Đất hình cán cờ là lô đất gồm một dải hẹp và dài giáp đường, giống cán cờ, dẫn vào một khoảng đất rộng phía trong, giống lá cờ. Dáng đất này hay xuất hiện khi một mảnh đất lớn được chia cho nhiều người: lô phía trước giáp đường, lô phía sau được để một lối đi riêng ra đường. Ở vùng ven đô và nông thôn, đây là dáng đất khá quen, dù tên gọi "cán cờ" ít được dùng trong tin rao.
Người mua thường phân vân với dáng đất này: phần đất bên trong rộng rãi, yên tĩnh, nhưng lối vào hẹp, dài, có khi tối. Phong thủy dân gian cũng có hai cách nhìn trái ngược. Bài này trình bày cả hai, rồi đi vào những việc thực tế: kiểm lối đi, chọn chỗ đặt nhà trong phần rộng và làm lối vào cho sáng sủa, an toàn. Mọi lời khen chê theo trường phái ở đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Hai cách nhìn của phong thủy về đất cán cờ
Cách nhìn khen: miệng hẹp, lòng rộng. Trong phong thủy hình thế, một khu đất có lối vào kín, lòng bên trong mở rộng được ví như cái túi, cái bình, nơi khí vào rồi tụ lại. Người theo cách nhìn này thấy đất cán cờ giống thế đất kín đáo, ít bị xáo động bởi dòng xe ngoài đường.
Cách nhìn chê: cổ chai, khí vào khó. Ngược lại, có người cho rằng lối vào quá hẹp và dài thì khí vào nhà khó khăn, giống cổ chai bị thắt. Một số còn ngại lối vào chạy giữa hai bức tường nhà khác, tối và ẩm.
Điều hai cách nhìn cùng nói. Cả hai đều quan tâm tới lối vào: rộng hay hẹp, sáng hay tối, thẳng hay có nhịp. Đó cũng là những yếu tố đo được và sửa được bằng thiết kế, nên dù theo cách nhìn nào, phần việc cần làm vẫn giống nhau.
Mức tin là của bạn. Chuyện đất cán cờ tốt hay xấu cho vận nhà là quan niệm. Phần chắc chắn có tác động là lối vào đủ rộng cho xe và cho cứu hộ, đủ sáng vào ban đêm, thoát nước tốt và có pháp lý rõ ràng.
Pháp lý lối vào: câu hỏi đầu tiên phải trả lời
Với đất cán cờ, lối vào là phần quan trọng nhất về pháp lý. Cần biết chắc dải đất hẹp ấy nằm trong thửa đất của bạn, ghi trên sơ đồ thửa, hay là lối đi chung của nhiều hộ, hay chỉ là lối đi nhờ qua đất người khác. Ba trường hợp có hệ quả rất khác nhau khi bạn xây nhà, làm đường điện nước hay bán lại.
Nếu lối vào thuộc thửa của bạn, bạn có toàn quyền sử dụng nhưng cũng phải giữ nó thông thoáng. Nếu là lối đi chung, nên có văn bản thoả thuận giữa các hộ về việc làm mặt đường, chiếu sáng, chia chi phí sửa chữa. Nếu chỉ là đi nhờ, rủi ro cao nhất: chủ đất có thể rào lại hoặc bán cho người khác. Bộ luật Dân sự có quy định về quyền lối đi qua bất động sản liền kề cho chủ bất động sản bị vây bọc, nhưng việc mở lối đi theo quy định ấy đi kèm điều kiện và có thể phải đền bù; đừng mua với giả định mọi thứ sẽ tự ổn.
Thêm một câu hỏi pháp lý nữa: lô có đủ điều kiện cấp phép xây dựng với lối vào như vậy không. Một số nơi có yêu cầu về độ rộng tối thiểu của lối tiếp cận công trình. Hãy hỏi cơ quan cấp phép tại địa phương trước khi đặt cọc.
Độ rộng lối vào và những gì làm được
Bảng dưới là cách đọc tham khảo, giúp hình dung độ rộng lối vào ảnh hưởng thế nào tới sinh hoạt. Con số cụ thể về phòng cháy chữa cháy và cấp phép phải theo quy định hiện hành của địa phương.
| Độ rộng lối vào | Đi lại hằng ngày | Khi xây nhà | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Dưới khoảng 1,5 m | Đi bộ, dắt xe máy | Vật liệu phải chuyển bằng xe đẩy, tốn công | Khó cho cứu hộ, cân nhắc kỹ |
| Khoảng 1,5 m đến 2,5 m | Xe máy đi lại thoải mái | Xe ba gác, xe nhỏ vào được | Ô tô không vào được, đỗ ngoài đường |
| Khoảng 2,5 m đến 3,5 m | Ô tô nhỏ vào được một chiều | Xe tải nhỏ vào được | Cần chỗ quay đầu hoặc lùi ra |
| Trên khoảng 3,5 m | Ô tô ra vào thuận | Thi công thuận tiện | Lối vào thành con đường nhỏ, cần chiếu sáng và thoát nước như đường |
Khi đánh giá lối vào, hãy đo chỗ hẹp nhất chứ không đo chỗ rộng nhất. Một cột điện, một bậc thềm nhà bên hay một gốc cây có thể làm lối vào hẹp lại đúng ở chỗ quan trọng.
Đặt nhà trong phần đất rộng
Khi đã qua lối vào, phần "lá cờ" phía trong là nơi đặt nhà. Một vài nguyên tắc giúp căn nhà dễ sống:
- Để một khoảng sân ở cuối lối vào trước khi tới cửa chính: người đi qua lối hẹp cần một khoảng mở để dừng lại, quay đầu xe, đón khách. Phong thủy gọi khoảng này là minh đường, kiến trúc gọi là khoảng chuyển tiếp.
- Không cho cửa chính nhìn thẳng dọc lối vào dài: một lối thẳng đâm vào cửa giống như con đường đâm vào nhà, dân gian ngại, thực tế cũng gây gió lùa và thiếu riêng tư. Có thể xoay cửa, đặt cửa lệch trục hoặc dùng bồn cây làm bình phong.
- Lợi dụng sự yên tĩnh: phần đất trong ít ồn và bụi hơn nhà mặt đường, hợp đặt phòng ngủ, phòng làm việc, vườn.
- Mở cửa sổ về phía có khoảng thoáng chắc chắn: tránh mở lớn về phía các lô xung quanh có thể xây sát lên sau này.
- Tính hướng nắng cho phần đất rộng: không bị ràng buộc bởi mặt đường, bạn có thể xoay khối nhà để đón gió, tránh nắng Tây.
Phần đất trong của lô cán cờ thường cho phép nhiều tự do thiết kế hơn nhà mặt phố. Đó là lợi thế lớn nhất, đáng khai thác.
Làm lối vào cho sáng sủa và an toàn
Lối vào là bộ mặt của lô cán cờ. Trình tự làm lối vào tham khảo:
- Làm mặt lát chắc, có độ dốc ngang về một phía và rãnh thoát nước dọc lối, để mùa mưa không thành dòng chảy vào sân.
- Lắp đèn chiếu sáng dọc lối, ít nhất ở đầu lối, giữa lối và chỗ rẽ vào sân; đèn cảm biến chuyển động giúp tiết kiệm điện.
- Chôn ngầm đường điện, nước, cáp dọc lối vào ngay từ khi làm nền, tránh đào lên nhiều lần.
- Trồng cây thấp hoặc dây leo trên tường hai bên để lối vào bớt khô cứng; chọn cây ít rụng lá để dễ quét.
- Đặt cổng ở đầu lối giáp đường nếu lối vào thuộc riêng lô, hoặc ở cuối lối giáp sân nếu là lối đi chung.
- Đặt hộp thư, chuông cửa và số nhà ở đầu lối để khách, người giao hàng tìm được.
Một lối vào sáng, khô, có cây sẽ thay đổi hẳn cảm nhận về lô đất, cả với người theo phong thủy lẫn người không. Đây cũng là phần chi phí nên dự trù riêng ngay từ đầu.
Đất cán cờ hình thành thế nào và điều cần hỏi người bán
Phần lớn lô cán cờ sinh ra từ việc chia một mảnh đất lớn: cha mẹ chia cho các con, một chủ đất tách bán từng phần, hoặc một khu vườn cũ được chia thành lô ở. Lô phía trước giữ mặt đường vì giá cao, lô phía sau được để một dải đất làm lối đi. Ở những khu chia tự phát, dải đất ấy có khi được chừa đủ rộng, có khi chỉ vừa đủ người đi bộ.
Vì nguồn gốc như vậy, khi mua lô cán cờ nên hỏi kỹ ba điều. Một là lô đã được tách thửa và cấp giấy chứng nhận riêng chưa, hay vẫn nằm chung trong thửa mẹ. Hai là lối vào được ghi trên sơ đồ thửa thế nào, có ai khác cũng dùng lối ấy không. Ba là các lô xung quanh có dự định xây gì, vì lô phía trước xây cao sẽ che phần lớn ánh sáng của lối vào.
Nếu người bán là người thân trong gia đình, càng nên làm giấy tờ rõ ràng. Nhiều tranh chấp lối đi giữa anh em bắt đầu từ những thoả thuận miệng thời còn hoà thuận, đến đời con cháu thì không ai nhớ rõ ai được đi đâu.
Điện, nước, thoát nước và thi công qua lối hẹp
Mọi thứ đi vào phần đất trong đều phải đi qua lối vào: người, xe, vật liệu, đường ống, dây điện. Vài điều nên tính sớm:
- Đường cấp nước và điện từ ngoài đường vào thường dài hơn nhà mặt phố, cần hỏi đơn vị cấp điện, nước về chi phí kéo dây, kéo ống và vị trí đặt đồng hồ.
- Nước thải và nước mưa phải có đường ra cống chung; nếu cống ở ngoài đường, ống thoát chạy dọc lối vào cần đủ độ dốc và có hố ga kiểm tra.
- Khi xây nhà, xe chở vật liệu lớn có thể không vào được; nên dự trù chi phí trung chuyển và chỗ tập kết tạm ngoài đường, có xin phép nếu chiếm vỉa hè.
- Xe bơm bê tông, cẩu có thể phải đứng ngoài đường và bơm, cẩu qua khoảng cách xa; hỏi nhà thầu về giới hạn này ngay từ lúc báo giá.
- Thoả thuận trước với các hộ hai bên lối vào về tiếng ồn, bụi và thời gian thi công để giữ hoà khí.
Những chi phí này không lớn nếu tính trước, nhưng dễ thành cú sốc nếu phát hiện khi đã khởi công.
Ví dụ giả định: nhà vườn trên đất cán cờ ở vùng ven
Ví dụ giả định: một mảnh đất được chia cho ba anh em, lô phía sau có lối vào riêng rộng 3 m, dài 25 m, nằm trong thửa của lô ấy, dẫn tới khoảng đất rộng 15 m x 16 m phía trong. Lối vào chạy giữa nhà của hai người anh.
Phương án tham khảo: lối vào lát gạch thấm nước, rãnh thoát dọc một bên, đèn trụ thấp mỗi tám mét, tường hai bên trồng dây leo. Cổng đặt ở đầu lối giáp đường làng. Cuối lối mở ra sân trước rộng khoảng 6 m, đủ quay đầu ô tô nhỏ. Nhà một tầng hình chữ L đặt lệch về phía sau, cửa chính quay về hướng Nam, nhìn ra sân và vườn, không nhìn thẳng dọc lối vào. Phần đất phía Tây trồng hàng cây cao để chắn nắng chiều.
Gia đình có một căn nhà yên tĩnh, rộng rãi, xa tiếng xe, với chi phí đất thấp hơn lô mặt đường. Lời bàn "cổ chai" hay "miệng túi" để mỗi người tự chọn tin; phần lối vào sáng và khô thì ai cũng thấy được.
Câu hỏi thường gặp
Đất cán cờ có xấu theo phong thủy không?
Có hai cách nhìn trái ngược: người khen vì giống thế miệng hẹp lòng rộng, kín đáo; người chê vì lối vào hẹp như cổ chai. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Phần thực tế cần quan tâm là pháp lý lối vào, độ rộng, ánh sáng và thoát nước.
Lối vào đất cán cờ rộng bao nhiêu là đủ?
Tuỳ nhu cầu. Muốn ô tô vào được thường cần khoảng hai mét rưỡi trở lên ở chỗ hẹp nhất. Yêu cầu về phòng cháy chữa cháy và cấp phép xây dựng theo quy định của địa phương, nên hỏi cơ quan cấp phép trước khi mua.
Lối đi nhờ qua đất người khác có an toàn không?
Rủi ro cao nhất trong các trường hợp. Chủ đất có thể rào lại hoặc bán cho người khác. Bộ luật Dân sự có quy định về quyền lối đi qua bất động sản liền kề, nhưng kèm điều kiện và có thể phải đền bù. Tốt nhất là lối vào nằm trong thửa của mình hoặc có văn bản thoả thuận rõ ràng.
Cửa chính nhà trên đất cán cờ nên đặt thế nào?
Nên để một khoảng sân ở cuối lối vào, rồi đặt cửa chính lệch khỏi trục lối vào hoặc xoay vuông góc với nó. Cách này tránh gió lùa thẳng vào nhà và tạo riêng tư, cũng hợp với quan niệm dân gian ngại đường đâm thẳng vào cửa.
Đất cán cờ có rẻ hơn đất mặt đường không?
Thường rẻ hơn tính trên mỗi mét vuông, vì không có mặt tiền kinh doanh và lối vào hạn chế. Bù lại, phần đất trong yên tĩnh và rộng. Khi so giá nên trừ phần diện tích của lối vào, vì phần ấy chỉ dùng để đi lại.
Có nên xây nhà ngay trên phần lối vào không?
Không nên. Lối vào cần giữ thông thoáng cho đi lại, cứu hộ và đường kỹ thuật. Xây chồng lên lối vào, kể cả mái che kín, có thể vi phạm quy định và làm lối vào tối, bí. Nếu cần, chỉ nên làm mái che nhẹ ở đoạn đầu cho chỗ để xe.