Đi trong nhà như khách lần đầu là một cách tự xem phong thủy rất hiệu quả: bạn đi lại ba vòng quen thuộc — vòng của khách từ cổng vào chỗ ngồi, vòng buổi sáng của chính mình từ giường ra cửa, và vòng trong bóng tối — với mắt của người chưa từng thấy ngôi nhà, ghi lại mình nhìn thấy gì ở mỗi ngưỡng cửa và vấp vào đâu.
Phong thủy nói nhiều về đường đi của khí: khí vào từ cửa, đi uốn lượn, tụ ở chỗ cần tụ, không lao thẳng ra sau. Trong ngôi nhà thật, đường đi của khí gần với đường đi của người, của gió và của ánh nhìn. Người ở lâu quen mắt nên không còn thấy cái tủ chắn nửa lối đi hay cái gương phản chiếu ngay cửa. Ba vòng đi dưới đây giúp nhìn lại những thứ đã quen.
Vì sao người ở trong nhà khó tự thấy vấn đề
Não người rất giỏi bỏ qua những thứ lặp lại mỗi ngày. Sau vài tuần dọn về, chúng ta không còn để ý tới cánh cửa vướng tủ giày, cái bậc lệch ở chân cầu thang, hay việc phải lách người qua bàn ăn mới vào được bếp. Thân thể tự điều chỉnh, đi vòng, nghiêng người, và ta coi đó là bình thường.
Khách đến lần đầu thì khác. Họ dừng lại ở cửa vì không biết đi hướng nào, nhìn thấy ngay bồn cầu qua cánh cửa nhà vệ sinh hé mở, ngồi xuống sofa rồi cứ quay đầu nhìn ra sau vì lưng trống. Những phản ứng đó là dữ liệu quý. Phong thủy gọi tên chúng bằng các khái niệm như minh đường, khí xung, lưng không tựa; ngôn ngữ thiết kế gọi là tầm nhìn đầu tiên, luồng giao thông, điểm nghẽn.
Cách đơn giản nhất là nhờ một người bạn chưa từng đến nhà đi một vòng và nói to những gì họ thấy, nghĩ. Không có ai thì tự làm sau một chuyến đi xa vài ngày, khi mắt còn chưa quen lại. Quay video ở tầm ngực khi đi, xem lại sẽ thấy những điều lúc đi không để ý.
Ba vòng đi và cách ghi
Mỗi vòng có điểm xuất phát, điểm đích và câu hỏi riêng. Cầm sơ đồ nhà và bút chì, vẽ lại đường mình thực sự đi, không phải đường "nên" đi.
- Vòng khách: bắt đầu từ ngoài cổng hoặc từ cửa thang máy với căn hộ. Đi vào, tìm chỗ để giày dép, đi tới chỗ ngồi tiếp khách, ngồi xuống, rồi hỏi nhà vệ sinh và đi tới đó. Ghi: mình dừng lại phân vân ở đâu, nhìn thấy gì đầu tiên ở mỗi lần bước qua cửa.
- Vòng buổi sáng: bắt đầu từ giường. Đi vệ sinh, xuống bếp, đi tới chỗ để xe hoặc cửa chính, như một buổi sáng đi làm. Ghi: chỗ nào phải lách, đi ngược chiều người khác, bước lên xuống bậc bất ngờ.
- Vòng bóng tối: tắt đèn, chỉ dùng đèn ngủ hoặc ánh sáng hắt từ ngoài, đi từ phòng ngủ tới cửa chính và tới lối thoát phụ nếu có. Ghi: chỗ nào va đầu gối, vấp chân, không tìm được công tắc.
- Sau mỗi vòng, đánh dấu trên sơ đồ các điểm dừng, điểm vấp bằng ký hiệu riêng, và ghi một câu cho mỗi điểm.
- So ba đường đi với nhau. Đoạn nào cả ba vòng đều dùng là trục chính của nhà; đoạn đó cần thông thoáng nhất.
Vòng bóng tối đặc biệt quan trọng với nhà có người già hoặc trẻ nhỏ. Lối thoát khi có sự cố điện, cháy, hay chỉ đơn giản là đi vệ sinh lúc nửa đêm, phải đi được mà không vấp. Đây là phần mà phong thủy và an toàn nhà ở trùng nhau hoàn toàn.
Đọc tầm nhìn đầu tiên ở mỗi ngưỡng cửa
Cửa chính: thấy gì trong ba giây đầu. Theo quan niệm, thứ nhìn thấy đầu tiên khi bước vào là ấn tượng của cả ngôi nhà. Lý tưởng là một khoảng sáng, một bức tường gọn, một chỗ đặt đồ ngăn nắp. Điều nên tránh là nhìn xuyên thẳng ra cửa sau, nhìn vào nhà vệ sinh, vào chân cầu thang dốc hay vào đống giày dép. Đây là quan niệm, nhưng có lý do rõ: riêng tư, gió lùa, cảm giác ngăn nắp.
Cửa phòng ngủ: thấy giường trước hay thấy người trên giường. Đứng ở cửa phòng ngủ, nếu nhìn thẳng thấy ngay người đang nằm, phòng thiếu riêng tư. Phong thủy khuyên giường không thẳng hàng cửa nhưng người nằm vẫn thấy cửa. Hai yêu cầu này nghe ngược nhau nhưng thực tế dễ đạt bằng cách đặt giường lệch, chéo góc nhìn với cửa.
Cửa bếp: thấy người đang nấu từ phía nào. Người nấu bị ai đi vào sau lưng dễ giật mình, nhất là khi đang cầm đồ nóng. Đứng ở cửa bếp, nếu chỉ thấy lưng người nấu, nên cân nhắc xoay bếp hoặc thêm một gương nhỏ an toàn để người nấu thấy được phía sau — cách mà nhiều sách phong thủy cũng gợi ý.
Đầu cầu thang: thấy gì khi vừa lên tới. Đầu cầu thang nhìn thẳng vào cửa phòng ngủ hay nhà vệ sinh là chuyện hay gặp ở nhà ống. Lý giải thực tế: tiếng chân, ánh sáng và mùi đi thẳng vào phòng. Một vách lửng, chậu cây, hay đổi chiều mở cửa có thể giải quyết.
Vẽ đường đi lên sơ đồ và đọc hình dạng của nó
Khi đã vẽ ba vòng đi lên sơ đồ, nhìn hình dạng đường để biết luồng đi trong nhà đang thế nào. Bảng dưới đặt cách gọi trong phong thủy cạnh cách hiểu thực tế.
| Hình dạng đường đi | Cách gọi theo quan niệm | Hiểu theo thực tế | Hướng xử lý |
|---|---|---|---|
| Một đường thẳng từ cửa trước ra cửa sau | Khí xuyên đường, khí không tụ | Gió đi nhanh, phần còn lại bí; mất riêng tư | Bình phong, kệ đặt lệch, đổi vị trí cửa sau nếu được |
| Đường cong mềm qua các khu | Khí uốn lượn, tụ khí | Đi lại thuận, nhìn thấy từng khu lần lượt | Giữ nguyên |
| Đường gấp khúc nhiều lần, phải lách | Khí bị tắc | Điểm nghẽn, va chạm, khó dọn dẹp | Bỏ bớt đồ, đổi chỗ đồ lớn |
| Đường cụt, phải quay lại | Khí đọng | Góc chết, hay thành chỗ chất đồ | Đổi công năng góc đó hoặc mở thêm lối |
| Đường cắt ngang chỗ ngồi, chỗ ăn | Khí xung vào chỗ nghỉ | Người ngồi bị đi qua sau lưng liên tục | Dời bàn ghế ra khỏi trục đi |
Ví dụ giả định: một nhà ống ở Hưng Yên có đường đi từ cửa chính thẳng một mạch qua phòng khách, phòng ăn, bếp, ra sân sau. Ba vòng đi đều dùng trục này. Thay vì đập tường, gia đình đặt một kệ thấp lệch về một bên ngay sau phòng khách: đường đi thành hơi cong, gió vẫn qua nhưng chậm lại, bàn ăn không còn bị nhìn thẳng từ cửa.
Vòng thứ tư: ngồi xuống ở từng chỗ quen và nhìn quanh
Ba vòng đi cho biết luồng di chuyển; nhưng phần lớn thời gian trong nhà, người ta ngồi hoặc nằm. Vì vậy nên thêm một vòng ngắn: ngồi xuống ở từng chỗ quen thuộc — ghế sofa của bố, chỗ ngồi ăn của mẹ, ghế học của con, góc làm việc — mỗi chỗ vài phút, nhìn quanh và để ý cảm giác.
Câu hỏi cho mỗi chỗ ngồi gồm: sau lưng có gì, có người đi qua sau lưng không; trước mặt nhìn thấy gì, có thấy cửa ra vào không; ánh sáng đến từ phía nào, có chói vào mắt hay rọi vào màn hình không; có gió lùa vào gáy không. Đây chính là bốn ý mà phong thủy hay gói trong hình ảnh "lưng tựa núi, mặt nhìn minh đường, hai bên có che chắn". Nghiên cứu về tâm lý môi trường cũng mô tả xu hướng con người thích chỗ ngồi vừa có chỗ ẩn vừa có tầm nhìn.
Ghi lại chỗ ngồi nào mình hay tránh, hoặc ngồi một lúc đã muốn đứng dậy. Thường lý do nằm ở một trong bốn câu hỏi trên. Xoay ghế, dời ghế sát tường, đổi chỗ đèn có khi là đủ để một chỗ ngồi bị bỏ trống thành chỗ cả nhà tranh nhau.
Những điểm vấp hay gặp khi đi ba vòng
Danh sách dưới đây tổng hợp những điểm thường lộ ra; mỗi điểm vừa là chuyện tiện lợi, vừa là điều phong thủy hay nhắc.
- Cánh cửa chính mở đập vào tủ giày hoặc xe máy, phải mở hé rồi lách vào.
- Thảm chùi chân trơn, mép thảm cong lên ở ngay ngưỡng cửa.
- Góc bàn trà hoặc tay ghế nhô ra lối đi, va đầu gối khi đi trong tối.
- Bậc đầu tiên của cầu thang cao hoặc thấp hơn các bậc khác, hay vấp chân.
- Công tắc đèn đặt sau cánh cửa, phải vào hẳn trong phòng tối mới bật được.
- Cửa phòng vệ sinh và cửa phòng ngủ mở va vào nhau ở hành lang hẹp.
- Gương lớn ở cuối hành lang khiến người đi tưởng có người đi tới.
- Dây điện, ổ cắm kéo dài ngang lối đi từ phòng ngủ tới nhà vệ sinh.
Sửa phần lớn những điểm này tốn rất ít: dời đồ, dán chống trơn, thêm đèn cảm biến chân tường, đổi chiều mở cửa. Chúng cũng là những thay đổi cho cảm giác "nhà thoáng hơn" rõ nhất sau khi tự xem.
Sau ba vòng đi: sửa nhỏ, rồi đi lại
Không cần sửa hết cùng lúc. Chọn hai ba điểm vấp nằm trên trục chính — đoạn mà cả ba vòng đều đi qua — và sửa trước. Đi lại vòng đó sau một tuần, khi thói quen mới đã thành. Nếu thấy thuận hơn, tiếp tục với các điểm khác.
Khi sửa, giữ nguyên tắc thử trước, cố định sau. Muốn đặt bình phong sau cửa chính, thử bằng một kệ di động hoặc một tấm rèm trong vài ngày trước khi đặt đồ gỗ nặng. Muốn đổi chiều giường, thử ngủ vài đêm rồi mới khoan treo đèn đầu giường. Phong thủy hay được hiểu như những quy tắc cứng; khi tự áp dụng, cách thử dần cho thấy quy tắc nào hợp với nhà và người của mình.
Cuối cùng, ghi lại kết quả trên sơ đồ: đường đi cũ bằng nét chì mờ, đường đi mới bằng nét đậm, ngày sửa. Lần sau tự xem, bạn có ngay bức tranh nhà đã đổi những gì và vì sao.
Câu hỏi thường gặp
Nhà nhỏ không có chỗ để làm lối đi uốn lượn thì sao?
Nhà nhỏ chỉ cần lối đi thông và không có đồ chắn là đã tốt. Uốn lượn là để tránh luồng thẳng xuyên nhà; với căn hộ nhỏ, chỉ cần một vật thấp hay một tấm rèm đặt lệch là đủ làm chậm luồng mà không mất chỗ.
Cửa chính nhìn thẳng vào cầu thang có cần sửa ngay không?
Không cần sửa ngay nếu đi lại thuận và an toàn. Theo quan niệm, điều này nên tránh; về thực tế, nó ảnh hưởng tới riêng tư và cảm giác dốc. Có thể đặt vách lửng, chậu cây hay kệ thấp để che tầm nhìn trước khi tính chuyện đổi hướng thang.
Nhờ người lạ đi một vòng trong nhà có bất tiện không?
Không nhất thiết phải là người lạ; bạn bè, người thân ít khi ghé là đủ. Hãy dọn nhà như ngày thường, không dọn đặc biệt, và dặn họ nói thẳng những chỗ thấy vướng. Nếu ngại, tự làm sau chuyến đi xa vẫn có tác dụng.
Có cần làm vòng bóng tối nếu nhà không có người già?
Vẫn nên. Mất điện, đi vệ sinh nửa đêm, có khách ở lại, hay cần thoát ra nhanh khi có sự cố là chuyện nhà nào cũng có thể gặp. Vòng bóng tối thường chỉ ra những điểm va chạm mà ban ngày không ai để ý.
Đường đi trong nhà có liên quan đến cửa chính hợp hướng không?
Đó là hai chuyện khác nhau. Hướng cửa theo các phái là phần lý khí, tính theo số đo và quan niệm của từng trường phái. Luồng đi là phần bố cục, kiểm được bằng quan sát. Nhà có thể hợp hướng theo một phái mà luồng đi vẫn vướng, và ngược lại.