Những món dân gian hay kiêng để trong phòng ngủ gồm bể cá và thác nước, ảnh thờ hay di ảnh người đã khuất, tượng thờ và tượng lớn, tranh thú dữ hay cảnh chiến trận, kiếm và đồ trang trí sắc nhọn, đồng hồ lớn kêu tích tắc, cây to lá rậm, gương soi thẳng vào giường. Phần lớn điều kiêng ấy có một lý do thực tế đi kèm: tiếng ồn, ẩm, an toàn, cảm giác bất an khi tỉnh giấc giữa đêm.
Bài này đi qua từng nhóm đồ vật, tách phần quan niệm và phần lý do thực tế, rồi gợi ý cách xử lý không cần vứt bỏ đồ quý. Bổ sung một nhóm mà sách cũ không thể nhắc tới nhưng rất đáng lưu ý hôm nay: đồ điện và pin sạc qua đêm. Mọi điều kiêng trong bài là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần an toàn thì nên làm dù bạn tin đến đâu.
Vì sao phòng ngủ có nhiều điều kiêng hơn phòng khác
Trong cách chia âm dương của nhà ở, phòng khách là nơi động, đón khách, trưng bày; phòng ngủ là nơi tĩnh, riêng tư, để nghỉ. Một món đồ đặt ở phòng khách được coi là trang trí, đặt vào phòng ngủ lại bị coi là "khuấy động" chỗ nghỉ. Vì vậy cùng một bức tranh hổ, treo phòng khách nhiều người chấp nhận, treo đầu giường thì nhiều người kiêng.
Lý do thứ hai là trạng thái của người trong phòng. Ở phòng khách, người ta tỉnh táo, ánh sáng đầy đủ. Ở phòng ngủ, người ta nằm trong bóng tối, tỉnh giấc lơ mơ giữa đêm, nhìn đồ vật qua ánh đèn đường hắt vào. Một bức tượng, một tấm ảnh chân dung, một cái áo treo trên móc, lúc ấy có thể thành một bóng hình làm giật mình. Nhiều điều kiêng có gốc từ trải nghiệm rất người này.
Lý do thứ ba là thời gian. Người ta ở trong phòng ngủ nhiều giờ liền mỗi đêm, nên tiếng ồn nhỏ, mùi nhẹ, độ ẩm tăng thêm chút ít đều tích lại. Thứ ở phòng khách không đáng kể, ở phòng ngủ lại thành chuyện.
Bảng tra nhanh: món đồ, quan niệm và lý do thực tế
Bảng dưới gom các món đồ hay được hỏi nhất. Cột cuối gợi ý cách xử lý, phần lớn không cần bỏ đồ đi mà chỉ cần đổi chỗ.
| Món đồ | Quan niệm hay gặp | Lý do thực tế | Cách xử lý |
|---|---|---|---|
| Bể cá, thác nước mini | Nước động, làm phòng mất tĩnh | Tiếng máy sủi, ánh đèn bể, tăng ẩm | Chuyển ra phòng khách |
| Di ảnh, ảnh thờ | Chỗ thờ không đặt nơi ngủ | Gợi buồn, giật mình khi tỉnh đêm | Đặt ở bàn thờ hoặc phòng chung |
| Tượng lớn, tượng thờ | Tượng thờ cần chỗ trang nghiêm | Bóng hình trong bóng tối | Đưa về phòng thờ, phòng khách |
| Tranh thú dữ, chiến trận | Khí động, dữ | Hình ảnh căng thẳng trước giờ ngủ | Đổi tranh phong cảnh dịu |
| Kiếm, dao, đồ nhọn trang trí | Sát khí | Nguy hiểm khi rơi, khi trẻ với tới | Cất tủ khoá, treo phòng khác |
| Đồng hồ lớn tích tắc | Đếm thời gian bên tai | Tiếng ồn đều đặn | Dùng đồng hồ chạy êm |
| Cây lớn, lá rậm | Tranh khí ban đêm | Ẩm, côn trùng, đất chậu | Cây nhỏ hoặc để ngoài |
| Gương soi thẳng giường | Phản chiếu khi ngủ | Giật mình, ánh phản chiếu | Đặt chéo hoặc trong cánh tủ |
Hai món cuối, cây và gương, đã có nhiều bài bàn riêng nên ở đây chỉ nhắc tóm tắt. Phần dưới đi sâu vào những món còn lại.
Di ảnh, ảnh thờ, tượng thờ
Trong nếp thờ cúng của người Việt, ảnh người đã khuất và tượng thờ có chỗ riêng: bàn thờ, phòng thờ, hoặc ít nhất một góc trang trọng ở phòng chung. Đặt những thứ ấy trong phòng ngủ bị nhiều gia đình coi là không phải phép, vì phòng ngủ là chỗ sinh hoạt riêng tư. Nhiều nơi cũng kiêng treo ảnh chân dung người đã mất khổ lớn ở chỗ người sống nằm ngủ, nhất là ngay đối diện giường.
Ngoài lý do lễ nghi, còn có lý do tâm lý. Nhìn thấy ảnh người thân đã khuất mỗi tối trước khi ngủ, với nhiều người là sự an ủi, với nhiều người khác lại là nỗi nhớ khó dứt, nhất là trong thời gian đầu sau mất mát. Chỉ người trong cuộc biết điều gì giúp mình. Nếu muốn giữ một tấm ảnh nhỏ trong phòng, nhiều người chọn ảnh lúc sinh thời vui vẻ, khung nhỏ, đặt trên kệ chứ không treo đối diện giường.
Tượng tôn giáo lớn, tượng thờ đã làm lễ thường được khuyên đặt ở nơi trang nghiêm. Nếu gia đình theo một tôn giáo cụ thể, cách đặt tượng nên hỏi người có hiểu biết trong tôn giáo ấy. Tượng trang trí thông thường như tượng gỗ, tượng gốm nghệ thuật thì ít điều kiêng, chỉ nên chọn cỡ nhỏ, đặt chắc chắn.
Bể cá và nước trong phòng ngủ
Một số trường phái phong thủy coi nước là yếu tố động, gắn với tài lộc và sự lưu chuyển, nên hợp đặt ở phòng khách, cửa hàng; đặt trong phòng ngủ thì làm chỗ nghỉ mất tĩnh. Có người còn cho rằng nước sát giường làm người nằm "lạnh", khó ngủ. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Lý do thực tế rõ ràng hơn: bể cá cần máy sủi oxy và máy lọc chạy liên tục, tạo tiếng rì rì và tiếng nước róc rách cả đêm. Đèn bể nếu bật sẽ thành nguồn sáng trong phòng tối. Mặt nước bay hơi làm phòng ẩm hơn, nhất là phòng nhỏ đóng cửa. Bể đặt trên tủ đầu giường còn có nguy cơ đổ vỡ, rò điện ở chỗ sát người.
Nếu bạn yêu cá và chỉ còn phòng ngủ để đặt, chọn bể nhỏ, máy chạy êm, đặt xa giường trên chân đế chắc, đèn hẹn giờ tắt trước giờ ngủ, ổ cắm có thiết bị chống giật. Thác nước mini, đài phun nước để bàn cũng vậy: tiếng nước có người thấy dễ chịu, nhưng chạy cả đêm thì nên cân nhắc.
Tranh dữ, đồ nhọn, đồng hồ lớn
Tranh thú dữ, cảnh chiến trận. Hổ gầm, đại bàng vồ mồi, ngựa phi, cảnh chiến trận được coi là tranh "động", hợp với nơi cần khí thế như phòng làm việc, phòng khách, ít hợp chỗ ngủ. Về thực tế, đó là những hình ảnh có cường độ cảm xúc mạnh, nhìn ngay trước giờ ngủ không giúp thư giãn. Phòng ngủ hợp với tranh phong cảnh tĩnh, hoa lá, màu dịu.
Kiếm, dao, đồ nhọn trang trí. Kiếm treo tường, sừng thú, đồ trang trí có mũi nhọn chĩa ra bị coi là mang "sát khí". Về thực tế, đây là chuyện an toàn: đồ nặng, sắc treo trên tường phòng ngủ có thể rơi, trẻ nhỏ có thể với tới. Nếu là kỷ vật, nên cất trong tủ có khoá hoặc treo ở phòng khác, ngoài tầm với của trẻ.
Đồng hồ lớn kêu tích tắc. Một số người kiêng đồng hồ quả lắc, đồng hồ lớn trong phòng ngủ, coi như tiếng thời gian "đếm" bên tai. Về thực tế, tiếng tích tắc đều đặn làm người khó ngủ, nhạy âm thanh, dễ thức giấc. Đồng hồ kim trôi chạy êm hoặc đồng hồ điện tử màn hình tối giải quyết được chuyện này.
Mặt nạ, tượng hình người, búp bê lớn. Đồ có hình gương mặt người hoặc dáng người, trong bóng tối dễ thành bóng hình gây giật mình. Nhiều người cảm thấy bị "nhìn" khi nằm. Nếu yêu thích, đặt ở chỗ không đối diện giường hoặc cất vào tủ kính có cánh.
Đồ điện và pin sạc qua đêm: điều kiêng của thời nay
Sách phong thủy cũ không thể nói về pin lithium, nhưng nếu hiểu "kiêng" là tránh điều có thể gây hại cho người ngủ, thì đây là nhóm đáng chú ý nhất hiện nay.
- Không sạc điện thoại, máy tính bảng dưới gối hoặc trên nệm; pin nóng lên mà không toả nhiệt được.
- Không sạc xe điện, pin xe đạp điện, pin dự phòng dung lượng lớn trong phòng ngủ qua đêm.
- Dùng củ sạc, dây sạc đúng loại, còn nguyên vẹn; bỏ củ sạc nóng bất thường, dây bị nứt vỏ.
- Không cắm nhiều thiết bị vào một ổ kéo dài đặt dưới gầm giường.
- Lò sưởi, quạt sưởi đặt xa chăn rèm, không để chạy khi đã ngủ say nếu không có chế độ tự ngắt.
- Tắt màn hình, thiết bị có đèn báo nhấp nháy; che đèn báo nhỏ bằng băng dính mờ nếu cần.
Đây là phần không cần bàn mức tin. Nhiều vụ cháy nhà ở Việt Nam những năm gần đây bắt đầu từ việc sạc pin xe điện trong nhà vào ban đêm, các cơ quan phòng cháy đã nhiều lần khuyến cáo. Phòng ngủ là nơi người ta phản ứng chậm nhất khi có sự cố, nên càng nên giữ an toàn điện.
Thứ tự ưu tiên khi dọn đồ khỏi phòng ngủ
Không phải ai cũng muốn bỏ hết mọi món bị kiêng. Thứ tự dưới đây giúp bạn quyết định món nào nên xử lý trước.
- An toàn trước: đồ sạc qua đêm, đồ nặng treo trên đầu, đồ sắc nhọn trong tầm với của trẻ.
- Giấc ngủ thứ hai: thứ gây tiếng ồn, ánh sáng, ẩm như bể cá, đồng hồ to, đèn trang trí.
- Cảm giác thứ ba: thứ gây giật mình, bất an khi tỉnh đêm như tượng lớn, mặt nạ, ảnh chân dung lớn.
- Quan niệm cuối cùng: những món chỉ bị kiêng theo tập quán, không gây ảnh hưởng thực tế với bạn; giữ hay bỏ tuỳ niềm tin và cảm nhận của bạn.
- Món nào chuyển đi, tìm cho nó chỗ xứng đáng ở phòng khác, nhất là đồ có giá trị kỷ niệm.
Nếu muốn đặt một món mang ý nghĩa phong thủy thay vào chỗ trống, chọn món nhỏ, cạnh tròn, chất liệu rõ ràng; có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy. Không món nào cần thiết đến mức phải mua; một phòng ngủ ít đồ đã là phòng ngủ dễ chịu.
Câu hỏi thường gặp
Có nên treo ảnh gia đình trong phòng ngủ không?
Ảnh gia đình người còn sống, khung vừa phải, treo ở tường bên hoặc đặt trên kệ thì phần lớn quan niệm không kiêng. Nên tránh khung lớn, nặng treo ngay trên đầu giường vì là vật treo trên đầu. Ảnh người đã khuất nhiều gia đình đặt ở bàn thờ hoặc phòng chung.
Đặt máy lọc không khí, máy tạo ẩm trong phòng ngủ có bị kiêng không?
Không có điều kiêng phổ biến. Về thực tế, máy nên chạy êm, đèn báo tối, đặt cách giường một khoảng. Máy tạo ẩm không nên dùng quá mức trong phòng vốn đã ẩm vì tạo điều kiện cho nấm mốc; dùng khi không khí khô như mùa hanh ở miền Bắc.
Có nên để thú nhồi bông nhiều trong phòng ngủ?
Dân gian ít bàn. Về thực tế, thú nhồi bông bám bụi và là nơi mạt bụi trú ngụ, không tốt cho người dị ứng. Nên giữ số lượng vừa phải, giặt định kỳ, không chất quanh gối. Đồ có mắt to đối diện giường có người thấy bị nhìn khi tỉnh đêm.
Trong phòng ngủ có được để tủ sách lớn không?
Được, nhiều người thích đọc trước khi ngủ. Quan niệm chỉ khuyên tránh kệ sách treo ngay trên đầu giường. Về thực tế, tủ sách lớn nên neo vào tường, sách cũ dễ bám bụi và ẩm nên lau định kỳ, tủ có cánh kính giúp đỡ bụi.
Có nên đặt bàn thờ nhỏ trong phòng ngủ khi nhà quá chật?
Đây là câu hỏi phổ biến ở phòng trọ, căn hộ nhỏ. Nhiều người làm nghề khuyên nếu bắt buộc thì đặt cao, trang trọng, có vách hoặc rèm ngăn với giường, không đặt đối diện hay ngay sát đầu giường. Cách đặt cụ thể nên tham khảo bài riêng về phòng thờ và tập quán của gia đình.
Quần áo treo sau cửa phòng ngủ có kiêng không?
Một số người kiêng vì trong bóng tối chiếc áo treo trông như dáng người. Về thực tế, đồ treo sau cửa làm cửa khó đóng mở, bám bụi. Nếu muốn treo, chọn móc gắn trong tủ hoặc giá treo thấp ở góc không đối diện giường.