Một số tài liệu phong thủy hiện đại khuyên cửa sổ nên mở ra ngoài, với hình ảnh cánh cửa "đón" khí và mở rộng không gian; nhưng các sách không thống nhất, và không có trường phái nào coi chiều mở cửa sổ là yếu tố quyết định. Ở khí hậu Việt Nam, chọn chiều mở và kiểu cánh nên dựa trước hết vào gió, mưa hắt, độ cao tầng nhà, an toàn và không gian trong phòng.
Bài này giải thích quan niệm về chiều mở, so sáu kiểu cửa sổ hay gặp (mở quay ra ngoài, mở quay vào trong, lùa, lật, hất, chớp lá sách), gợi ý kiểu hợp với từng phòng và những điểm cần kiểm khi nghiệm thu. Phần quan niệm là để tham khảo, mức tin tuỳ mỗi người.
Quan niệm về chiều mở cửa sổ từ đâu ra
Phong thủy nhà ở bàn kỹ về cửa chính: phần đông các thầy khuyên cửa chính mở vào trong, như vòng tay đón khí và người vào nhà. Cửa sổ ít được các sách cổ nói tới, vì nhà xưa ở nhiều vùng dùng cửa chớp, cửa song gỗ hoặc liếp tre, không có cánh kính mở quay như ngày nay. Phần lớn lời khuyên về chiều mở cửa sổ mà bạn đọc được xuất hiện trong các sách phong thủy hiện đại, nhiều cuốn chịu ảnh hưởng của trào lưu feng shui phương Tây.
Lời khuyên phổ biến nhất trong nhóm này là cửa sổ mở ra ngoài thì tốt hơn, vì cánh mở hướng ra thế giới, "mời" khí và cảnh vào; còn cửa sổ mở vào trong lấn vào không gian sống, va vào người và đồ đạc, bị coi là gây cảm giác chật chội. Cũng có người cho rằng cửa lùa trung tính, vì không có cánh nhô ra phía nào.
Những ý này có phần trùng với thực tế: cánh mở vào trong chiếm chỗ trước bậu, làm vướng bàn, giường, bồn rửa và có thể va đầu người. Nhưng cánh mở ra ngoài cũng có nhược điểm thật ở Việt Nam: gió giật làm đập cánh, mưa hắt khi đang mở, khó lau mặt ngoài ở tầng cao. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; cách chọn tỉnh táo là đặt nó cạnh các yếu tố kỹ thuật dưới đây.
So sáu kiểu cửa sổ hay gặp
Bảng so sánh ở mức nguyên lý, không tính tới chất liệu khung (gỗ, nhôm, nhựa lõi thép) vì loại nào cũng có thể làm theo các kiểu dưới đây.
| Kiểu cửa | Thông gió | Mưa hắt, bão | An toàn và vệ sinh | Hợp với |
|---|---|---|---|---|
| Mở quay ra ngoài | Tốt, mở được toàn bộ ô; cánh có thể hứng gió | Gió giật dễ đập cánh nếu không có chốt giữ | Khó lau mặt ngoài ở tầng cao; cánh nhô ra lối đi bên ngoài | Nhà thấp tầng, mặt không sát lối đi |
| Mở quay vào trong | Tốt như trên | Kín nước khó hơn nếu làm không chuẩn | Dễ lau; cánh chiếm chỗ trước bậu, dễ va đầu | Phòng có bậu trống, nhà cao tầng |
| Cửa lùa (trượt) | Chỉ mở được khoảng một nửa ô | Ray dưới đọng nước, cần lỗ thoát | Không có cánh nhô ra; ray bám bụi | Phòng hẹp, ban công, chỗ có đồ kê sát |
| Cửa lật (mở nghiêng phía trên) | Vừa, gió vào ở độ cao trên đầu | Mở được khi mưa nhẹ | Ít rủi ro rơi, trẻ khó trèo qua khe | Phòng ngủ, phòng tắm, tầng cao |
| Cửa hất (bản lề trên, đẩy ra ngoài) | Vừa | Mở được khi mưa vì cánh như mái che | Cánh nhô ra ngoài, cần tay chống chắc | Bếp, cửa trên bồn rửa, khu vệ sinh |
| Cửa chớp lá sách | Thoáng ngay cả khi đóng | Hắt mưa xiên khi gió mạnh, cần lớp kính phía trong | Nhiều khe khó lau, gỗ cần sơn lại | Nhà vườn, nhà phố kiểu cũ, lô gia |
Nhiều nhà kết hợp hai kiểu trong một ô: cánh mở quay phía dưới, ô lật phía trên; hoặc chớp lá sách bên ngoài, kính mở vào bên trong. Cách kết hợp như vậy thường cho kết quả tốt hơn bất kỳ kiểu đơn lẻ nào.
Khí hậu Việt Nam quyết định nhiều hơn quan niệm
Mưa hắt theo gió. Ở nhiều vùng, mưa đi kèm gió mạnh và hắt xiên vào mặt nhà. Cửa mở quay ra ngoài khi đang mở mà gặp mưa bất chợt thì cánh trở thành tấm hứng nước dẫn vào nhà. Cửa hất và cửa lật có ưu thế vì mở được cả khi mưa nhẹ.
Bão và gió giật. Vùng ven biển miền Trung và Bắc Bộ chịu bão hằng năm. Cánh mở ra ngoài cần chốt giữ cánh và khoá chắc; khi có bão, mọi cửa sổ phải đóng và chốt, kể cả cửa lật.
Mùa nồm. Miền Bắc có những đợt nồm ẩm cuối đông sang xuân. Cửa phải kín để đóng lại khi không khí ngoài ẩm hơn trong nhà; khung có gioăng tốt quan trọng hơn chiều mở.
Nắng nóng. Ở miền Nam và miền Trung mùa nóng, cửa cần mở rộng để thông gió buổi tối và che nắng ban ngày. Chớp lá sách và cửa hai lớp làm tốt việc này: đóng chớp lúc nắng mà vẫn thoáng.
An toàn: những điều phải đặt trước mọi quan niệm
Dù bạn chọn chiều mở nào, những điểm sau cần được kiểm từ khi chọn cửa:
- Nhà cao tầng hạn chế cánh lớn mở ra ngoài. Cánh lớn ở tầng cao chịu gió mạnh, khi bản lề hỏng có thể rơi xuống. Nhiều toà nhà chỉ cho phép cửa lật hoặc cửa có giới hạn độ mở.
- Chốt hạn chế độ mở ở phòng trẻ. Khe mở nhỏ đủ cho gió vào mà trẻ không chui qua được. Không kê giường, ghế, kệ thấp dưới cửa sổ ở phòng có trẻ nhỏ.
- Lối thoát nạn. Ở nhà có khung sắt cố định ngoài cửa sổ, cần ít nhất một ô có thể mở từ bên trong khi có cháy. Đây là chỗ phong thủy, an ninh và an toàn cháy nổ cần được cân cùng lúc.
- Cánh mở vào trong không đánh vào đầu. Kiểm chiều cao mép dưới cánh khi mở so với chiều cao người hay đứng ở đó, nhất là cửa trên bồn rửa và trên bàn làm việc.
- Cánh mở ra ngoài không vươn ra lối đi chung. Ở ngõ hẹp, cánh nhô ra có thể va vào người đi đường hoặc xe máy.
- Lau kính an toàn. Cửa mở ra ngoài ở tầng cao khó lau mặt ngoài; đừng trèo ra bậu hay nhoài người qua khung. Chọn cửa có bản lề cho phép xoay cánh vào trong để lau, hoặc nhờ đơn vị có thiết bị an toàn.
Nếu có điều nào trong danh sách này mâu thuẫn với lời khuyên về chiều mở, hãy ưu tiên an toàn. Không trường phái phong thủy nghiêm túc nào khuyên đánh đổi an toàn lấy một quan niệm.
Chọn kiểu cửa cho từng phòng
Phòng khách. Cửa mở quay hoặc cửa lùa khổ lớn để thông gió nhanh; nếu mặt tiền hứng mưa, thêm ô lật phía trên để mở được khi trời mưa. Đây là nơi hợp nhất với ý "mở ra đón khí" nếu nhà thấp tầng và không sát lối đi.
Phòng ngủ. Cửa lật hoặc tổ hợp ô lật trên, cánh mở dưới: ban đêm mở ô lật cho gió vào trên đầu mà không thổi thẳng vào giường, ban ngày mở cánh dưới cho thoáng.
Bếp. Cửa hất hoặc cửa mở ra ngoài phía trên bồn rửa, vì cánh mở vào trong vướng vòi nước. Cửa sổ gần bếp gas không nên để gió thổi thẳng vào lửa; mở ở phía bồn rửa hợp lý hơn.
Phòng tắm. Cửa lật kính mờ, bậu cao. Vừa thoát hơi ẩm, vừa giữ riêng tư.
Cầu thang, chiếu nghỉ. Cửa lật hoặc ô cố định kết hợp ô thoáng, vì người đi cầu thang không nên phải với tay ra ngoài để mở đóng.
Kiểm cửa sổ khi nghiệm thu hoặc khi đi xem nhà
Một cửa sổ tốt quan trọng hơn chiều mở của nó. Khi nhận nhà mới hoặc xem nhà cũ, dành vài phút cho từng ô cửa:
- Mở và đóng hết cỡ mỗi cánh vài lần. Cánh phải nhẹ, không xệ, không cọ khung, khoá bấm vào dứt khoát.
- Nhìn gioăng cao su quanh khung: liền mạch, không nứt, không bong ở góc.
- Kiểm lỗ thoát nước ở ray dưới cửa lùa và ở khung dưới cửa mở quay; lỗ bị bịt là nguyên nhân nước mưa tràn vào nhà.
- Với cửa mở ra ngoài, kiểm chốt giữ cánh khi mở; với cửa lật, kiểm tay chống và giới hạn độ nghiêng.
- Xem mép dưới khung và tường quanh bậu có vết ố, vết nước không. Vết ố là dấu hiệu cửa đã từng bị thấm.
- Đứng ở chỗ hay đứng nhất trong phòng, kiểm cánh khi mở có đánh vào đầu, vào rèm, vào điều hoà hay không.
Ghi lại những ô cần chỉnh và yêu cầu sửa trước khi nhận nhà. Chỉnh bản lề, thay gioăng lúc này rẻ hơn nhiều so với khi nước đã thấm vào tường.
Cửa chớp lá sách: lời giải quen thuộc của nhà Việt
Trước khi cửa kính phổ biến, nhiều nhà phố và nhà vườn ở cả ba miền dùng cửa chớp gỗ lá sách, thường sơn xanh lá hoặc nâu. Ở các khu phố cũ, kiểu cửa chớp hai lớp, ngoài chớp trong kính, vẫn còn nhiều. Lá sách nghiêng xuống giúp chắn nắng trực tiếp và mưa nhẹ, trong khi khe giữa các lá vẫn cho gió và ánh sáng tán xạ lọt qua.
Nhìn bằng con mắt phong thủy, cửa chớp làm đúng điều mà các sách hay nói về cửa sổ: che mà không bít, khí vẫn lưu thông khi cánh đã đóng, người ngoài khó nhìn vào. Nhìn bằng con mắt kỹ thuật, đó là một dạng che nắng ngoài nhà rất hiệu quả, chặn nắng trước khi nắng chạm vào kính.
Nếu bạn đang sửa nhà, có thể cân nhắc lắp lại lớp chớp bên ngoài cho những cửa sổ hướng Tây hoặc mặt tiền hứng nắng. Chớp nhôm giả gỗ ít phải bảo dưỡng hơn gỗ thật; chớp gỗ thì cần sơn lại định kỳ và kiểm mối mọt. Với nhà mặt phố, hỏi quy định về mặt đứng của địa phương trước khi đổi kiểu cửa.
Câu hỏi thường gặp
Cửa sổ mở vào trong có xấu theo phong thủy không?
Một số sách phong thủy hiện đại cho rằng cửa sổ mở vào trong gây chật chội, nhưng đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, và các sách không thống nhất. Nếu cánh không vướng đồ đạc và không đánh vào đầu người, cửa mở vào trong vẫn là lựa chọn hợp lý, nhất là ở nhà cao tầng.
Cửa lùa có hợp phong thủy không?
Cửa lùa thường được coi là trung tính vì không có cánh nhô ra phía nào. Nhược điểm thực tế là chỉ mở được khoảng một nửa ô và ray dưới dễ đọng nước, bám bụi. Hợp phòng hẹp và chỗ có đồ kê sát cửa sổ.
Chung cư có được đổi cửa sổ mở quay sang cửa lật không?
Việc đổi cửa sổ ảnh hưởng mặt ngoài toà nhà nên thường phải hỏi ban quản lý và theo quy định của toà. Đổi phụ kiện bên trong như chốt hạn chế độ mở thường đơn giản hơn.
Mở cửa sổ ra ngoài có dễ bị trộm hơn không?
Chiều mở không quyết định chuyện an ninh; khoá, chốt và độ cao tầng quan trọng hơn. Cửa ở tầng trệt và tầng có ban công liền kề nên có khoá chắc và chốt hạn chế độ mở khi vắng nhà.
Cửa chớp lá sách có nóng không?
Ngược lại, chớp đặt ngoài kính chặn nắng trước khi nắng vào nhà nên thường giúp phòng mát hơn rèm bên trong. Chớp cần được đóng vào giờ nắng gắt và mở lại khi trời dịu.
Nên chọn cửa sổ nhôm, nhựa hay gỗ?
Mỗi loại có ưu nhược riêng về độ bền, cách nhiệt, chịu ẩm và bảo dưỡng; phong thủy không quy định chất liệu cửa sổ. Hãy so theo khí hậu nơi ở, ngân sách và kiểu nhà, và kiểm chất lượng gioăng, phụ kiện như với mọi loại cửa.