Bảng ngũ hành cho nhà ở xếp màu sắc, vật liệu, con số, mùa và nhiều thứ khác vào năm nhóm Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ để tiện phối hợp khi bày trí. Phần lớn các mục đã ổn định qua nhiều đời (xanh lá là Mộc, đỏ là Hỏa, vàng đất là Thổ, trắng là Kim, đen là Thủy), nhưng có một số mục mà các sách và người làm nghề xếp khác nhau, nhất là vật liệu hiện đại.
Bài này đưa bảng tra gọn cho từng nhóm, nêu rõ chỗ thống nhất và chỗ còn tranh cãi, kèm lý do của mỗi cách xếp. Mục đích là để bạn đọc được các lời khuyên phong thủy về màu và vật liệu mà không bị rối khi hai nguồn nói khác nhau. Đây là quy ước văn hoá tham khảo, mức tin tuỳ mỗi người; không có bảng nào là "chuẩn duy nhất".
Bảng tổng: năm hành và các nhóm quy loại thường dùng
Bảng dưới gom các nhóm mà phong thủy nhà ở dùng nhiều nhất. Hướng đã có bài riêng nên chỉ nhắc lại cho đủ.
| Nhóm | Mộc | Hỏa | Thổ | Kim | Thủy |
|---|---|---|---|---|---|
| Màu chính | Xanh lá | Đỏ | Vàng | Trắng | Đen |
| Màu mở rộng | Xanh lục, xanh rêu | Cam, hồng, tím | Nâu, be, vàng đất | Xám, bạc, ánh kim | Xanh dương đậm, xanh than |
| Hướng | Đông, Đông Nam | Nam | Tây Nam, Đông Bắc, giữa | Tây, Tây Bắc | Bắc |
| Mùa | Xuân | Hạ | Cuối mỗi mùa (hoặc cuối hạ) | Thu | Đông |
| Hình | Dài, đứng | Nhọn, tam giác | Vuông, bằng | Tròn, vòm | Lượn sóng |
| Vị | Chua | Đắng | Ngọt | Cay | Mặn |
| Số theo Hà đồ | 3, 8 | 2, 7 | 5, 10 | 4, 9 | 1, 6 |
Cột màu chính theo sách cổ là năm màu chính: thanh, xích, hoàng, bạch, hắc. Chữ "thanh" của Mộc xưa chỉ một dải màu từ xanh lá đến xanh lam, nên một số người hiện nay xếp xanh dương nhạt vào Mộc, xanh dương đậm vào Thủy. Đây là một trong những nguồn gốc khiến các bảng màu trên mạng lệch nhau.
Vật liệu xây dựng và nội thất: xếp vào hành nào
Vật liệu cổ truyền thì ít tranh cãi; vật liệu hiện đại thì mỗi người xếp một kiểu tuỳ họ nhìn vào nguồn gốc, bề mặt hay công năng.
| Vật liệu | Cách xếp phổ biến | Cách xếp khác hay gặp | Lý do của sự khác nhau |
|---|---|---|---|
| Gỗ tự nhiên, tre, mây | Mộc | Ít tranh cãi | Nguồn gốc thực vật rõ ràng |
| Gỗ công nghiệp phủ nhựa | Mộc | Thổ hoặc Hỏa | Thành phần là bột gỗ ép keo; bề mặt có thể là nhựa |
| Gạch nung, ngói | Thổ | Hỏa | Làm từ đất (Thổ) nhưng qua lửa nung (Hỏa) |
| Bê tông, xi măng, đá | Thổ | Kim (với đá cứng, bóng) | Gốc khoáng, nặng; đá granite bóng có người xếp Kim |
| Thép, nhôm, inox, đồng | Kim | Ít tranh cãi | Kim loại là đại diện rõ nhất của Kim |
| Kính | Thủy | Kim | Trong, phản chiếu như nước; nhưng cứng, sáng như kim loại |
| Nhựa | Hỏa | Thổ, Thủy | Gốc dầu mỏ, dễ cháy; một số người xếp theo màu của nó |
| Vải, sợi tự nhiên | Mộc | Theo màu của vải | Bông, lanh gốc thực vật; nhưng vải thường được đọc theo màu |
Khi gặp vật liệu tranh cãi, cách làm thận trọng là đọc theo đặc điểm nổi bật nhất bằng mắt thường: một vách kính lớn trong suốt thì nhiều người đọc là Thủy, một tấm kính màu đồng thì đọc theo màu. Không cần tìm câu trả lời tuyệt đối cho câu hỏi kính thuộc hành gì; các trường phái tự thân không thống nhất.
Màu sắc: phần ổn định nhất của bảng và cách dùng
Năm màu chính gần như không đổi qua các nguồn, và đó là lý do màu là phần ngũ hành được dùng nhiều nhất trong nhà ở: sơn tường, rèm, gối, tranh. Phần khó là các màu trung gian. Cam nằm giữa đỏ và vàng, nên có người xếp Hỏa, có người xếp Thổ. Tím thường được xếp vào Hỏa trong phong thủy đại chúng, nhưng không có nhiều căn cứ cổ. Xám nằm giữa trắng và đen, thường về Kim.
Khi dùng màu theo ngũ hành, độ đậm nhạt và diện tích quan trọng hơn tên màu. Một bức tường đỏ sẫm và một gối tựa màu hồng nhạt cùng thuộc Hỏa theo bảng, nhưng tác động lên cảm giác căn phòng khác nhau hoàn toàn. Nhiều nhà thiết kế dùng quy tắc tỉ lệ màu chính, màu phụ, màu điểm nhấn; ngũ hành có thể gợi ý chọn màu nào, tỉ lệ thì nên để mắt và ánh sáng quyết định.
Màu còn phụ thuộc ánh sáng thật của phòng. Phòng hướng Bắc ít nắng sơn màu lạnh sẽ càng lạnh; phòng hướng Tây sơn màu nóng sẽ càng nóng về cảm giác. Hành của hướng và hành của màu có thể gợi ý một đằng, ánh sáng thật lại cần một nẻo; trong trường hợp đó, ánh sáng nên được ưu tiên. Bài màu sắc trong nhà sẽ đi sâu hơn chuyện chọn màu cho từng phòng.
Con số: Hà đồ và Lạc thư cho hai đáp án khác nhau
Con số trong ngũ hành có hai hệ được dùng song song. Hệ thứ nhất theo Hà đồ: 1 và 6 là Thủy, 2 và 7 là Hỏa, 3 và 8 là Mộc, 4 và 9 là Kim, 5 và 10 là Thổ. Hệ thứ hai theo Lạc thư và cửu cung, được Huyền không phi tinh dùng: 1 là Thủy, 2 là Thổ, 3 và 4 là Mộc, 5 là Thổ, 6 và 7 là Kim, 8 là Thổ, 9 là Hỏa. Như vậy cùng số 9, hệ Hà đồ xếp Kim, hệ Lạc thư xếp Hỏa.
Hai hệ không mâu thuẫn theo nghĩa một bên đúng một bên sai; chúng là hai cách quy ước phục vụ hai mục đích. Hệ Hà đồ hay dùng khi bàn ngũ hành của con số nói chung; hệ Lạc thư gắn chặt với phương vị cửu cung, nên phái phi tinh dùng nó cho từng ô của mặt bằng nhà. Khi một bài viết bảo "số 9 thuộc Hỏa" hay "thuộc Kim", hãy xem họ đang theo hệ nào.
Con số trong đời sống như số nhà, số tầng, biển số xe còn chịu thêm ảnh hưởng của cách đọc âm (số 4 đọc gần âm chữ "tử", số 8 trong tiếng Quảng Đông đọc gần âm chữ "phát"), vốn không thuộc ngũ hành. Chủ đề đó thuộc bài riêng về con số; ở đây chỉ cần nhớ hai hệ nền khác nhau để không bị rối khi tra.
Những mục khác trong hệ quy loại và mức dùng trong nhà ở
Bảng quy loại ngũ hành còn rất nhiều nhóm khác, nhưng không phải nhóm nào cũng có ích khi bày nhà. Dưới đây là vài nhóm hay được nhắc và mức hữu ích của chúng:
- Mùa. Dùng khi đổi bài trí theo mùa: mùa hè thêm màu mát, vật liệu Thủy và Kim; mùa đông thêm vải ấm, màu Hỏa, Thổ. Phần này trùng với cảm nhận nhiệt độ nên khá hữu ích.
- Vị. Gắn với ẩm thực và đông y; ít dùng trong phong thủy nhà ở, đôi khi được nhắc khi bàn về bếp cho vui.
- Tạng phủ. Gắn với y học cổ truyền. Không nên dùng phong thủy nhà ở để suy ra bệnh của người ở; vấn đề sức khoẻ cần bác sĩ.
- Âm thanh (ngũ âm). Có trong sách cổ, gần như không dùng trong bày trí ngày nay ngoài chuyện chuông gió kim loại thuộc Kim.
- Con vật, cây cối. Một số sách gán hành cho các loài cây, linh vật; phần này trùng với mảng vật phẩm và cây phong thủy, có nhiều biến thể địa phương.
- Khí hậu (gió, nóng, ẩm, khô, lạnh). Gần với vật lý nhà ở nhất: Mộc ứng gió, Hỏa ứng nóng, Thổ ứng ẩm thấp, Kim ứng khô hanh, Thủy ứng lạnh. Dùng như một bảng nhắc khi kiểm nhà.
Đọc danh sách sẽ thấy hệ quy loại vốn là một nỗ lực xếp cả thế giới vào năm ngăn. Nó có giá trị như di sản tư tưởng, nhưng khi dùng cho nhà ở thì nên chọn lọc những nhóm gắn với thứ nhìn thấy, chạm thấy được.
Vì sao các bảng ngũ hành trên mạng lệch nhau
Nếu tra "màu hành Thổ" hay "vật liệu hành Kim" ở vài nguồn, bạn sẽ thấy kết quả không khớp. Nguyên nhân đầu tiên nằm ở lịch sử: hệ quy loại được ghép dần qua nhiều thế kỷ, mỗi thời và mỗi học phái thêm một lớp, nên ngay trong sách cổ đã có chỗ khác nhau. Nguyên nhân thứ hai là dịch thuật: tên màu cổ như "thanh", "huyền" không có tương đương chính xác trong tiếng Việt hiện đại, mỗi người dịch chọn một sắc độ.
Nguyên nhân thứ ba là vật liệu mới. Sách cổ không biết đến nhựa, kính cường lực, gỗ công nghiệp hay đèn LED, nên mọi cách xếp chúng vào hành đều là suy luận của người đời sau. Người thì suy theo nguồn gốc nguyên liệu, người suy theo quá trình sản xuất, người suy theo bề ngoài; ba cách suy cho ba đáp án.
Nguyên nhân thứ tư là sự pha trộn giữa các hệ. Nhiều bài viết đặt cạnh nhau ngũ hành của màu, ngũ hành nạp âm của năm sinh và hành của sao trong phi tinh như thể chúng là một hệ, rồi đưa ra bảng "màu hợp mệnh" dài dằng dặc. Cuối cùng là yếu tố thương mại: bảng được thiết kế để mỗi ô ứng với một món hàng. Biết các nguyên nhân này, bạn sẽ đọc bảng tra bình thản hơn: thấy hai nguồn lệch nhau ở vật liệu hiện đại là chuyện bình thường, không có nghĩa là mình đã làm sai.
Dùng bảng ngũ hành khi bày một căn phòng
Một trình tự gọn để bảng tra phục vụ bạn thay vì trói tay bạn:
- Xác định công năng phòng và ánh sáng thật của nó trước (sáng hay tối, nóng hay mát).
- Chọn bảng màu nền theo ánh sáng và gu của người ở; dùng ngũ hành nếu muốn để gợi ý thêm một màu phụ.
- Liệt kê vật liệu lớn sẵn có trong phòng (sàn gỗ, tường gạch sơn, khung nhôm kính) và xếp chúng vào hành theo bảng phổ biến.
- Nếu thấy một hành quá áp đảo, ví dụ cả phòng toàn kính và kim loại, thêm vài vật liệu của hành khác cho cân: vải, gỗ, cây.
- Với vật liệu tranh cãi, đọc theo đặc điểm nhìn thấy rõ nhất và không mất thời gian tìm đáp án tuyệt đối.
- Đánh giá lại bằng mắt và cảm giác sử dụng sau một thời gian. Phòng dễ chịu, dễ dọn, an toàn là đích cuối cùng.
Ví dụ giả định: phòng khách căn hộ ở Hải Phòng có sàn đá bóng, cửa nhôm kính lớn, sofa da xám. Theo bảng, phòng nghiêng hẳn về Kim và Thủy, cảm giác cũng lạnh và vang. Thêm thảm len màu be, kệ gỗ, một chậu cây lớn đưa Thổ và Mộc vào, phòng ấm và êm hơn rõ rệt.
Câu hỏi thường gặp
Màu xanh dương thuộc hành Thủy hay hành Mộc?
Phần lớn tài liệu phong thủy hiện nay xếp xanh dương, nhất là xanh đậm, vào Thủy. Một số người xếp xanh dương nhạt vào Mộc vì chữ "thanh" cổ chỉ cả dải xanh. Cả hai cách đều có người theo.
Kính thuộc hành gì?
Hai cách xếp phổ biến là Thủy (vì trong và phản chiếu như nước) và Kim (vì cứng, sáng). Các trường phái không thống nhất; khi dùng, nên đọc theo đặc điểm nổi bật của tấm kính cụ thể và không quá câu nệ.
Gạch men lát nền thuộc hành gì?
Gạch làm từ đất nung nên phần lớn người xếp vào Thổ; gạch men bóng có người đọc theo màu men. Với sàn nhà, độ chống trơn và dễ lau quan trọng hơn hành của gạch.
Vì sao số 9 có nơi nói Hỏa, có nơi nói Kim?
Vì có hai hệ: theo Hà đồ, 4 và 9 là Kim; theo Lạc thư và cửu cung mà Huyền không dùng, 9 là Hỏa ứng phương Nam. Cần biết nguồn đang theo hệ nào.
Có bảng ngũ hành nào là chuẩn nhất không?
Không có. Các phần cốt lõi như năm màu chính, năm phương, năm mùa khá thống nhất; các phần mở rộng như vật liệu hiện đại, màu trung gian thì mỗi nguồn một kiểu. Hãy dùng bảng như gợi ý phối hợp.
Đồ nhựa trong nhà nhiều có bị coi là xấu không?
Không có quy định chung coi nhựa là xấu theo ngũ hành. Lý do thực tế để hạn chế đồ nhựa kém chất lượng là độ bền, khả năng chịu nhiệt và cảm giác thẩm mỹ; chọn đồ nhựa an toàn cho thực phẩm khi dùng trong bếp.