Theo quan niệm phong thủy, phòng khách là "minh đường" trong nhà, nên được ưa sáng sủa, ấm và đều: đèn chính đặt quanh vùng giữa phòng, đèn phụ bù những góc khuất, và không treo khối đèn nặng ngay trên đầu chỗ ngồi. Ba ý này trùng khớp khá sát với cách các nhà thiết kế chiếu sáng chia lớp: ánh sáng chung, ánh sáng điểm nhấn và ánh sáng cho việc cụ thể.
Bài dưới đây đi từ quan niệm đến cách làm: phòng khách cần bao nhiêu lớp đèn, đèn chùm treo ở đâu và cao bao nhiêu, xử lý phòng khách nhà ống sâu và tối, những lời khuyên nào có lý do thực tế, lời khuyên nào chỉ là truyền miệng. Phong thủy ở đây được trình bày như kiến thức văn hoá – kiến trúc để tham khảo; phần nói về "khí" là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao phong thủy coi trọng ánh sáng phòng khách
Trong cách nhìn của phong thủy, phòng khách là nơi khí từ cửa chính vào trước tiên rồi mới tỏa đi các phòng khác. Người ta ví nó như khoảng sân trước của một ngôi nhà cổ, gọi bằng chữ "minh đường", tức khoảng sáng và thoáng phía trước. Một minh đường tối, bí được cho là khiến khí "ứ", còn minh đường sáng sủa thì khí "tụ" mà không tù. Đây là quan niệm của trường phái, không phải phép đo.
Ánh sáng nhân tạo thuộc hành Hỏa, mang tính dương. Phòng khách là khu "động" của nhà, nơi tiếp khách, trò chuyện, xem phim, nên phong thủy xếp nó thiên về dương: được phép sáng hơn phòng ngủ, ấm hơn hành lang. Khi trời tối, đèn là thứ duy nhất giữ cho tính dương ấy, vì vậy mới có những lời dặn như "phòng khách đừng để tối om khi có người".
Gạt chữ "khí" sang một bên, lý do thực tế cũng rõ. Phòng khách thường là phòng rộng nhất, nhiều người qua lại nhất, có bậc cấp, bàn trà, góc tủ. Ánh sáng không đều làm mắt phải điều tiết liên tục giữa vùng sáng và vùng tối, dễ mỏi và dễ vấp. Một căn phòng có góc tối cũng khiến người ngồi cảm thấy chật hơn diện tích thật. Vì thế lời khuyên "sáng sủa, đều" của phong thủy và lời khuyên của người làm chiếu sáng đi cùng một hướng.
Ba lớp ánh sáng cho một phòng khách
Lớp chung (ánh sáng nền). Đây là đèn trần, đèn ốp, đèn âm trần hoặc đèn hắt trần thạch cao, chịu trách nhiệm làm cả phòng đủ sáng để đi lại và nhìn rõ mặt nhau. Phong thủy gắn lớp này với vùng giữa phòng, nơi được coi là "tâm" của minh đường. Nếu chỉ có một bóng đèn giữa trần thì đó mới là lớp chung, và thường chưa đủ.
Lớp điểm nhấn. Đèn rọi tranh, đèn hắt kệ, đèn chân tường, dải đèn sau kệ tivi. Lớp này tạo chiều sâu, làm phòng bớt phẳng và bớt những mảng tường tối. Theo quan niệm, những mảng tối lâu ngày là chỗ "âm khí" tích lại; dưới góc thực tế, chúng là chỗ đồ đạc bị quên, bụi bám và mắt khó định vị.
Lớp cho việc cụ thể. Đèn sàn cạnh ghế đọc sách, đèn bàn cạnh sofa, đèn chiếu vùng góc trà. Người ngồi đọc báo hay xem điện thoại lâu cần nguồn sáng gần, đặt lệch sang bên tay không cầm vật để không đổ bóng.
Cân giữa ba lớp. Một phòng khách dễ chịu không phải là phòng sáng nhất mà là phòng sáng có thứ bậc: lớp chung vừa đủ, lớp điểm nhấn mềm, lớp việc cụ thể bật khi cần. Phong thủy nói "âm dương điều hoà", người thiết kế nói "tương phản vừa phải", hai cách diễn đạt cho cùng một trải nghiệm.
Đèn chùm và đèn trung tâm: treo ở đâu, cao bao nhiêu
Đèn chùm là món được hỏi nhiều nhất khi nói đến phong thủy phòng khách. Bảng dưới gom các tình huống hay gặp, quan niệm đi kèm và lý do thực tế để bạn cân nhắc.
| Tình huống | Quan niệm phong thủy | Lý do thực tế | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Đèn chùm giữa phòng, không ai ngồi ngay dưới | Tâm minh đường sáng, khí tụ ở giữa | Ánh sáng tỏa đều ra bốn phía | Vị trí được ưa nhất |
| Đèn chùm nặng ngay trên đầu sofa | Bị coi là "áp đỉnh", người ngồi dưới thấy đè nặng | Cảm giác bị chói từ trên xuống, ngại rủi ro lắp đặt | Dời về trên bàn trà hoặc giữa phòng |
| Trần thấp dưới 2,7 m mà treo đèn chùm thả | Trần thấp vốn đã "áp", thêm đèn thả càng nặng | Dễ va đầu người cao, phòng trông thấp hơn | Dùng đèn ốp sát trần hoặc hắt trần |
| Phòng thông tầng, trần rất cao | Khí tán vì không gian quá cao | Đèn trần xa, mặt sàn thiếu sáng | Đèn chùm thả thấp hơn kết hợp đèn sàn |
| Đèn chùm lệch hẳn về một góc | Mất cân, một bên sáng một bên tối | Bóng đổ lệch, góc kia tối | Thêm đèn bù phía đối diện |
Về chiều cao, các hướng dẫn thiết kế phổ biến thường khuyên mép dưới đèn treo cách sàn khoảng 2,1–2,3 m ở lối đi để không vướng đầu, còn đèn treo trên bàn trà có thể thấp hơn vì không ai đi ngang dưới đó. Đây là mức tham khảo, phụ thuộc chiều cao người trong nhà. Điều quan trọng hơn mọi con số là đèn nặng phải được treo vào móc chịu lực bắt vào sàn bê tông hoặc dầm, không bắt vào tấm thạch cao; việc này nên để thợ điện có nghề làm.
Phòng khách nhà ống sâu và tối: đưa ánh sáng vào trong
Nhiều nhà phố ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng có phòng khách nằm ngay sau mặt tiền nhưng sâu tới bảy, tám mét. Phần gần cửa sáng nhờ nắng, phần trong cùng tối cả ban ngày. Theo phong thủy, đây là kiểu minh đường "đầu sáng đuôi tối", khí vào rồi mắc lại ở nửa trước. Cách nhìn thực tế đơn giản hơn: người ngồi ở cuối phòng phải nhìn ngược sáng ra cửa, thấy mặt khách tối, mỏi mắt.
Hướng xử lý không phải là thắp một bóng thật mạnh ở giữa, vì như vậy chỉ làm vùng giữa chói còn hai đầu vẫn chênh. Cách hiệu quả hơn là đặt lớp chung theo dải dọc chiều sâu phòng, ví dụ hai hoặc ba đèn âm trần trải đều hoặc một dải đèn hắt chạy dọc, rồi tăng độ sáng ở nửa trong hơn nửa ngoài. Ban ngày có thể bật riêng nhóm đèn phía trong để bù phần nắng không tới.
Tường cuối phòng nên được chiếu sáng, chẳng hạn đèn rọi một bức tranh hoặc đèn hắt chân một kệ sách. Mắt người cảm nhận độ sâu nhờ mặt tường cuối; khi mặt tường ấy sáng, căn phòng trông ngắn lại và ấm hơn. Phong thủy gọi đây là làm sáng "huyền vũ" của phòng, tức phía sau lưng; nói theo người thiết kế là chiếu sáng mặt đứng. Màu tường sáng, hệ số phản xạ cao cũng giúp ánh sáng đi xa hơn mà không cần thêm bóng.
Những điều nên tránh khi đặt đèn phòng khách
Phần lớn các điều kiêng sau đây đều có một lý do thực tế đi kèm, nên dù không tin phong thủy bạn vẫn có lý do để làm theo:
- Đèn rọi thẳng vào mắt người ngồi sofa. Đèn spot chiếu chéo từ trần xuống chỗ ngồi gây chói; theo quan niệm là "tiễn quang" chiếu vào người. Hướng đèn rọi vào tường hoặc tranh, không vào ghế.
- Một bóng đèn trần duy nhất, rất mạnh. Tạo bóng đổ gắt dưới cằm, dưới mắt người đối diện, mặt ai cũng trông mệt. Chia ra nhiều nguồn nhỏ dễ chịu hơn.
- Đèn hỏng để lâu không thay. Dân gian coi đèn tắt là "mất dương", nhìn thực tế thì đó là góc tối gây vấp và cho thấy nhà thiếu chăm sóc.
- Dây đèn sàn chạy ngang lối đi. Lý do an toàn thuần túy, nhất là nhà có trẻ nhỏ, người già.
- Đèn nhấp nháy, đổi màu liên tục trong phòng tiếp khách. Phong thủy coi là khí "loạn"; người ngồi lâu thì mỏi mắt, khó tập trung trò chuyện.
- Đèn trang trí hình dao, mũi nhọn chĩa vào chỗ ngồi. Quan niệm sợ "sát khí" của vật nhọn; thực tế là cảm giác bất an thị giác và rủi ro va đầu.
Những điều trên nên được hiểu là thói quen tốt cho mắt và cho sinh hoạt, không phải luật bất di bất dịch. Không có ghi chép nào cho thấy một bóng đèn đặt sai sẽ gây hậu quả gì ngoài việc phòng khó chịu hơn.
Tự rà ánh sáng phòng khách trong một buổi tối
Bạn không cần máy đo để biết phòng khách đang thiếu gì. Một buổi tối với vài thao tác đơn giản là đủ:
- Tắt hết đèn, rồi bật lần lượt từng nhóm đèn. Ghi lại nhóm nào đang làm việc gì: chiếu chung, chiếu tranh, chiếu chỗ ngồi.
- Ngồi vào từng ghế, nhìn thẳng ra trước. Nếu thấy một nguồn sáng lọt vào tầm mắt mà chói, đó là đèn cần đổi hướng hoặc che chụp.
- Đứng ở cửa chính nhìn vào. Ghi lại góc nào tối nhất; theo quan niệm đó là chỗ "khí trệ", trên thực tế là chỗ cần thêm đèn điểm nhấn.
- Cầm một tờ báo đọc ở ghế hay ngồi nhất. Nếu phải nheo mắt, cần một đèn đọc riêng cạnh ghế.
- Chụp một tấm ảnh bằng điện thoại với chế độ tự động. Vùng nào trong ảnh đen hẳn là vùng mắt người cũng thấy thiếu sáng.
- Ghi lại kết quả, ưu tiên sửa chỗ gây chói trước, chỗ tối sau, chỗ trang trí cuối cùng.
Ví dụ giả định: một phòng khách 20 m² chỉ có một đèn ốp tròn giữa trần. Sau buổi rà, gia đình thêm một đèn sàn cạnh ghế đơn và một dải đèn hắt sau kệ tivi. Đèn ốp được đổi sang bóng ấm hơn. Không phải đục trần, căn phòng đã có ba lớp sáng.
Đèn phòng khách và phần còn lại của ngôi nhà
Phòng khách không đứng một mình. Theo phong thủy, khí đi từ phòng khách sang hành lang, cầu thang, phòng ăn, nên độ sáng giữa các khu nên chuyển tiếp từ từ chứ không đột ngột. Nếu phòng khách rực rỡ mà hành lang kế bên tối om, người bước từ chỗ sáng sang chỗ tối sẽ mất vài giây để mắt quen, đó là lúc dễ vấp nhất.
Một nguyên tắc dễ nhớ là để lớp chung của phòng khách và phòng ăn cùng tông màu ánh sáng, tránh phòng này vàng ấm, phòng kia trắng lạnh nhìn như hai ngôi nhà khác nhau. Màu ánh sáng là một chủ đề riêng, được bàn kỹ trong bài về nhiệt độ màu của cùng chuyên mục.
Nếu bạn đang bày vật phẩm như đèn đá, đèn lồng, tượng có đèn trong phòng khách, coi chúng là lớp điểm nhấn: đặt nơi không vướng lối đi, dây điện gọn và nguồn điện đúng chuẩn. Muốn tìm hiểu từng món, có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy; còn ở đây, điều quan trọng là món đồ ấy giúp phòng sáng dễ chịu hơn, chứ không phải lời hứa hẹn đi kèm.
Câu hỏi thường gặp
Phòng khách nên dùng đèn chùm hay đèn âm trần theo phong thủy?
Phong thủy không quy định loại đèn, chỉ ưa phòng khách sáng đều và có trọng tâm. Đèn chùm hợp phòng trần cao, cần một điểm nhấn giữa phòng. Đèn âm trần hợp phòng trần thấp, phong cách gọn. Nhiều nhà kết hợp cả hai.
Đèn chùm có nhất thiết phải treo đúng tâm phòng khách không?
Không bắt buộc. Quan niệm ưa vùng giữa sáng, nhưng nếu bộ sofa và bàn trà lệch về một bên thì treo đèn trên bàn trà hợp lý hơn. Điều cần tránh là treo khối đèn nặng ngay trên đầu người ngồi.
Phòng khách nhỏ có nên treo đèn chùm không?
Có thể, nếu chọn đèn nhỏ gọn và trần đủ cao. Với phòng nhỏ, trần thấp, đèn chùm thả dễ làm phòng trông chật và gây va chạm. Đèn ốp sát trần kiểu chùm hoặc đèn hắt trần là lựa chọn nhẹ nhàng hơn.
Có nên để đèn phòng khách sáng suốt đêm cho "giữ khí" không?
Đây là quan niệm của một số gia đình, không phải nguyên tắc chung. Thực tế, bật đèn cả đêm tốn điện và ánh sáng có thể lọt vào phòng ngủ. Nếu muốn giữ chút sáng, một đèn ngủ nhỏ ở lối đi là đủ cho cả an toàn lẫn tâm lý.
Phòng khách có bàn thờ thì đèn nên bố trí thế nào?
Nên để vùng bàn thờ có nguồn sáng riêng, dịu, không bị đèn spot của phòng khách rọi chéo vào. Đèn thờ điện cần dây gọn, ổ cắm có nắp và tắt được khi cả nhà vắng nhà để an toàn cháy nổ.
Thay đổi đèn phòng khách có cần chọn ngày không?
Không có sách phổ biến nào bắt chọn ngày để thay bóng đèn. Một số gia đình chọn ngày khi lắp đèn chùm lớn như một nghi thức tinh thần. Điều quan trọng thật là ngắt cầu dao, dùng thang chắc và nhờ thợ có nghề với đèn nặng.