Bếp nấu đặt ngay dưới cửa sổ thường không được phong thủy khuyến khích vì bếp mất chỗ tựa, "lửa không yên"; về thực tế, gió qua cửa sổ làm lửa gas chập chờn, rèm và đồ trên bậu cửa dễ bắt lửa, dầu mỡ bám kính. Vị trí dưới cửa sổ thường hợp với chậu rửa hơn, nên cách xử lý hay gặp nhất là đổi chỗ bếp nấu và chậu rửa.
Không phải cửa sổ nào cũng giống nhau. Ô kính cố định cao trên mặt bếp, cửa chớp nhỏ để thoát khói, hay cửa sổ lớn mở toang ra sân sau cho kết quả rất khác nhau. Bài này giúp bạn phân biệt các trường hợp, biết khi nào chấp nhận được, khi nào nên sửa, và sửa theo cách nào. Phần quan niệm ghi rõ là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao quan niệm phong thủy không thích bếp dưới cửa sổ
Trong phong thủy nhà ở, bếp cần "tựa" như người cần chỗ dựa lưng. Một bức tường đặc phía sau mặt bếp được coi là hậu vững; một ô cửa sổ phía sau thì bị xem là khoảng trống, khí đi qua liên tục, lửa không giữ được. Một số tài liệu gọi đây là bếp "hư hậu", tức phía sau trống.
Quan niệm thứ hai liên quan đến chuyện "lửa thấy ngoài". Bếp là nơi giữ của cải và sự ấm no của gia đình; mặt bếp nhìn thẳng ra ngoài qua cửa sổ bị coi như phô bày cái riêng của nhà. Lối nói này mang tính biểu tượng và không nên hiểu theo nghĩa doạ.
Ở không ít nhà quê Việt trước đây, gian bếp có khe hở trên cao để thoát khói, còn ông đầu rau hay lò đất thì hay được kê ở góc hoặc sát vách kín, tránh chỗ gió lùa. Cách kê ấy vừa giữ lửa ổn định, vừa để khói theo khe trên cao thoát ra. Nhìn như vậy, quan niệm "bếp phải có lưng" khá gần với kinh nghiệm thường ngày của người nấu.
Điều thú vị là cả hai quan niệm đều có phần trùng với kinh nghiệm thực tế. Ở nhà xưa, bếp củi đặt cạnh lỗ thông gió lớn thì lửa bùng khi trời gió, tàn lửa bay ra mái tranh. Ở nhà hôm nay, bếp gas ngay dưới cửa sổ thì một cơn gió mạnh đủ để làm tắt một phần ngọn lửa, gas thoát ra mà người nấu không để ý.
Vì vậy, khi một người theo phong thủy và một người thợ bếp có kinh nghiệm cùng khuyên "đừng đặt bếp dưới cửa sổ", họ đang nói cùng một điều bằng hai ngôn ngữ khác nhau. Đây là quan niệm, nhưng là quan niệm có lý do để giữ.
Những rủi ro có thật khi bếp nằm dưới cửa sổ
Gió làm lửa không ổn định. Ngọn lửa gas lệch hoặc tắt một phần làm nấu lâu hơn, đáy nồi đen không đều, và nguy hiểm nhất là gas thoát ra khi lửa tắt mà bếp không có van tự ngắt. Bếp từ không gặp vấn đề lửa nhưng vẫn gặp các rủi ro dưới đây.
Rèm, đồ trên bậu cửa bắt lửa. Rèm vải, rèm cuốn, chậu cây nhựa, khăn lau vắt trên bậu cửa nằm ngay trên luồng nhiệt của bếp. Đây là một trong những nguyên nhân cháy bếp gia đình hay gặp.
Dầu mỡ bám kính và khung. Kính ngay trên bếp phủ một lớp dầu sau vài tuần, khó lau, khung nhôm hoặc gỗ bị ố. Cửa sổ ám dầu cũng mất luôn tác dụng lấy sáng.
Khó đặt máy hút mùi. Máy hút mùi áp tường cần mặt tường đặc phía trên bếp để treo và đi ống. Có cửa sổ ở đó thì phải dùng loại khác hoặc chấp nhận hút yếu.
Người nấu với tay qua lửa. Muốn mở hay đóng cửa sổ phía sau bếp, người nấu phải rướn người qua mặt bếp đang nóng, rất dễ bỏng tay hoặc bắt lửa vào tay áo.
Phân biệt các loại cửa sổ trên bếp
Không nên gộp mọi trường hợp làm một. Bảng dưới gợi ý mức quan tâm theo loại cửa sổ, dựa trên cả quan niệm lẫn thực tế.
| Loại cửa sổ phía sau bếp | Mức quan tâm | Gợi ý |
|---|---|---|
| Cửa sổ lớn, mở cánh, ngay sau mặt bếp | Cao | Nên đổi chỗ bếp hoặc đổi cửa thành ô kính cố định |
| Cửa sổ trượt ngang, mép dưới thấp gần mặt bếp | Cao | Như trên; thêm kính chắn nhiệt nếu chưa đổi được |
| Ô kính cố định, mép dưới cao trên đầu người | Thấp | Chấp nhận được; vẫn phải lau dầu định kỳ |
| Ô cửa chớp nhỏ để thoát khói, nằm cao | Thấp | Thường do thiết kế chủ ý, có lợi cho thoát khói |
| Cửa sổ ở bên hông bếp, không phải phía sau | Thấp | Tránh treo rèm sát bếp, che gió lùa nếu dùng gas |
Mấu chốt nằm ở hai điều: cửa có mở được và có tạo gió lùa vào ngọn lửa không, và mép dưới cửa cao hay thấp so với mặt bếp. Một ô kính cố định cao vừa cho sáng, vừa giữ được phần tường đặc ở tầm mặt bếp, nhiều người theo phong thủy cũng chấp nhận.
Đổi chỗ bếp nấu và chậu rửa: cách sửa hay gặp nhất
Chậu rửa dưới cửa sổ là bố cục được nhiều kiến trúc sư ưa dùng: người rửa bát có ánh sáng, nhìn ra ngoài cho đỡ mỏi, hơi nước thoát nhanh. Nếu bếp nhà bạn đang ngược lại, có thể đổi theo các bước:
- Đo lại dãy tủ: xác định chỗ có tường đặc đủ rộng cho mặt bếp và máy hút mùi, thường ở đoạn giữa hoặc cuối dãy.
- Kiểm đường cấp thoát nước: chậu rửa dời về dưới cửa sổ cần ống thoát có độ dốc đủ về điểm thoát cũ. Nếu xa, phải tính lại đường ống.
- Kiểm đường gas hoặc điện bếp từ: dây điện cho bếp từ cần đủ tiết diện, có aptomat riêng; đường gas cần thợ chuyên môn làm và thử kín.
- Đặt máy hút mùi ngay trên vị trí bếp mới, ống thoát ra ngoài ngắn và ít khúc gấp nhất có thể.
- Giữ một đoạn mặt bàn trống giữa chậu rửa và bếp nấu để sơ chế, cũng là khoảng mà quan niệm thủy hỏa ưa có.
- Thay rèm vải ở cửa sổ bằng loại chịu ẩm, dễ lau, vì giờ đây cửa sổ nằm trên khu nước.
Ví dụ giả định: bếp chữ I dài ba mét, cửa sổ ở giữa, bếp gas ngay dưới cửa sổ, chậu rửa ở đầu dãy. Sau khi đổi, chậu rửa nằm dưới cửa sổ, bếp từ dời về đoạn tường đặc cuối dãy, ở giữa còn hơn nửa mét để sơ chế. Không phải đục tường, chỉ thay mặt đá và sửa đường nước, đường điện.
Khi chưa đổi được: giảm rủi ro tạm thời
Nhà thuê, hoặc chưa đến lúc làm lại tủ bếp, bạn vẫn có thể giảm phần lớn rủi ro bằng những việc nhỏ:
- Đóng hoặc khép hẹp cửa sổ khi nấu bằng gas, chỉ mở lại sau khi tắt bếp để thoát mùi.
- Tháo rèm vải ngay sau bếp; nếu cần che nắng, dùng phim dán kính mờ hoặc rèm nhôm đặt xa lửa.
- Dọn sạch bậu cửa: không để chai dầu, khăn lau, chậu cây nhựa, hộp giấy ở đó.
- Lắp một tấm kính cường lực chắn sau mặt bếp, cao hơn mặt bếp vài gang tay, vừa chắn dầu vừa tạo một "lưng" cho bếp theo quan niệm.
- Nếu dùng bếp gas, chọn loại có van tự ngắt khi tắt lửa; nếu có điều kiện, chuyển sang bếp từ.
- Lau kính cửa sổ định kỳ hằng tuần trước khi dầu kịp đóng lớp.
Những việc này không làm bếp "hợp" theo nghĩa đầy đủ của phong thủy, nhưng giải quyết được phần lớn lý do thực tế phía sau quan niệm.
Cửa sổ ở cạnh bếp: lợi gì và cần chú ý gì
Ánh sáng tự nhiên cho khu nấu. Cửa sổ ở bên hông, cách mặt bếp một khoảng, cho ánh sáng chiếu nghiêng xuống mặt bàn, người nấu nhìn rõ màu thức ăn mà không bị chói ngược. Đây là lợi thế mà một cửa sổ nằm ngay sau bếp lại không có, vì người nấu phải nhìn thẳng vào nguồn sáng.
Thoát nhiệt và hơi ẩm. Khí nóng từ bếp bốc lên rồi theo cửa sổ gần đó thoát ra, nhất là khi phía đối diện có một lối gió vào. Bếp nhờ vậy bớt hầm, đỡ đọng hơi nước trên trần và tủ trên.
Theo quan niệm thì sao. Cửa sổ bên hông không làm mất "chỗ tựa" phía sau bếp, nên phần lớn người theo phong thủy không bàn đến. Một số người chỉ lưu ý không để cửa sổ hông quá sát mép bếp, để gió không tạt trực tiếp vào ngọn lửa.
Khoảng cách nên giữ. Mép cửa sổ hông cách mép bếp gas khoảng vài gang tay trở lên là mức an toàn hay được khuyên, cùng với nguyên tắc không treo rèm vải dài phủ xuống gần bếp. Với bếp từ, khoảng này có thể gần hơn vì không có lửa trần.
Khi thiết kế mới: chừa chỗ ngay từ bản vẽ
Nếu đang xây hoặc cải tạo lớn, bạn chủ động được nhiều hơn. Cách làm phổ biến là xác định dãy tủ bếp trước, rồi mới mở cửa sổ ở đoạn dành cho chậu rửa, thay vì mở cửa sổ theo mặt đứng cho đẹp rồi để thợ tủ bếp tự xoay xở.
Với nhà ống, bức tường sau thường là nơi duy nhất mở được cửa sổ cho bếp. Nếu tường sau ngắn, có thể chia: một ô cửa sổ rộng cho chậu rửa ở một đầu, một ô thoáng cao, nhỏ ở đầu kia ngay trên bếp để thoát khói. Ô thoáng cao không tạo gió lùa trực tiếp vào lửa, lại giúp khí nóng thoát ra.
Với căn hộ chung cư, cửa sổ bếp thường nhìn ra lô gia. Bạn không đổi được vị trí cửa, nhưng có thể chọn làm dãy tủ sao cho bếp nấu nằm ở đoạn tường đặc gần hộp kỹ thuật, chậu rửa nằm dưới cửa sổ lô gia.
Dù theo phong thủy hay không, nguyên tắc chung là: mặt bếp nấu tựa tường đặc, cửa sổ dành cho khu nước, giữa hai khu có chỗ sơ chế. Một căn bếp như vậy vừa dễ nấu, vừa ít lo cháy, lại không gặp băn khoăn nào về "bếp không tựa".
Câu hỏi thường gặp
Bếp từ đặt dưới cửa sổ có sao không?
Bếp từ không có ngọn lửa nên không lo gió làm tắt lửa. Các vấn đề còn lại như rèm gần nhiệt, dầu bám kính, khó treo hút mùi vẫn còn. Theo quan niệm phong thủy, bếp từ vẫn được coi là bếp nên vẫn được khuyên có tường tựa.
Cửa sổ trên bếp đã thay bằng kính cố định thì còn phải lo không?
Ô kính cố định không mở được thì không tạo gió lùa, nên phần lớn rủi ro thực tế đã giảm. Một số người theo phong thủy vẫn coi kính là khoảng trống, muốn ốp thêm tấm chắn phía sau bếp. Mức xử lý thêm tuỳ bạn; đây là quan niệm.
Đặt chậu rửa dưới cửa sổ có phạm gì không?
Không, đây là vị trí được nhiều người ưa dùng vì có ánh sáng và hơi nước thoát nhanh. Quan niệm phong thủy về chậu rửa chủ yếu bàn khoảng cách với bếp nấu, không bàn cửa sổ. Chỉ cần chọn rèm chịu ẩm và giữ bậu cửa khô ráo.
Bếp nằm dưới cửa sổ nhìn ra nhà hàng xóm có khác cửa sổ nhìn ra vườn không?
Về quan niệm thì hai trường hợp giống nhau ở chỗ bếp thiếu chỗ tựa. Về thực tế, cửa nhìn sang nhà bên thường gần, khói bếp có thể bay sang, dễ gây phiền cho hàng xóm. Ống hút mùi nên thoát lên cao hoặc ra phía không có cửa nhà khác.
Không đổi được chỗ bếp thì có cần treo gì ở cửa sổ không?
Không cần treo vật phẩm. Những việc có ích là đóng cửa khi nấu gas, tháo rèm vải gần lửa, lắp tấm kính chắn sau bếp và giữ bậu cửa trống. Các việc này giải quyết được lý do thực tế phía sau quan niệm.
Có phải nhà nào bếp dưới cửa sổ cũng nên sửa ngay?
Không. Nếu cửa sổ cao, ít mở, bếp dùng bằng điện và bạn thấy thoải mái, có thể giữ nguyên đến lần cải tạo sau. Nên sửa sớm khi cửa sổ thấp, mở thường xuyên và nhà dùng bếp gas.