Theo ngũ hành, ánh sáng đỏ thuộc Hỏa, xanh lá thuộc Mộc, xanh dương gần Thủy, vàng gần Thổ, trắng gần Kim; phong thủy dùng đèn màu như một nét nhấn nhỏ ở đúng chỗ, không dùng làm ánh sáng chính, vì ánh sáng màu mạnh làm lệch âm dương của căn phòng. Thực tế cũng vậy: ánh sáng màu làm sai màu đồ vật, khó nhìn chi tiết và nếu dùng lâu dễ gây mỏi mắt.
Bài này giải thích quan niệm đằng sau đèn đỏ trên bàn thờ Thần Tài, tục treo đèn đỏ dịp Tết, trào lưu dải LED đổi màu sau tivi và trong phòng ngủ, rồi gợi ý dùng đèn màu ở đâu, bao nhiêu là vừa. Phần ngũ hành là quan niệm để tham khảo, không phải cam kết về tài lộc hay may mắn.
Màu ánh sáng và ngũ hành: cách phong thủy đọc
Phong thủy xếp màu sắc vào ngũ hành: đỏ, cam, tím thuộc Hỏa; xanh lá thuộc Mộc; vàng, nâu đất thuộc Thổ; trắng, bạc, xám nhạt thuộc Kim; đen, xanh thẫm thuộc Thủy. Quy loại này vốn dành cho màu của vật thể như sơn, vải, gỗ. Khi đèn LED màu xuất hiện, người làm phong thủy hiện đại mở rộng nó sang ánh sáng: đèn đỏ là Hỏa, đèn xanh lá là Mộc, và cứ thế.
Tuy nhiên, ánh sáng có một đặc điểm khác vật thể: nó phủ lên mọi thứ trong phòng. Một bức tường đỏ chỉ là một mảng màu, nhưng một bóng đèn đỏ làm cả căn phòng ngả đỏ, kể cả mặt người. Vì vậy theo cách đọc phổ biến, ánh sáng màu có "lực" mạnh hơn nhiều so với màu sơn cùng tông, và dễ làm một hành trở nên quá vượng.
Ví dụ, Hỏa vượng trong quan niệm gắn với sự nóng nảy, bồn chồn; trong phòng ngủ thì bị coi là khó ngủ. Thủy quá nhiều gắn với cảm giác lạnh lẽo, buồn. Những liên tưởng này có phần trùng với cảm nhận tâm lý thông thường về màu, nhưng mức tin vào phần "vượng – suy" là tuỳ mỗi người.
Có một khác biệt kỹ thuật đáng biết: đèn màu thuần chỉ phát một dải hẹp của quang phổ, nên dưới đèn đỏ, đồ vật màu xanh gần như thành đen, dưới đèn xanh, da người tái xám. Đó là lý do người làm chiếu sáng không bao giờ dùng đèn màu làm ánh sáng làm việc. Lời phong thủy "đừng để một hành chiếm cả phòng" và lời kỹ thuật "đừng để ánh sáng mất quang phổ" gặp nhau ở đây.
Đèn đỏ ở bàn thờ Thần Tài, Thổ Địa
Tập quán phổ biến. Nhiều cửa hàng, gia đình ở Việt Nam, nhất là các tỉnh phía Nam, đặt đèn đỏ hoặc đèn hình nến, hình quả đào màu đỏ trên bàn thờ Thần Tài, Thổ Địa. Màu đỏ trong văn hoá Việt và Hoa gắn với may mắn, ấm áp và sự hiện diện liên tục.
Đọc theo ngũ hành. Bàn thờ Thần Tài thường đặt sát đất, thuộc Thổ. Hỏa sinh Thổ, nên đèn đỏ được giải thích là "sinh" cho vị trí ấy. Đây là cách giải thích sau này của dân gian, phổ biến nhưng không có nguồn cổ thư cụ thể.
Lưu ý thực tế. Đèn đỏ ở bàn thờ thường để sáng nhiều giờ, gần hương, gần sàn nơi dễ bị đá vào, lau nhà bằng nước. Nên dùng đèn LED ít toả nhiệt, dây đi gọn, ổ cắm đặt cao hơn mặt sàn và có nắp.
Không hứa hẹn. Đèn đỏ là nét văn hoá, giữ cho góc thờ ấm cúng. Không có cơ sở nào cho thấy độ sáng hay số bóng ảnh hưởng tới việc buôn bán; điều ảnh hưởng thật là hàng hoá, giá cả và cách phục vụ.
Đèn màu: chỗ hợp và chỗ nên tránh
Bảng dưới gom các cách dùng đèn màu hay gặp trong nhà ở, kèm quan niệm và lý do thực tế.
| Cách dùng | Quan niệm phong thủy | Lý do thực tế | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Dải LED màu sau kệ tivi | Nhấn một vùng nhỏ, chấp nhận được | Giảm tương phản màn hình – tường | Dùng màu trung tính hoặc ấm, độ sáng thấp |
| Đèn đỏ làm đèn ngủ cả đêm | Hỏa mạnh trong khu tĩnh | Một số người thấy bồn chồn | Thay bằng ánh vàng hổ phách rất dịu |
| Đèn xanh dương trong phòng ngủ | Thủy, lạnh lẽo | Ánh xanh ảnh hưởng nhịp ngủ | Tránh vào giờ đi ngủ |
| Đèn tím, hồng trong phòng khách cả tối | Hỏa – Thủy lẫn lộn, khí loạn | Sai màu đồ, mặt người | Chỉ bật khi tiệc, sinh nhật |
| Đèn đỏ trên bàn thờ Thần Tài | Hỏa sinh Thổ theo dân gian | Góc thờ ấm, dễ nhận ra | LED ít nhiệt, dây gọn |
| Đèn màu ngoài sân dịp lễ | Tạo không khí dương, vui | Trang trí theo mùa | Tắt khi khuya, chống nước |
Điểm chung: ánh sáng màu hợp với vai trò điểm nhấn, thời gian ngắn, vùng nhỏ. Khi nó trở thành ánh sáng chính của phòng trong nhiều giờ, cả quan niệm lẫn trải nghiệm đều không ủng hộ.
Dải LED đổi màu: trào lưu và cách dùng cho vừa
Dải LED dán đổi màu bằng điều khiển hay ứng dụng điện thoại trở nên phổ biến trong phòng ngủ của người trẻ, phòng chơi, góc làm việc. Chúng rẻ, dễ lắp và tạo không khí. Nhưng có vài điều đáng cân nhắc trước khi dán kín quanh trần.
Thứ nhất, chế độ đổi màu liên tục hay nháy theo nhạc làm mắt phải điều tiết liên tục. Dùng trong vài phút khi có tiệc thì vui, để cả buổi tối thì mỏi. Theo phong thủy, ánh sáng "chuyển động" không ngừng là khí không yên, không hợp khu nghỉ ngơi.
Thứ hai, ánh sáng màu xanh dương, xanh lơ, tím có thành phần xanh cao, nếu bật trong phòng ngủ đến khuya có thể ảnh hưởng nhịp ngủ như ánh sáng trắng lạnh. Thứ ba, dải LED rẻ tiền dùng keo dán yếu, adapter kém chất lượng; dán lên trần gỗ, rèm vải, gần giường cần chú ý tản nhiệt và nguồn điện đạt chuẩn.
Cách dùng vừa phải là chọn một vùng nhấn, ví dụ sau đầu giường hoặc sau kệ, đặt một màu ấm hoặc trắng ấm ở độ sáng thấp làm mặc định, chỉ bật màu khác khi có dịp. Như vậy vẫn giữ được niềm vui của đèn màu mà không biến phòng thành sân khấu mỗi tối.
Đèn màu trong các không gian kinh doanh tại nhà
Nhà phố kết hợp kinh doanh hay dùng đèn màu để thu hút. Một vài lưu ý giúp đèn màu làm tốt việc của nó:
- Biển, quầy dùng đèn màu, khu hàng dùng đèn trắng. Khách cần thấy màu thật của hàng hoá, nhất là đồ ăn, quần áo, đá, trang sức.
- Đèn đỏ quá nhiều ở mặt tiền. Trong cảm nhận đô thị, ánh đỏ bao trùm cả mặt tiền dễ gợi những liên tưởng không mong muốn; đỏ nên ở điểm nhấn như đèn lồng, viền.
- Không chiếu đèn màu sang nhà bên. Ánh sáng màu hắt vào phòng ngủ nhà hàng xóm gây phiền hơn ánh sáng trắng cùng độ sáng.
- Bàn thờ Thần Tài trong cửa hàng. Đèn đỏ giữ đúng chức năng là đèn thờ, không thay cho ánh sáng của khu bán hàng.
- Chiếu sáng cửa hàng nói chung có bài riêng trong chuyên mục cửa hàng bán lẻ; ở đây chỉ bàn phần đèn màu.
Nguyên tắc vẫn là ánh sáng chính trung tính, đủ sáng, CRI tốt; đèn màu chỉ là lớp trang trí đi kèm.
Với quán ăn, quán cà phê nhỏ mở ngay tầng trệt nhà ở, cần nhớ rằng tầng trên vẫn là phòng ngủ của gia đình. Đèn màu ở mặt tiền bật đến khuya có thể hắt ngược lên cửa sổ tầng hai. Một chiếc hẹn giờ tắt đèn biển hiệu sau giờ đóng cửa giải quyết được cả chuyện tiền điện lẫn giấc ngủ của người nhà.
Thêm đèn màu vào nhà mà không phá cân bằng
Nếu bạn thích đèn màu, có thể đi theo các bước sau để dùng chúng có chủ đích:
- Xác định mục đích: tạo không khí tiệc, nhấn một kệ, làm ấm góc thờ hay chỉ để đẹp khi chụp ảnh.
- Chọn một vùng nhỏ, không phải cả phòng. Một kệ, một mảng tường, một góc.
- Chọn màu theo không gian: phòng ngủ nghiêng về ấm, phòng khách có thể thử màu khác cho dịp đặc biệt.
- Giữ ánh sáng chính trắng ấm hoặc trung tính, bật cùng lúc với đèn màu để mắt không phải làm việc trong ánh màu thuần.
- Đặt hẹn giờ tắt đèn màu vào giờ đi ngủ.
- Kiểm tra nguồn điện, adapter, chỗ dán; không dán dải LED lên vật dễ cháy mà không có máng nhôm tản nhiệt.
Ví dụ giả định: một phòng ngủ của học sinh cấp ba dán dải LED tím quanh trần, bật đến nửa đêm. Gia đình thoả thuận đổi màu mặc định sang trắng ấm độ sáng thấp, chỉ bật tím cuối tuần, và hẹn giờ tắt lúc mười giờ rưỡi. Phòng vẫn mang cá tính của con, nhưng giờ ngủ ổn định hơn.
Đèn màu theo phương vị: nên tin tới đâu
Một số tài liệu phong thủy phổ thông gợi ý đặt đèn theo màu của phương vị: phía Nam thuộc Hỏa dùng đèn đỏ, phía Đông thuộc Mộc dùng đèn xanh lá, phía Bắc thuộc Thủy dùng đèn xanh dương. Cách làm này logic trong hệ quy chiếu ngũ hành, nhưng áp dụng máy móc thì có thể cho ra một ngôi nhà mỗi phòng một màu đèn, khó sống.
Một cách dùng tỉnh táo hơn là coi màu phương vị như gợi ý cho đồ trang trí, như chụp đèn bằng vải màu, đèn gốm men xanh, đèn đá màu ấm, chứ không đổi màu của chính nguồn sáng. Như vậy phòng vẫn có ánh sáng trung thực để sinh hoạt, mà người tin phong thủy vẫn có điểm nhấn theo ngũ hành. Về màu sơn và đồ vật theo phương vị, chuyên mục màu sắc có bài bàn kỹ.
Nếu gia đình có thành viên không tin phong thủy, cách làm này cũng dễ thống nhất hơn: một chiếc đèn gốm men xanh ở góc phía Đông là món đồ đẹp với người này, là món đồ "hợp hành" với người kia, và không ai phải chịu ánh sáng xanh cả buổi tối.
Câu hỏi thường gặp
Để đèn đỏ trong nhà có tốt không?
Đèn đỏ ở vùng nhỏ như bàn thờ Thần Tài, đèn lồng trang trí là nét văn hoá quen thuộc. Dùng đèn đỏ làm ánh sáng chính hay đèn ngủ cả đêm thì không được khuyến khích, cả theo quan niệm Hỏa vượng lẫn theo trải nghiệm mắt người.
Đèn bàn thờ Thần Tài có cần để sáng 24 giờ không?
Nhiều nơi giữ đèn thờ sáng liên tục như một tập quán, nhưng không có quy định bắt buộc. Nếu để sáng lâu, nên dùng đèn LED ít toả nhiệt, dây và ổ cắm an toàn, và tắt khi cả nhà đi vắng dài ngày.
Dải LED màu sau tivi có hại mắt không?
Đèn hắt sau tivi ở độ sáng thấp còn giúp giảm tương phản giữa màn hình và tường tối. Vấn đề chỉ xuất hiện khi đèn quá sáng, đổi màu liên tục hoặc nháy theo nhạc trong thời gian dài.
Mệnh Hỏa có nên dùng đèn đỏ trong phòng ngủ không?
Phong thủy nhà ở xét theo công năng và phương vị nhiều hơn mệnh cá nhân. Phòng ngủ là khu tĩnh, ánh sáng đỏ mạnh không hợp ý nghỉ ngơi dù người ngủ mệnh gì. Có thể dùng màu đỏ ở vải, gối, đồ trang trí thay vì ánh sáng.
Đèn đổi màu theo nhạc có nên lắp trong phòng khách không?
Hợp cho buổi tiệc ngắn. Để chế độ này cả tối gây mỏi mắt, khó trò chuyện và theo phong thủy là khí không yên. Nên đặt chế độ mặc định là ánh sáng ấm ổn định, chỉ bật hiệu ứng khi có dịp.
Đèn màu ngoài sân dịp Tết có lưu ý gì?
Chọn loại đèn dùng ngoài trời, có cấp chống nước, adapter đặt nơi khô ráo, dây không vắt ngang lối đi. Nên tắt vào đêm khuya để tiết kiệm điện và không làm phiền hàng xóm, rồi tháo cất khi hết dịp.