Theo phần lớn quan niệm phong thủy, bếp nấu nên có tường đặc phía sau để "tựa", nên đặt mặt bếp nấu trên đảo bếp đứng giữa phòng thường không được khuyến khích; đảo bếp dùng làm chỗ sơ chế, đặt chậu rửa hoặc ăn nhanh thì không gặp băn khoăn này. Nếu bạn vẫn muốn nấu trên đảo, có cách làm cho khu nấu vững hơn về cả cảm giác lẫn an toàn.
Đảo bếp là bố cục đến từ nhà ở phương Tây, nơi bếp rộng và nấu ít chiên xào. Khi mang vào nhà Việt, đảo bếp gặp hai câu hỏi cùng lúc: phong thủy nói gì về một chiếc bếp không chạm tường, và bếp Việt nhiều dầu mỡ, khói có hợp với bếp nấu giữa phòng không. Bài này trả lời cả hai, phần quan niệm ghi rõ là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Quan niệm "bếp phải có chỗ tựa" đến từ đâu
Phong thủy coi mọi thứ quan trọng trong nhà đều nên có "hậu" vững: nhà tựa núi hoặc tựa khối nhà phía sau, giường tựa tường đặc, bàn làm việc tựa tường, và bếp cũng vậy. Bếp là nơi giữ lửa của gia đình; một chiếc bếp đứng chơ vơ giữa phòng, bốn phía trống, bị coi là "bếp không tựa", "lửa không yên".
Một số tài liệu còn xét thêm: khi bếp nằm giữa phòng, người nấu quay lưng ra khoảng trống, có người đi lại sau lưng, nên khó yên tâm. Cách nói này nghe như tâm linh nhưng thật ra rất gần với cảm giác thực tế. Người đứng nấu cầm dao, chảo nóng, mà sau lưng có người đi qua thì dễ va chạm.
Nếu đảo bếp lại nằm đúng giữa ngôi nhà hoặc giữa căn hộ, một số người theo phong thủy còn nhắc tới điều kiêng bếp ở trung cung, tức phần tâm nhà. Bếp giữa nhà, theo quan niệm, là lửa đốt ở chỗ quan trọng nhất. Trường hợp này hiếm với nhà phố nhưng có thể gặp ở căn hộ, biệt thự có bếp mở lớn.
Ở chiều ngược lại, một số người làm thiết kế theo phong thủy lại thích đảo bếp vì nó tạo một "trung tâm" ấm cúng, nơi cả nhà tụ lại. Họ chỉ khuyên giữ phần lửa ở chỗ có tường, còn phần tụ họp đặt ra giữa. Cách nhìn này cho thấy câu chuyện không nằm ở chiếc đảo, mà ở chỗ đặt ngọn lửa.
Cần nói rõ: những điều trên là quan niệm. Không có bằng chứng đo đếm cho thấy gia đình có đảo bếp gặp điều gì khác thường. Điều có thể kiểm chứng là chuyện khói, dầu bắn, lối đi và an toàn, được bàn ở các phần dưới.
Ba cách chia việc cho đảo bếp
Đảo bếp không bắt buộc phải là chỗ nấu. Thực tế có ba cách chia việc chính, mỗi cách đặt đảo vào một vai khác nhau.
| Cách chia | Trên đảo có gì | Theo quan niệm phong thủy | Thực tế với bếp Việt |
|---|---|---|---|
| Đảo sơ chế | Mặt bàn trống, ngăn kéo, có thể thêm ghế ăn nhanh | Không có điều gì phải bàn | Hợp nhất: bếp nấu tựa tường, đảo làm chỗ cắt thái, bày món |
| Đảo chậu rửa | Chậu rửa, máy rửa bát dưới đảo | Không xung với bếp nấu nếu không đối diện thẳng quá gần | Cần đường cấp thoát nước dưới sàn, nên tính từ lúc làm nền |
| Đảo bếp nấu | Mặt bếp từ hoặc gas, máy hút mùi treo trần phía trên | Bị coi là bếp không tựa; nhiều người tránh | Khói, dầu bắn lan bốn phía; cần hút mùi mạnh và khoảng trống rộng |
Nếu bạn chưa quyết, cách thứ nhất là cách ít rủi ro nhất trên mọi mặt. Bếp nấu nằm ở dãy tủ sát tường, có tường đặc phía sau, đúng ý "có chỗ tựa"; đảo trở thành nơi cả nhà quây quần, cắt trái cây, phụ bếp mà không đứng chen vào khu lửa.
Cách thứ hai cần lưu ý chuyện thủy hỏa mà nhiều người theo phong thủy quan tâm: chậu rửa trên đảo không nên nằm đối diện ngay sát mặt bếp. Về thực tế, khoảng đi giữa hai dãy nên đủ rộng để hai người qua lại, và người rửa không đứng sau lưng người đang cầm chảo nóng.
Nếu vẫn đặt bếp nấu trên đảo: làm cho vững
Tạo một mặt tựa thấp. Làm phía sau mặt bếp một tấm chắn kính cường lực hoặc đá cao hơn mặt đảo chừng một gang tay. Tấm chắn ngăn dầu bắn sang phía bên kia, đồng thời tạo cảm giác bếp "có lưng". Nhiều người theo phong thủy coi đây là cách bù cho chỗ thiếu tường.
Không cho đảo nằm đúng tâm nhà. Dịch đảo về một phía, để tâm nhà là khoảng trống hoặc phòng ăn. Việc này cũng giúp lối đi chính trong nhà không phải vòng quanh khu lửa.
Đặt người nấu quay lưng về phía ít người qua lại. Bố trí sao cho phía sau lưng người nấu là dãy tủ, không phải lối đi ra phòng khách. Đây vừa là ý "có chỗ dựa", vừa là quy tắc an toàn khi cầm dao, chảo.
Chọn bếp từ thay bếp gas. Bếp gas trên đảo cần đường ống chạy dưới sàn, khó kiểm tra rò rỉ, và ngọn lửa dễ bị gió từ các phía tác động. Bếp từ không có lửa trần, mặt phẳng dễ lau, hợp với đảo hơn. Đường điện cấp cho bếp từ vẫn cần dây đủ tiết diện và aptomat riêng.
Hút mùi đủ mạnh và đúng loại. Máy hút mùi đảo treo giữa trần phải hút khói lan ra bốn phía, nên cần công suất lớn hơn loại áp tường cho cùng một bếp, và ống thoát ra ngoài nhà thay vì chỉ lọc tuần hoàn khi bạn hay chiên xào.
Kích thước và lối đi quanh đảo
Những con số dưới đây là mức tham khảo hay được kiến trúc sư dùng cho bếp gia đình, không phải quy định. Kích thước thật nên chốt với người thiết kế theo diện tích và thói quen của nhà bạn.
- Lối đi giữa đảo và dãy tủ: thường từ khoảng chín mươi phân đến hơn một mét; nhà hay có hai người cùng nấu nên chọn mức rộng hơn để không va lưng nhau.
- Khoảng trống hai bên mặt bếp trên đảo: mỗi bên nên có mặt bàn đặt nồi, khoảng vài gang tay trở lên, để không phải bưng nồi nóng đi xa.
- Chiều cao mặt đảo: thường bằng mặt tủ bếp chính để thao tác liền; nếu thêm ghế ngồi ăn, phần quầy bar có thể nâng cao riêng.
- Khoảng cách tới cửa đi và cửa sổ: giữ xa luồng gió lùa trực tiếp, nhất là khi dùng bếp gas.
- Đường thoát khi có sự cố: từ chỗ người nấu đứng phải có ít nhất một lối ra không đi ngang qua mặt bếp.
Nếu bếp quá nhỏ để đạt các khoảng này, đảo bếp có lẽ không hợp với căn nhà. Một bàn sơ chế di động có bánh xe khoá được là phương án thay thế gọn hơn, lại không gặp băn khoăn nào về phong thủy.
Đảo bếp trong nhà phố và căn hộ Việt
Nhà ống thường rộng ba đến năm mét, sau khi trừ cầu thang và giếng trời, phần bếp ít khi đủ rộng cho một đảo đúng nghĩa. Nhiều nhà làm đảo ngắn liền với dãy tủ, thành bếp hình chữ L hoặc chữ G, phần đầu nhô ra làm quầy ăn sáng. Cách này giữ bếp nấu sát tường, vẫn có chỗ ngồi, và tránh hẳn câu hỏi "bếp không tựa".
Căn hộ chung cư có bếp mở nối phòng khách thường thích một đảo nhỏ để ngăn hai khu. Đảo ở đây đóng vai như một bức vách thấp: phía bếp là chỗ sơ chế, phía phòng khách là quầy ăn hoặc kệ. Bếp nấu vẫn nằm ở dãy tủ gần hộp kỹ thuật, nơi có sẵn đường thoát khói.
Biệt thự và nhà vườn có diện tích lớn hơn mới thực sự cân nhắc bếp nấu trên đảo. Ngay cả ở đây, nhiều gia đình chọn chia hai bếp: bếp "khô" có đảo cho pha chế, nấu nhẹ, tiếp khách, và bếp "ướt" khép kín phía sau cho món nặng mùi. Cách chia này giải quyết khói rất tốt và cũng hợp quan niệm vì bếp chính vẫn có tường tựa.
Ví dụ giả định: một căn hộ hai phòng ngủ có bếp mở dài năm mét. Gia đình đặt bếp từ trên dãy tủ sát tường, chậu rửa dưới cửa sổ lô gia, và làm một đảo dài một mét rưỡi song song, không có thiết bị gì, dùng để cán bột, xếp hộp cơm và ăn sáng. Mọi băn khoăn về bếp không tựa không còn, mà vẫn có đảo như mong muốn.
Những hiểu lầm hay gặp về đảo bếp
"Đảo bếp là phạm phong thủy." Không đúng. Thứ bị bàn là bếp nấu đặt trên đảo, không phải bản thân chiếc đảo. Đảo sơ chế, đảo chậu rửa không vướng quan niệm "bếp không tựa".
"Đặt bếp trên đảo thì phải treo vật phẩm ở trên để trấn." Không có cơ sở. Nếu lo chuyện bếp không tựa, giải pháp hợp lý là tấm chắn phía sau, vị trí người nấu và hút khói, không phải vật treo trên đầu, thứ chỉ làm vướng máy hút mùi và bám dầu.
"Đảo càng to càng tốt." Đảo quá to ép lối đi, người nấu phải đi vòng xa giữa bếp, chậu và tủ lạnh. Kích thước hợp lý theo diện tích quan trọng hơn kích thước ấn tượng.
"Đảo bếp có ghế ngồi thì người ngồi quay lưng ra cửa là xấu." Đây là cách áp nguyên tắc "ngồi tựa, nhìn cửa" của bàn làm việc sang quầy ăn. Quầy ăn là chỗ ngồi ngắn, không phải chỗ làm việc lâu, nên nhiều người không xét kỹ. Nếu muốn, đặt ghế ở phía nhìn ra phòng khách là đủ, vừa dễ trò chuyện vừa xa khu nấu.
"Đảo bếp chỉ hợp nhà Tây." Đảo bếp vẫn hợp nhà Việt nếu dùng đúng vai, nhất là làm chỗ sơ chế khi nhà có nhiều người cùng nấu dịp giỗ Tết. Điều cần điều chỉnh là đặt bếp nấu và hút khói theo cách nấu nhiều dầu mỡ.
Câu hỏi thường gặp
Đảo bếp có chậu rửa đối diện bếp nấu sát tường có phạm thủy hỏa không?
Theo quan niệm, thủy hỏa chỉ đáng bàn khi hai thứ đối diện quá gần, kiểu người đứng giữa hai bên vừa chạm. Nếu lối đi giữa đủ rộng cho hai người qua lại, nhiều người theo phong thủy không coi là vấn đề. Thực tế, cách đặt này còn tiện vì chỉ cần xoay người.
Bếp từ trên đảo có cần máy hút mùi không?
Có, nếu nhà bạn chiên xào thường xuyên. Bếp từ không sinh khí đốt nhưng dầu mỡ, hơi nước và mùi thức ăn vẫn bay lên và lan ra mọi phía. Nhiều gia đình nấu nhẹ có thể dùng hút mùi âm mặt bếp, cần hỏi kỹ hiệu quả trước khi chọn.
Đảo bếp nằm giữa nhà thì có phải bếp ở trung cung không?
Nếu trên đảo có bếp nấu và đảo nằm đúng tâm nhà, một số người theo phong thủy sẽ coi là bếp ở trung cung và khuyên tránh. Nếu đảo chỉ để sơ chế thì không phải bếp. Dịch đảo lệch khỏi tâm là cách giải quyết đơn giản.
Có nên đặt bếp gas trên đảo không?
Có thể làm nhưng phức tạp hơn bếp từ: đường gas chạy dưới sàn khó kiểm tra rò rỉ, lửa dễ bị gió từ nhiều phía tác động. Nếu chọn gas, cần thợ có chuyên môn lắp đặt và van an toàn, và đặt xa các luồng gió lùa.
Đảo bếp nhỏ có thể làm bàn ăn chính được không?
Được nếu nhà ít người và quen ăn nhanh. Với gia đình nhiều thế hệ, ngồi ghế cao ăn lâu thường không thoải mái cho người lớn tuổi và trẻ nhỏ. Nhiều nhà vẫn giữ một bàn ăn riêng và dùng đảo cho bữa sáng.
Muốn đảo bếp có chỗ ngồi thì đặt ghế phía nào?
Nên đặt ghế ở phía không có bếp nấu, để người ngồi không ở gần mặt nóng và dầu bắn. Nếu trên đảo có bếp, chỗ ngồi cần cách mặt bếp đủ xa hoặc có tấm chắn. Đây là quy tắc an toàn, không phải quan niệm.