Nhà có trẻ nhỏ vẫn giữ được bể cá, hồ sân, chum vại nếu mọi chỗ có nước đều có nắp hoặc rào mà trẻ không tự mở được, bể đặt cao trên kệ chắc, dây điện được giấu và có thiết bị chống giật. Phong thủy coi nước là yếu tố tụ khí, nhiều gia đình đặt bể cá cạnh cửa hay đào hồ nhỏ trước sân vì quan niệm ấy. Với trẻ dưới năm tuổi, chính những chỗ nước tưởng vô hại lại là nơi người lớn cần để ý nhất.
Bài này không bàn hướng đặt bể cá hay số con cá; những chuyện đó có bài riêng ở danh mục bể cá, thủy cảnh. Ở đây bài đi qua từng chỗ có nước trong và quanh nhà Việt, từ bể cá phòng khách, hồ koi ngoài sân, non bộ, chum hứng nước mưa đến xô chậu trong nhà tắm, nói rõ phần nào là quan niệm và phần nào là nguy cơ thật.
Nước trong phong thủy và vì sao nhà có trẻ nhỏ cần nhìn khác
Câu "tàng phong tụ thủy" là nền của phong thủy: gió được che, nước được giữ thì nơi ấy được coi là có khí tốt. Từ quan niệm này, nhà giàu xưa đào ao trước nhà, làng xưa có giếng, có hồ bán nguyệt trước đình. Trong nhà phố hiện nay, bể cá, thác nước nhỏ, hồ koi được dùng như một cách mang nước vào nhà. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Phần thực tế của quan niệm này dễ thấy: mặt nước làm không khí quanh nhà dịu hơn, cá bơi tạo cảm giác thư thái, tiếng nước chảy che bớt tiếng ồn ngoài đường. Nhưng cùng một mặt nước ấy, với trẻ đang tuổi bò và chập chững, lại mang nguy cơ mà người lớn hay đánh giá thấp. Trẻ tò mò với nước, thích nhìn cá, thích thò tay xuống khuấy, và đầu trẻ nặng so với thân nên khi chúi về phía trước thì khó tự gượng lại.
Phong thủy cũng có một ý trùng với an toàn: kiêng nước tù đọng, nước bẩn, gọi là nước chết. Lý giải thực tế là nước đọng sinh muỗi, rêu, mùi hôi. Một cái chậu nước mưa bỏ quên ở góc sân vừa là nước tù theo quan niệm, vừa là chỗ trẻ có thể ngã chúi vào. Đổ bỏ những chỗ nước như vậy là việc hai phía cùng khuyên.
Những chỗ có nước trong và quanh nhà Việt
Bảng dưới liệt kê các chỗ có nước hay gặp, quan niệm hay được nhắc, nguy cơ với trẻ nhỏ và cách xử lý gọn nhất. Đây là nhận xét chung, mỗi nhà cần đi xem lại thực tế của mình:
| Chỗ có nước | Quan niệm hay nhắc | Nguy cơ với trẻ nhỏ | Cách xử lý |
|---|---|---|---|
| Bể cá phòng khách | Tụ tài, sinh khí | Kéo đổ bể, chạm điện, thò tay xuống nước | Đặt kệ chắc, cao, có nắp; giấu dây, có chống giật |
| Hồ koi, hồ cá ngoài sân | Minh đường có nước tụ | Ngã xuống hồ khi không có người lớn | Rào có cổng chốt hoặc lưới chịu lực dưới mặt nước |
| Non bộ có bể nước | Núi và nước đủ đôi | Leo lên đá, trượt xuống bể | Bể nông, có lưới, đá gắn chặt |
| Chum, vại, phuy hứng nước mưa | Giữ nước sạch dùng dần | Chúi đầu vào chum không tự rút ra | Nắp nặng hoặc có khoá, không để ghế cạnh |
| Bể chứa ngầm, téc nước | Không có quan niệm riêng | Nắp hở, nắp mục, trẻ lọt xuống | Nắp chắc, chịu lực, có khoá |
| Xô, chậu, bồn tắm | Không có quan niệm riêng | Đuối nước trong vài phân nước | Đổ hết nước sau khi dùng, úp chậu |
Hai dòng cuối không liên quan đến phong thủy, nhưng được đặt vào bảng vì trong nhà Việt, xô chậu nhà tắm và bể chứa thường là chỗ nước gần trẻ nhất, gần hơn cả bể cá.
Đuối nước ở chỗ nước nông: điều người lớn hay không nghĩ tới
Vài phân nước đã đủ nguy hiểm. Trẻ nhỏ có thể đuối nước khi mũi và miệng ngập trong một lớp nước rất mỏng, như đáy xô, chậu giặt, bồn cầu hay một vũng nước ở hồ cạn. Các tổ chức bảo vệ trẻ em nhắc đi nhắc lại điều này vì người lớn hay nghĩ nước phải sâu mới nguy hiểm.
Đuối nước thường diễn ra lặng lẽ. Khác với cảnh vùng vẫy kêu cứu trên phim, trẻ nhỏ chìm thường không phát ra tiếng động. Người lớn ở ngay phòng bên có khi không nghe thấy gì. Vì vậy câu "để nó chơi một lát, có gì thì nó kêu" không dùng được với chỗ có nước.
Phần lớn tình huống xảy ra trong lúc người lớn bận việc khác. Nghe điện thoại, nấu cơm, ra mở cổng, chỉ vài phút. Nhà nhiều người lại có cái bẫy riêng: ai cũng nghĩ người kia đang trông. Nhiều gia đình đặt quy ước rõ ai trông trẻ trong lúc nào, nhất là khi ở sân có hồ.
Rào chắn và nắp là lớp bảo vệ thứ hai, không thay người trông. Nắp, cổng chốt, lưới làm chậm trẻ và cho người lớn thêm thời gian. Người lớn trong tầm mắt vẫn là lớp bảo vệ đầu tiên. Học sơ cứu đuối nước ở các lớp do cơ sở y tế, hội chữ thập đỏ tổ chức là việc đáng làm với nhà có hồ, có bể.
Bể cá trong nhà: kệ, nắp và điện
Bể cá đặt trong nhà ít nguy cơ đuối nước hơn hồ ngoài sân, nhưng có hai nguy cơ khác: đổ bể và điện. Những điểm sau nên soát lại khi nhà có trẻ:
- Kệ bể chắc, chân đứng trên sàn phẳng, chịu được trọng lượng thật của bể. Ví dụ giả định: bể khoảng một trăm lít khi đổ đầy nước, thêm kính, đá, cát, có thể nặng hơn trăm cân.
- Bể đặt cao ngang ngực người lớn hoặc cao hơn tầm với của trẻ đứng kiễng chân; không đặt bể nhỏ trên bàn trà thấp.
- Không kê ghế, đôn, ghế sofa sát cạnh bể, vì trẻ sẽ dùng chúng để leo lên.
- Bể có nắp đậy kín, khó mở bằng tay trẻ; nắp còn giúp giảm cá nhảy ra và giảm bốc hơi.
- Dây bơm, sưởi, đèn đi gọn vào máng, ổ cắm đặt cao hơn mặt nước, dây điện võng xuống thành một vòng thấp hơn ổ cắm để nước có chảy theo dây cũng nhỏ xuống sàn chứ không chạy vào ổ.
- Mạch điện cấp cho bể nên có thiết bị chống dòng rò; nếu chưa có, hỏi thợ điện có chuyên môn lắp thêm.
- Hoá chất xử lý nước, thức ăn cá cất trong tủ có khoá hoặc trên kệ cao.
Chỗ đặt bể theo quan niệm, như cạnh cửa chính hay sau sofa, đã có bài riêng ở danh mục bể cá, thủy cảnh. Khi hai lời khuyên kéo về hai phía, nhà có trẻ dưới năm tuổi nên ưu tiên chỗ đặt an toàn trước.
Hồ cá, hồ koi và non bộ ngoài sân
Hồ cá ngoài sân là nơi cần rào chắn chắc nhất. Trẻ ra sân thường không có người lớn đi sát, hồ lại ngang mặt đất, thành hồ thấp, đá quanh hồ trơn rêu. Nhiều gia đình làm hồ theo quan niệm minh đường có nước tụ, đặt ngay trước cửa, nghĩa là nằm đúng trên lối trẻ chạy ra sân.
Có ba cách hay dùng. Cách thứ nhất là rào quanh hồ bằng hàng rào đủ cao, không có thanh ngang để trẻ trèo, cổng tự đóng và chốt ở trên cao. Cách thứ hai là lưới thép hoặc lưới chịu lực đặt ngay dưới mặt nước, đủ chắc để đỡ một đứa trẻ, cá vẫn bơi bên dưới và người ngoài nhìn vẫn thấy mặt nước. Cách thứ ba, nếu con còn rất nhỏ, là tạm giảm mực nước, chuyển cá vào bể có nắp, vài năm sau làm lại hồ.
Non bộ có bể nước dưới chân là chỗ trẻ thích leo. Đá non bộ nên gắn chặt bằng vữa, không có hòn kê chênh vênh; bể chân non bộ nên nông và có lưới. Thác nước, đài phun nhỏ trong sân cũng vậy: chỗ nước rơi làm nền xung quanh luôn ướt và có rêu, cần mặt nhám và vệ sinh thường xuyên. Phong thủy chuộng nước sạch, nước động hơn nước tù; giữ hồ sạch, bơm chạy đều cũng là giữ đá quanh hồ ít trơn hơn.
Chum, vại, bể chứa và téc nước ở nhà quê, nhà phố
Ở nhiều vùng quê, chum vại hứng nước mưa, bể chứa xây bên hiên, giếng khơi vẫn còn. Ở nhà phố, téc nước trên mái và bể ngầm là chuyện thường. Những chỗ này cần được nhìn bằng mắt của một đứa trẻ:
- Mọi chum, vại, phuy có nước đều có nắp đậy; nắp đủ nặng hoặc có dây buộc, trẻ không nhấc ra được.
- Không để ghế, chậu úp, đống gạch cạnh chum vại; trẻ sẽ trèo lên để nhìn vào trong.
- Bể chứa xây có nắp bê tông hoặc tấm đan chắc, không dùng tấm gỗ, tôn mỏng có thể mục, gãy.
- Giếng khơi có thành cao và nắp đậy, hoặc lưới chắn kín miệng giếng.
- Nắp bể ngầm trên sân, trong nhà xe đặt bằng mặt sàn, chịu lực, có chốt; không để hở khi đang bơm nước hay vệ sinh bể.
- Lối lên mái nơi có téc nước khoá cửa, không để trẻ tự lên.
- Chum vại không dùng nữa thì úp ngược hoặc khoan lỗ đáy để không đọng nước mưa.
Việc đậy kín chum vại cũng là việc ngành y tế khuyên để không cho muỗi đẻ trứng. Ở đây an toàn cho trẻ, phòng muỗi và quan niệm kiêng nước tù cùng chỉ về một việc.
Khi muốn giữ yếu tố nước mà con còn nhỏ
Nhiều gia đình đã đặt bể cá, làm hồ theo lời khuyên phong thủy và không muốn bỏ. Không có lý do gì phải bỏ, chỉ cần chỉnh cho hợp với giai đoạn có trẻ nhỏ. Bể cá có thể dời lên kệ cao hơn, đổi sang bể nhỏ có nắp kín; hồ ngoài sân thêm rào hoặc lưới; non bộ tạm bớt nước ở bể chân. Những thay đổi này không làm mất mặt nước, chỉ làm cho nó khó với tới hơn.
Một số người đặt bình nước nhỏ có nắp, chậu cây thủy sinh trên kệ cao thay cho hồ thấp trong giai đoạn con còn bé, coi như vẫn giữ yếu tố thủy theo quan niệm. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Điều đáng nói là giai đoạn nguy hiểm nhất với nước thường là mấy năm đầu, khi trẻ tự đi được nhưng chưa hiểu nguy hiểm; qua giai đoạn đó, gia đình có thể làm lại hồ như mong muốn.
Khi có khách đến chơi mang theo trẻ nhỏ, hoặc cháu từ quê lên ở vài hôm, nên đi một vòng sân và nhà trước: đậy chum, đổ chậu, khoá cổng rào hồ. Trẻ lạ nhà là trẻ chưa biết chỗ nào có nước, còn người lớn nhà mình đã quen đến mức không còn nhìn thấy cái hồ trước sân.
Câu hỏi thường gặp
Nhà có trẻ nhỏ có nên đặt bể cá không?
Có thể đặt nếu bể nằm trên kệ chắc, cao hơn tầm với của trẻ, có nắp kín, dây điện được giấu và ổ cắm cao hơn mặt nước. Bể cá đặt thấp trên bàn trà hay kệ lỏng lẻo thì nên dời trong thời gian trẻ còn bò và chập chững đi.
Hồ cá trước sân theo phong thủy là tốt, có nên lấp đi khi có con nhỏ?
Không nhất thiết phải lấp. Phong thủy coi nước trước nhà là tụ khí, đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Bạn có thể giữ hồ và thêm rào có cổng chốt cao hoặc lưới chịu lực dưới mặt nước. Nếu chưa làm được rào, tạm giảm nước hồ trong vài năm đầu là cách an toàn hơn.
Lưới đặt dưới mặt hồ có thay được rào không?
Lưới chịu lực đặt sát dưới mặt nước có thể đỡ trẻ nếu được thiết kế và lắp đúng, nhiều gia đình dùng vì giữ được cảnh quan. Lưới cần được kiểm tra định kỳ vì có thể gỉ, lỏng mối. Dù có lưới hay rào, người lớn trông chừng khi trẻ ra sân vẫn là lớp bảo vệ chính.
Chum vại nước mưa ở quê có cần đậy không?
Nên đậy kín bằng nắp đủ nặng hoặc có dây buộc. Trẻ nhỏ có thể chúi đầu vào chum khi kiễng chân nhìn xuống và không tự rút ra được. Đậy chum còn ngăn muỗi đẻ trứng và giữ nước sạch, cũng hợp với quan niệm kiêng nước tù của phong thủy.
Bể cá bị rò điện có nguy hiểm với trẻ không?
Có. Trẻ hay thò tay vào nước hoặc chạm vào thành bể ướt. Mạch điện cấp cho bể nên có thiết bị chống dòng rò, dây đi gọn, ổ cắm cao hơn mặt nước, dây võng thấp hơn ổ cắm. Nếu thấy tê tay khi chạm nước bể, ngắt điện và nhờ thợ điện kiểm tra trước khi dùng lại.
Đặt thác nước nhỏ trong nhà có ảnh hưởng gì tới trẻ không?
Thác nước nhỏ đặt trên kệ cao, có bể chứa kín thì ít nguy cơ đuối nước, nhưng nền quanh thác hay ướt, dễ trơn và có điện bơm. Nên đặt ở góc không nằm trên lối chạy của trẻ, có khay hứng nước bắn và dây điện được giấu kỹ.