; hỏi nhân sự nếu không chắc.
- Bàn giao gọn gàng ở nơi cũ, giữ quan hệ tốt; người quen cũ là mạng lưới của bạn sau này.
Những việc này không cần ngày đẹp, nhưng thiếu một việc là đủ làm tuần đầu tiên rối tung. Nếu cần chọn giữa dành thời gian xem lịch và dành thời gian đọc hợp đồng, nên ưu tiên đọc hợp đồng.
Ký hợp đồng: chọn ngày theo tập quán, đọc theo luật
Một số người xem ngày riêng cho việc ký hợp đồng, nhất là hợp đồng dài hạn. Trên lịch, mục liên quan thường là giao dịch, lập khế ước hoặc ký kết. Bạn có thể đề nghị ký vào một ngày thuận tiện cho mình nếu hai bên đều linh hoạt.
Điều quan trọng hơn ngày ký là nội dung hợp đồng. Theo Bộ luật Lao động năm 2019, hợp đồng lao động có hai loại chính là không xác định thời hạn và xác định thời hạn không quá 36 tháng. Thời gian thử việc có giới hạn tuỳ tính chất công việc, dài nhất 180 ngày với người quản lý doanh nghiệp, 60 ngày với công việc cần trình độ cao đẳng trở lên; tiền lương thử việc do hai bên thoả thuận nhưng ít nhất bằng 85% mức lương của công việc đó. Quy định có thể thay đổi, nên đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi bộ phận nhân sự.
Đọc từng điều khoản về lương, thưởng, thời giờ làm việc, nghỉ phép, điều kiện chấm dứt, cam kết bảo mật hoặc không cạnh tranh. Một hợp đồng rõ ràng, ký vào ngày Tam nương, vẫn bảo vệ bạn tốt hơn một hợp đồng mơ hồ ký vào ngày hoàng đạo.
Ngày nộp đơn nghỉ và ngày làm cuối ở chỗ cũ
Nhận việc mới thường đi kèm rời việc cũ, và ít ai xem ngày cho việc này dù nó cũng là một bước chuyển. Một số người vẫn chọn ngày tốt để nộp đơn, với ý muốn chia tay êm đẹp. Điều ấy vô hại, miễn là không làm bạn nộp đơn muộn so với thời hạn báo trước.
Thời hạn báo trước mới là điều cần tính kỹ. Theo Bộ luật Lao động năm 2019, người lao động muốn đơn phương chấm dứt hợp đồng phải báo trước ít nhất 45 ngày với hợp đồng không xác định thời hạn, 30 ngày với hợp đồng xác định thời hạn từ 12 đến 36 tháng, và 3 ngày làm việc với hợp đồng dưới 12 tháng; một số ngành nghề đặc thù có quy định riêng. Hãy đếm ngược từ ngày dự kiến nhận việc mới để biết hạn chót nộp đơn, rồi đối chiếu với hợp đồng và nội quy của nơi cũ.
Ngày làm cuối nên dành cho bàn giao: danh sách việc dở, tài liệu, mật khẩu hệ thống, tài sản công ty. Xin xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội và các khoản còn lại. Một cuộc chia tay gọn gàng là khởi đầu tốt cho công việc mới hơn bất kỳ ngày đẹp nào.
Nhận việc vào tháng 7 âm lịch, sát Tết hay đầu năm
Tháng 7 âm lịch được nhiều người Việt gọi là tháng cô hồn, có tâm lý ngại bắt đầu việc lớn. Một số người vì thế muốn dời ngày nhận việc sang tháng 8. Quan niệm này phổ biến ở nhiều vùng, nhưng thị trường lao động không dừng lại theo âm lịch; vị trí tốt có thể không chờ bạn một tháng. Nếu chưa chắc, có thể giữ ngày và làm một nghi thức nhỏ theo nếp nhà cho yên tâm.
Nhận việc sát Tết có những tính toán thực tế hơn: bạn có thể chưa đủ thời gian làm việc để hưởng thưởng cuối năm ở nơi mới, trong khi rời nơi cũ sớm thì mất phần thưởng ở đó. Đây là chuyện chính sách của từng công ty, nên hỏi rõ trước khi chốt ngày. Nhiều người chọn nhận việc sau Tết vì lý do này, không phải vì lịch.
Đầu năm âm lịch, nhiều người muốn bắt đầu việc mới vào ngày khai xuân để lấy may. Nếu công ty mới cũng bắt đầu năm làm việc vào ngày ấy, đó là sự trùng hợp dễ chịu. Còn nếu không, ngày đầu tiên bạn bước vào văn phòng mới vẫn là "ngày khai xuân" riêng của bạn. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Góc làm việc mới và tâm thế ngày đầu
Sau khi nhận việc, bạn sẽ được xếp một chỗ ngồi. Nhiều người theo phong thủy muốn ngay lập tức chỉnh hướng bàn, mang vật phẩm tới. Với tuần đầu, lời khuyên tốt hơn là quan sát: bàn đồng nghiệp xếp thế nào, công ty có quy định về đồ để trên bàn không. Muốn chỉnh gì, đợi khi đã quen và hỏi người quản lý.
Những điều phong thủy hay khuyên về bàn làm việc như lưng có tựa, nhìn thấy lối vào, ánh sáng từ bên cạnh đều có thể đạt được bằng thay đổi nhỏ: xoay màn hình, thêm một chậu cây nhỏ, dùng đèn bàn. Không cần làm ồn ào.
Tâm thế ngày đầu quan trọng hơn mọi thứ: đến sớm vài phút, chào hỏi, ghi tên người, hỏi khi không hiểu. Người Việt có câu "đầu xuôi đuôi lọt". Nếu hiểu chữ "đầu xuôi" là một khởi đầu được chuẩn bị chu đáo, thì nó đúng hơn bất kỳ ngày đẹp nào.
Câu hỏi thường gặp
Ngày đi làm đầu tiên rơi vào mùng 5 âm lịch thì có sao không?
Mùng 5 là một trong ba ngày Nguyệt kỵ theo dân gian, nhưng đây chỉ là quan niệm. Nếu công ty đã định ngày, bạn có thể giữ nguyên và chọn giờ ra khỏi nhà theo giờ hoàng đạo nếu muốn. Không có lý do để xin lùi ngày vì điều này.
Có cần xem ngày khi chuyển sang phòng ban khác trong cùng công ty không?
Không cần. Người coi trọng tập quán thường chỉ xem ngày cho những bước lớn như nhận việc mới hay nhận chức vụ quan trọng. Chuyển phòng ban là việc nội bộ, thường do công ty sắp xếp; chuẩn bị bàn giao chu đáo quan trọng hơn.
Ngày hoàng đạo có giống nhau ở mọi quyển lịch không?
Phần lớn giống nhau vì cách tính hoàng đạo theo 12 vị thần khá thống nhất. Nhưng các ngày kỵ phụ và đánh giá tổng hợp tốt xấu thì có thể khác giữa các quyển lịch và ứng dụng. Nên chọn một nguồn và nhất quán.
Ký hợp đồng thử việc và hợp đồng chính thức có cần chọn ngày riêng không?
Theo tập quán, người kỹ tính có thể chọn ngày cho cả hai. Nhưng hợp đồng chính thức thường ký khi kết thúc thử việc, thời điểm do công ty quyết định. Việc nên làm là đọc kỹ cả hai bản và giữ một bản gốc.
Có nên nói với công ty rằng mình muốn đổi ngày vì lý do xem ngày không?
Thường không nên. Nhiều nhà tuyển dụng tôn trọng niềm tin cá nhân, nhưng một số có thể hiểu nhầm về mức độ cam kết. Nếu muốn đổi, nêu lý do công việc như cần bàn giao, và chỉ đề nghị khi họ có vẻ linh hoạt.
Hướng xuất hành ngày nhận việc tính thế nào?
Lịch thường ghi hướng Hỷ thần và Tài thần của mỗi ngày. Người theo tập quán ra khỏi nhà đi về hướng ấy một đoạn rồi mới rẽ vào đường tới nơi làm. Đây là nghi thức tượng trưng; không cần đi đường vòng xa làm trễ giờ.