Bố trí mặt bằng nhà xưởng theo dòng chảy sản xuất nghĩa là xếp các khu sao cho nguyên liệu đi vào một đầu, qua các công đoạn theo đúng thứ tự, rồi thành phẩm ra ở đầu kia mà không quay ngược hay cắt ngang nhau. Ba dạng hay gặp là luồng chữ I (thẳng), chữ U (vào ra cùng một phía) và chữ L (rẽ một góc). Phong thủy diễn đạt cùng ý bằng chữ "khí": khí phải lưu thông, đi uốn mà không ứ, không đâm chéo. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Bài này đặt hai cách nhìn cạnh nhau: ngôn ngữ của người làm công nghệ sản xuất và ngôn ngữ phong thủy, để bạn thấy chúng gặp nhau ở đâu và tách nhau ở đâu. Sau đó là cách chọn dạng luồng cho xưởng của mình, cách xếp các khu phụ, và những lỗi mặt bằng hay gặp ở xưởng nhỏ.
Khí lưu thông và dòng hàng: hai cách nói về một điều
Phong thủy coi một không gian tốt là nơi khí đi vào được, lan đều và ra một cách êm. Khí ứ ở góc chết thì bị coi là tù đọng; khí lao thẳng một mạch từ cửa trước ra cửa sau thì bị coi là tán. Hình ảnh hay dùng là dòng sông uốn khúc quanh làng, chảy chậm, ôm lấy đất.
Người làm sản xuất dùng một hình ảnh khác: dòng vật liệu. Nguyên liệu nên đi một chiều, quãng đường ngắn nhất, ít lần nhấc lên đặt xuống, không chờ quá lâu ở một chỗ. Chỗ hàng chờ chất đống là chỗ "nút cổ chai", chỗ hai luồng cắt nhau là chỗ dễ lẫn hàng và tai nạn xe nâng.
Đặt cạnh nhau, khí tù đọng tương ứng với hàng tồn chất ở góc, khí tán tương ứng với một đường chạy thẳng không có chỗ đệm, khí xung tương ứng với hai luồng cắt nhau. Vì thế khi một người xem phong thủy bước vào xưởng và chỉ ra chỗ "khí ứ", rất nhiều khi họ đang chỉ đúng chỗ kỹ sư sẽ gọi là tắc nghẽn. Đó là lý do mảng bố trí mặt bằng là nơi phong thủy và kỹ thuật dễ đồng thuận nhất.
Ba dạng luồng cơ bản: chữ I, chữ U, chữ L
Bảng so ba dạng luồng thường dùng cho xưởng nhỏ và vừa. Lựa chọn phụ thuộc hình dáng lô đất, vị trí cổng và số cửa có thể mở.
| Dạng luồng | Mô tả | Hợp với | Cách nhìn phong thủy hay gặp |
|---|---|---|---|
| Chữ I (thẳng) | Nhập ở một đầu xưởng, xuất ở đầu đối diện | Xưởng dài, có đường ở cả hai đầu hoặc có sân bao quanh | Khí đi một mạch; một số người ngại "xuyên tâm", khuyên có chỗ đệm giữa |
| Chữ U | Nhập và xuất cùng một phía, luồng vòng quanh trong xưởng | Xưởng chỉ có một mặt tiếp giáp đường, muốn dùng chung sân bốc xếp | Khí vào rồi vòng lại, được ví như dòng nước ôm, thường được khen |
| Chữ L | Nhập ở một mặt, xuất ở mặt bên | Lô đất góc, xưởng có hai mặt tiếp giáp đường | Khí rẽ một góc; chỗ góc rẽ cần thoáng, không chất hàng |
| Dạng tổ, cụm | Các cụm máy làm trọn một sản phẩm, xếp cạnh nhau | Xưởng làm nhiều mã hàng nhỏ | Ít được bàn trong sách; người xem thường chỉ nhắc giữ lối đi thông |
Không có dạng nào "đúng phong thủy" hơn hẳn. Chữ U thường được khen vì giống thế nước ôm, nhưng nếu nhập và xuất dùng chung một sân mà sân chật thì xe sẽ chen nhau. Chữ I bị một số người ngại vì khí xuyên thẳng, nhưng nếu xưởng dài hẹp thì đó lại là cách gọn nhất. Hãy chọn theo đất và xe trước.
Các bước bố trí mặt bằng xưởng theo dòng chảy
Thứ tự dưới áp được cho xưởng mới lẫn xưởng đang chạy muốn sắp lại.
- Liệt kê các công đoạn theo đúng thứ tự: nhận nguyên liệu, kiểm, lưu kho nguyên liệu, gia công từng bước, kiểm tra chất lượng, đóng gói, kho thành phẩm, xuất hàng.
- Ghi lượng hàng đi qua mỗi công đoạn và kích thước máy, xe nâng, pallet. Công đoạn nào có hàng đi qua nhiều nhất thì đặt gần nhau nhất.
- Vẽ mặt bằng xưởng theo tỉ lệ, đánh dấu cổng, cửa cuốn, cột, cửa thoát nạn, tủ điện, nguồn nước.
- Chọn dạng luồng I, U hoặc L sao cho chỗ nhập và chỗ xuất khớp với cổng và sân bốc xếp.
- Xếp các khu theo thứ tự luồng, chừa lối đi chính đủ cho xe nâng hai chiều nếu cần, lối người đi bộ riêng.
- Đặt các khu phụ: văn phòng ở đầu tĩnh, nhà vệ sinh và chỗ nghỉ ngoài luồng hàng, khu phế liệu gần cửa xuất nhưng tách khỏi thành phẩm.
- Đi thử trên giấy: dùng bút vẽ đường đi của một lô hàng từ cổng vào tới cổng ra, xem có chỗ nào quay ngược hay cắt nhau không.
- Kiểm lại với yêu cầu phòng cháy: lối thoát nạn không bị máy hay kệ chắn, khoảng cách tới bình chữa cháy, họng nước.
Đến bước tám bạn đã có một mặt bằng mà người theo phong thủy sẽ thấy khí đi uốn mà không ứ. Nếu muốn, bạn có thể đặt thêm lưới cửu cung lên bản vẽ để tham khảo vị trí văn phòng hay két, nhưng đừng xê dịch luồng chính chỉ vì một ô cung.
Lỗi mặt bằng hay gặp ở xưởng nhỏ và cách gọi theo phong thủy
Hàng chờ chất ở góc khuất. Phong thủy gọi là khí tù. Thực tế là hàng tồn không ai theo dõi, dễ ẩm mốc, dễ bị chuột. Cách sửa là đánh dấu khu chờ có giới hạn, quá chỗ thì dừng nhập.
Nguyên liệu và thành phẩm đi chung một cửa, cùng giờ. Người xem bảo khí vào ra lẫn lộn. Kỹ thuật thì thấy rủi ro lẫn hàng và kẹt xe. Nếu chỉ có một cửa, chia giờ nhập và giờ xuất.
Lối đi chính bị thu hẹp dần vì kê thêm máy. Khí bị bóp nghẹt. Lối đi hẹp làm xe nâng quệt vào máy, người phải lách. Kẻ vạch sơn lối đi và giữ nguyên tắc không kê gì đè lên vạch.
Khu phế liệu đặt ngay cạnh cửa nhập. Quan niệm ngại thứ bẩn ở "miệng" công trình. Thực tế khách và nhà cung cấp nhìn thấy đầu tiên là đống phế liệu, lại dễ lẫn với nguyên liệu mới. Dời sang phía xuất, có mái che.
Máy ồn, bụi đặt ngay sát văn phòng. Phá vỡ phân khu động tĩnh. Đặt khu ồn ở cuối gió, xa văn phòng, có vách ngăn.
Ánh sáng, gió và nhịp làm việc trong mặt bằng
Mặt bằng không chỉ là chuyện xếp máy mà còn là chuyện ánh sáng và gió đi qua các khu. Một mặt bằng tốt đặt những công đoạn cần nhìn kỹ như kiểm tra chất lượng, may, lắp ráp chi tiết ở chỗ có nhiều ánh sáng tự nhiên, gần cửa sổ hoặc dưới tấm lấy sáng trên mái. Những công đoạn nóng, có khói hoặc bụi như hàn, sơn, chà nhám đặt ở cuối gió, gần quạt hút.
Phong thủy diễn đạt điều này bằng âm dương: khu sáng, động, nóng là dương; khu tối, tĩnh, mát là âm; hai bên cần phân bố hợp lý, không để một bên lấn hẳn. Một xưởng mà khu nào cũng tối mờ thì bị coi là âm thịnh; một xưởng mái tôn không cách nhiệt, nắng chói khắp nơi thì bị coi là dương quá. Đây là quan niệm, nhưng hai trạng thái đó đều có hệ quả thật lên năng suất và sức khoẻ công nhân.
Một điều nhỏ mà hay bị quên là chỗ nghỉ của công nhân. Mặt bằng nên có một góc nghỉ ngoài luồng hàng, có nước uống, có bóng mát. Phong thủy ít nhắc tới chỗ này, nhưng nó giúp công nhân không ngồi tạm trên pallet giữa lối xe nâng, và đó là một cách giữ cho dòng chảy không bị cắt.
Đặt các khu phụ: nhà vệ sinh, chỗ ăn, chỗ để xe, khu phế liệu
Khu phụ là chỗ làm hỏng mặt bằng nhiều nhất, vì thường được nhét vào chỗ trống còn lại sau khi đã xếp máy. Vài nguyên tắc dùng được cho cả cách nhìn phong thủy lẫn vận hành:
- Nhà vệ sinh không nằm giữa luồng hàng và không mở cửa thẳng ra khu đóng gói hay kho thành phẩm. Quan niệm ngại chỗ ô uế ở giữa công trình; thực tế là mùi, ẩm và vệ sinh thực phẩm với ngành ăn uống.
- Chỗ ăn ca, chỗ nghỉ tách khỏi khu máy và khu hoá chất, gần nguồn nước rửa tay.
- Chỗ để xe máy công nhân ở gần cổng người, không phải đi qua sân bốc xếp.
- Khu phế liệu và rác có mái che, gần cửa xuất, xa nguồn lửa và tách khỏi kho thành phẩm.
- Tủ điện tổng, máy nén khí, máy phát điện đặt ở chỗ thông gió, có lối tiếp cận cho thợ, không bị kệ hàng che.
- Khu chứa hoá chất, dầu mỡ theo yêu cầu an toàn của từng loại, có biển cảnh báo bằng hình và khay chống tràn.
Trong cách nhìn phong thủy, các khu phụ được ví như những phòng phụ của một ngôi nhà: cần có, nhưng không được chiếm trung cung hay chắn cửa. Giữ được điều đó thì dòng chảy chính của xưởng vẫn thông suốt.
Ví dụ giả định: xưởng đóng gói ở Tây Ninh chuyển sang luồng chữ U
Ví dụ giả định: một xưởng đóng gói nông sản ở Tây Ninh thuê một nhà xưởng hình chữ nhật, chỉ có mặt trước giáp đường. Ban đầu chủ xưởng xếp máy theo chỗ trống: bàn phân loại ở giữa, máy đóng gói sát cửa, kho nguyên liệu ở góc trái phía sau, kho thành phẩm ở góc phải phía sau. Mỗi lô hàng đi từ cửa vào tận góc trái, quay ra giữa, rồi lại vào góc phải, sau đó vòng ra cửa. Xe nâng chạy chéo qua xưởng nhiều lần mỗi giờ.
Một người quen xem phong thủy nhận xét khí trong xưởng đi loạn, đâm chéo ở giữa. Kỹ thuật thì gọi là quãng đường vận chuyển dài và luồng cắt nhau. Chủ xưởng sắp lại theo dạng chữ U: nửa trái là luồng vào (nhận hàng, kho nguyên liệu, phân loại), cuối xưởng là khu đóng gói, nửa phải là luồng ra (kho thành phẩm, khu chờ xuất). Hai nửa có lối xe nâng riêng, gặp nhau ở cửa trước với vạch phân chia rõ.
Kết quả là xe nâng không còn chạy chéo, công nhân biết hàng nào ở đâu, và khu cửa trước gọn hơn vì không còn bị máy đóng gói chiếm. Đây là ví dụ cho thấy khi bố trí theo dòng chảy hợp lý, nhận xét của người xem phong thủy và của kỹ sư gặp nhau ở cùng một chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Luồng chữ U có phải là bố trí đúng phong thủy nhất không?
Không có dạng luồng nào được mọi trường phái công nhận là đúng nhất. Chữ U được nhiều người khen vì giống thế nước ôm và tiết kiệm sân bốc xếp, nhưng nó đòi hỏi sân đủ rộng để nhập và xuất cùng một phía. Hãy chọn theo đất, cổng và lượng xe.
Có nên đặt lưới cửu cung lên mặt bằng xưởng không?
Bạn có thể làm để tham khảo, nhất là khi chọn chỗ cho văn phòng, két hay bàn thờ. Nhưng với xưởng, luồng hàng và an toàn quan trọng hơn ô cung. Đừng dời một dây chuyền chỉ để hợp một ô; đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Xưởng chỉ có một cửa cuốn thì bố trí luồng thế nào?
Một cửa thì gần như buộc phải dùng luồng chữ U. Chia rõ hai nửa: một nửa nhập nguyên liệu, một nửa xuất thành phẩm, kẻ vạch phân luồng và chia giờ nhập, xuất. Nếu được chủ nhà đồng ý và đúng giấy phép, mở thêm cửa phụ sẽ giúp rất nhiều.
Lối đi trong xưởng nên rộng bao nhiêu?
Tuỳ loại xe nâng, xe đẩy và việc có cần đi hai chiều hay không, cộng với yêu cầu về lối thoát nạn trong hồ sơ phòng cháy. Nhà cung cấp xe nâng và đơn vị tư vấn phòng cháy sẽ cho con số cụ thể. Quy tắc chung là không để máy hay hàng lấn lên lối đã kẻ vạch.
Sắp xếp lại mặt bằng có cần chọn ngày không?
Một số chủ xưởng có thói quen chọn ngày khi dời máy lớn, đó là tập quán riêng. Về kỹ thuật, nên chọn lúc đơn hàng thấp, có thợ điện, có kế hoạch an toàn khi di chuyển máy nặng. Đừng ép tiến độ vì một ngày đẹp.
Phong thủy có nói gì về vị trí máy lớn nhất xưởng không?
Một số người xem coi máy lớn như "núi" trong xưởng, khuyên đặt ở phía sau hoặc hai bên làm chỗ tựa, không đặt chắn ngay cửa. Ý này trùng với kỹ thuật: máy nặng cần móng riêng, không nên chắn lối xe. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.