Trong phong thủy, "sát khí" là cách gọi chung cho những yếu tố quanh nhà hoặc trong nhà được cho là làm dòng khí đi gấp, đi thẳng, bị cắt hoặc bị dồn ép: con đường đâm thẳng vào cửa, góc nhọn của toà nhà đối diện, khe hẹp giữa hai khối cao, cây xà đè trên đầu giường, ánh kính chói hắt sang. Các sách phổ thông chia chúng làm hai nhóm: hình sát (nhìn thấy được, thuộc hình thế) và lý khí sát (tính theo phương vị, năm tháng, thuộc các phép như Huyền không, Bát trạch).
Nếu bỏ lớp từ ngữ cổ, phần lớn hình sát trùng với những điều kiến trúc sư và kỹ sư vẫn để ý: nguy cơ xe lao vào, gió giật ở khe nhà, chói nắng phản xạ, tiếng ồn, cảm giác bị đè do trần thấp. Đây là quan niệm của một hệ tri thức cổ, mức tin tuỳ mỗi người; nhưng phần có thể kiểm bằng an toàn, gió và ánh sáng thì ai cũng nên kiểm. Bài này điểm các loại sát hay gặp, cách đọc chúng cho tỉnh táo và thứ tự xử lý.
"Sát khí" nghĩa là gì trong cách nói của người làm phong thủy
Chữ "sát" trong Hán Việt có nghĩa gốc là giết, cắt, làm tổn hại. Ghép với "khí", nó chỉ thứ khí được cho là gây bất lợi, đối lập với "sinh khí" là thứ khí nuôi dưỡng. Trong cách hình dung của phong thủy, khí tốt đi uốn lượn, chậm, tụ lại được ở minh đường trước nhà; khí xấu đi thẳng, nhanh, nhọn, hoặc bị nén rồi bắn ra. Vì vậy hầu hết các loại sát đều mang hình ảnh một mũi tên, lưỡi dao, lưỡi liềm, nhát chém: lộ xung là con đường lao thẳng tới, thương sát là mũi giáo, thiên trảm là nhát chém từ trời xuống, liêm đao là lưỡi liềm.
Các tên gọi này không thống nhất tuyệt đối giữa các sách. Cùng một hiện tượng có khi mang hai ba tên, và có tên chỉ phổ biến trong sách phong thủy Hồng Kông, Đài Loan xuất bản mấy chục năm gần đây, không thấy trong cổ thư. Người đọc nên coi chúng là cách gọi quy ước để dễ trao đổi, không phải danh mục khoa học cố định. Khi gặp một tên lạ, cách hỏi có ích nhất là: hình ảnh gốc của nó là gì, và hiện tượng vật lý tương ứng ngoài thực tế là gì.
Cũng cần tách "sát khí" khỏi các khái niệm tâm linh. Trong phần lớn sách phong thủy dương trạch, sát khí là chuyện hình thế và hướng, không phải chuyện ma quỷ hay vong. Những lời giải thích chuyển sang hù doạ tâm linh thường xuất hiện khi người nói đang muốn bán một dịch vụ hay một món đồ.
Hai nhóm lớn: hình sát và lý khí sát
Hình sát (còn gọi loan đầu sát, hình thế sát). Là những thứ có hình dạng nhìn thấy: đường, góc nhà, cột điện, cầu vượt, xà ngang, cây khô, khe hẹp, gương kính. Đánh giá hình sát dựa vào mắt nhìn, khoảng cách, góc độ, tầng cao. Đây là nhóm dễ đối chiếu với thực tế nhất, vì gần như mỗi loại đều có một hiện tượng đo được đi kèm: lưu lượng xe, tốc độ gió, độ chói, độ ồn.
Lý khí sát. Là những phương vị được tính là xấu theo phép tính của từng trường phái: hướng Tuyệt mệnh, Ngũ quỷ trong Bát trạch; các sao như Nhị hắc, Ngũ hoàng trong Huyền không phi tinh; Tam sát, Thái tuế theo năm. Nhóm này không nhìn thấy, phụ thuộc hoàn toàn vào hệ quy ước của trường phái. Các phép tính ấy có danh mục riêng trên trang; bài này chỉ nhắc để bạn phân biệt, không đi vào cách tính.
Sát trong nhà và sát ngoài nhà. Một cách chia khác là theo vị trí. Sát ngoài nhà (ngoại sát) gồm đường, toà nhà, cầu, cột, sông. Sát trong nhà (nội sát) gồm xà ngang, cột giữa phòng, cửa thẳng cửa, góc tủ chĩa vào giường, cầu thang đối cửa. Nội sát phần lớn sửa được bằng bố trí nội thất; ngoại sát thường chỉ che chắn hoặc né tránh được.
Sát thường trực và sát tạm thời. Một toà nhà đối diện là thường trực; một công trình đang thi công bên cạnh là tạm thời, hết vài tháng là thôi. Phân biệt điều này giúp bạn không bỏ tiền làm giải pháp vĩnh viễn cho một vấn đề chỉ kéo dài một mùa.
Bảng các loại hình sát hay gặp và cách đọc thực tế
Bảng dưới gom những tên gọi phổ biến nhất trong sách phong thủy phổ thông. Cột "điều kiểm được" là hiện tượng thật mà bạn có thể quan sát hoặc đo; cột cuối là hướng xử lý bằng kiến trúc, chi tiết từng loại có bài riêng trong danh mục này.
| Tên gọi | Hình ảnh trong phong thủy | Điều kiểm được ngoài thực tế | Hướng xử lý kiến trúc |
|---|---|---|---|
| Lộ xung sát | Con đường lao thẳng vào cửa như mũi tên | Nguy cơ xe mất lái, đèn pha chiếu vào nhà ban đêm, bụi, ồn | Khoảng lùi, bồn cây, trụ chắn xe, cổng lệch |
| Thương sát, tiêm giác sát | Góc nhọn của toà nhà, mái, tường chĩa vào | Cảm giác khó chịu khi nhìn, gió xoáy ở góc, chói nắng ở cạnh kính | Cây tán, lam chắn, đổi hướng chỗ ngồi chính |
| Thiên trảm sát | Khe hẹp giữa hai toà cao như nhát chém | Gió giật mạnh qua khe, bụi, tiếng hú gió | Vách chắn gió, cây nhiều tầng, cửa có khung chắc |
| Phản cung sát | Nhà ở phía lưng một khúc cong của đường, sông | Xe ôm cua sát mép, bờ ngoài khúc sông dễ sạt | Mặt tiền đặc, rào chắn, kiểm địa chất |
| Liêm đao sát | Cầu vượt, đường trên cao cong như lưỡi liềm | Ồn, bụi, mất sáng, tầm nhìn bị chắn | Kính cách âm, cây, đổi phòng ngủ sang mặt sau |
| Áp đỉnh sát | Xà ngang, dầm lộ đè trên đầu | Trần thấp, cảm giác bị đè, bụi bám dầm | Trần giả, đổi chỗ giường, bàn |
| Quang sát | Ánh chói hắt vào nhà | Nắng phản xạ từ mặt kính, mái tôn, gây chói và nóng | Rèm, phim cách nhiệt, lam đứng |
| Thanh sát | Âm thanh ồn ào dội vào | Tiếng ồn giao thông, công trình, quán xá | Cửa kín, vật liệu hút âm, bố trí phòng |
| Cô phong sát | Nhà đứng trơ trọi, cao vượt hẳn xung quanh | Gió mạnh, nắng hai mặt, sét | Chống sét, chắn gió, chống nóng tường |
| Động thổ sát | Công trình đào xới ngay cạnh nhà | Rung, nứt, bụi, vật rơi | Khảo sát hiện trạng, lưới che, thoả thuận với chủ đầu tư |
Nhìn bảng sẽ thấy hầu như loại nào cũng có một hiện tượng vật lý đi kèm. Đó là phần đáng quan tâm nhất: dù bạn có tin vào khái niệm "khí" hay không, chiếc xe lao vào cửa hay ánh nắng chói hắt sang là chuyện có thật.
Vì sao cùng một ngôi nhà mà mỗi người nói một kiểu
Người đi xem nhà hay gặp cảnh hai người xem phong thủy cho cùng một căn mà kết luận khác nhau: người bảo căn này phạm lộ xung nặng, người bảo đường chỉ chéo, không đáng ngại. Có ba lý do chính. Thứ nhất, không có thước đo thống nhất cho "nặng" hay "nhẹ"; mỗi người tự đặt ngưỡng theo kinh nghiệm. Thứ hai, các trường phái cân nhắc khác nhau: phái loan đầu coi hình thế là chính, phái lý khí có thể cho rằng một hướng tốt đủ bù cho hình sát nhẹ. Thứ ba, một số người có xu hướng tìm lỗi nhiều hơn, vì danh sách lỗi dài thường đi kèm danh sách việc phải làm dài.
Cách xử lý của người đọc là hỏi lại bằng câu hỏi cụ thể. Con đường đó cách cửa bao xa, xe đi tốc độ nào, có dải phân cách không? Góc toà nhà kia có nhìn thấy từ chỗ ngồi chính trong nhà không, hay chỉ nhìn thấy từ ngoài ngõ? Khe hẹp ấy rộng bao nhiêu, gió lùa vào mùa nào? Khi câu trả lời được quy về khoảng cách, tốc độ, góc nhìn, hai người khác trường phái thường dễ gặp nhau hơn.
Cũng đừng ngại hỏi người xem phong thủy rằng nếu không làm gì thì điều xấu cụ thể là gì. Một câu trả lời kiểu "xe dễ lao vào sân, nên làm bậc và bồn cây" là câu trả lời có thể kiểm. Một câu trả lời kiểu "trong ba năm sẽ có chuyện lớn" là lời phán không kiểm được, và bạn có quyền không tin.
Đánh giá mức độ của một loại sát theo bốn yếu tố
Thay vì hỏi "có phạm hay không", hãy chấm mức độ theo bốn yếu tố dưới đây. Đây là khung tham khảo tổng hợp từ cách người làm nghề hay cân nhắc, không phải quy chuẩn; điểm số chỉ để bạn so các căn với nhau.
- Khoảng cách. Cùng một góc nhọn, ở cách vài mét khác hẳn ở cách bên kia quảng trường. Nhiều người làm nghề coi những thứ ở rất xa, bị nhiều nhà khác chắn, là không đáng kể.
- Góc nhìn từ bên trong. Đứng ở chỗ ngồi chính của phòng khách, đầu giường, bàn làm việc: có nhìn thấy vật đó qua cửa không? Nếu chỉ thấy khi bước ra ban công, tác động lên sinh hoạt hằng ngày thấp hơn nhiều.
- Tầng cao tương đối. Cầu vượt ngang tầng hai khác cầu vượt dưới chân căn hộ tầng mười lăm. Một góc nhà thấp hơn cửa sổ nhà bạn thường được xem nhẹ hơn góc nhà cao hơn.
- Cường độ hiện tượng đi kèm. Đo bằng thứ có thật: số xe mỗi phút giờ cao điểm, gió mạnh đến đâu, nắng phản chiếu mấy giờ mỗi ngày, độ ồn ban đêm. Điện thoại có ứng dụng đo độ ồn và la bàn đủ cho mức ước lượng.
- Ghi lại và so sánh. Chấm mỗi yếu tố theo ba mức (nhẹ, vừa, rõ) cho từng căn đang cân nhắc. Ví dụ giả định: căn A có đường đâm thẳng nhưng cách 25 mét, có dải phân cách, xe chậm, ba mức đều nhẹ; căn B có khe gió giữa hai toà, gió giật mạnh mùa khô, mức rõ. Khi đó căn B mới là căn cần tính kỹ.
Những cách nói về sát khí nên nghe dè dặt
Vì "sát" là từ gây lo lắng, nó cũng là từ hay bị dùng quá tay. Một số kiểu nói nên khiến bạn chậm lại và hỏi thêm:
- Gắn sát khí với tai hoạ cụ thể và thời hạn cụ thể, như bệnh nặng, phá sản, mất người trong một số năm. Phong thủy cổ không cho phép kết luận như vậy từ một chi tiết hình thế; đây là lời phán, không phải phân tích.
- Chỉ có một cách hoá giải duy nhất là mua một món đồ, và món đồ đó phải mua đúng chỗ người nói giới thiệu.
- Gọi mọi thứ đều là sát: cây trước nhà, cột điện xa, mái nhà hàng xóm, cái gương trong tủ. Khi danh sách quá dài, khả năng cao là người nói không phân biệt mức độ.
- Doạ rằng "đã phạm thì sửa cũng muộn", hoặc phải cúng lễ tốn kém mới hết.
- Khuyên những việc trái quy định như tự ý xây lấn vỉa hè, đặt vật cản ra lòng đường, treo vật phản chiếu chĩa vào nhà hàng xóm.
- Bác bỏ hết giải pháp kiến trúc thông thường (cây, vách, rèm) vì "không đủ mạnh", chỉ nhận giải pháp có chi phí cao.
Ngược lại, một người làm nghề tử tế thường nói về mức độ, đưa ra vài phương án có chi phí khác nhau và để chủ nhà tự chọn. Đó là dấu hiệu đáng tin hơn bất kỳ danh xưng nào.
Từ danh sách "sát" đến danh sách việc sửa nhà
Khi đã xác định được các yếu tố bất lợi, việc còn lại là chuyển chúng thành danh sách việc làm có thứ tự. Một cách sắp xếp gọn:
- Gạch những thứ không thấy được từ bên trong và không có hiện tượng vật lý đi kèm. Chúng thường không cần làm gì.
- Khoanh những thứ liên quan an toàn: nguy cơ xe lao, vật rơi, gió giật, sạt lở, sét. Đây là ưu tiên số một, làm trước mọi việc khác.
- Tiếp theo là những thứ ảnh hưởng giấc ngủ và sức khoẻ: ồn ban đêm, chói nắng, nóng tường, ẩm. Giải pháp thường là cửa, rèm, cách âm, chống nóng.
- Sau đó mới tới những thứ chỉ gây khó chịu thị giác: góc nhọn, cột điện, mái nhà đối diện. Cây xanh, lam, đổi hướng ghế thường đủ.
- Cuối cùng, nếu bạn muốn, mới cân nhắc vật phẩm mang tính biểu tượng. Nếu dùng, chọn món có ghi rõ chất liệu, đặt kín đáo, không hướng vào nhà người khác.
Thứ tự này cũng là cách hoá giải sát khí được nhiều kiến trúc sư am hiểu phong thủy áp dụng: tránh được thì tránh, không tránh được thì chắn, không chắn được thì làm mềm, cuối cùng mới tới biểu tượng.
Câu hỏi thường gặp
Sát khí có phải là ma quỷ, vong linh không?
Không. Trong phong thủy nhà ở, sát khí là cách gọi những yếu tố hình thế hoặc phương vị được cho là bất lợi, như đường đâm thẳng, góc nhọn, khe gió. Đây là quan niệm về môi trường sống, không liên quan tới chuyện ma quỷ. Lời giải thích chuyển sang hù doạ tâm linh thường đáng nghi.
Nhà có một loại sát thì có nên bỏ không mua?
Hiếm khi cần bỏ chỉ vì một tên gọi. Hãy xem mức độ theo khoảng cách, góc nhìn từ bên trong, tầng cao và hiện tượng thật đi kèm. Nếu đó là rủi ro an toàn khó xử lý, như xe lao vào ở khúc cua gắt, bạn có lý do thực tế để cân nhắc; nếu chỉ là một góc nhà xa, thường không đáng ngại.
Lý khí sát và hình sát, cái nào quan trọng hơn?
Mỗi trường phái nói một kiểu. Phái loan đầu coi hình thế là gốc, phái lý khí coi phương vị và thời vận nặng hơn. Với người không theo trường phái nào, hình sát đáng quan tâm hơn vì nó gắn với hiện tượng kiểm được như gió, ánh sáng, giao thông. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Có cần mời thầy để biết nhà mình có sát khí không?
Phần lớn hình sát bạn tự nhận ra được bằng cách đi quanh nhà, đứng ở các chỗ ngồi chính và nhìn ra ngoài, kết hợp quan sát giao thông, gió, nắng vào vài thời điểm trong ngày. Nếu muốn nghe thêm ý kiến chuyên môn, nên hỏi cả kiến trúc sư hoặc kỹ sư cho những việc liên quan kết cấu.
Treo gương bát quái có phải cách hoá giải sát khí phổ biến nhất không?
Đó là cách được nhắc nhiều trong dân gian, nhưng nhiều người làm phong thủy cũng dặn dùng hạn chế vì gương hắt ánh sáng và có thể gây khó chịu cho nhà đối diện. Giải pháp kiến trúc như cây, vách, rèm thường giải quyết đúng hiện tượng thật hơn và không làm phiền hàng xóm.
Sát khí trong nhà có tự hết theo thời gian không?
Hình sát tồn tại chừng nào vật thể còn đó, như con đường hay toà nhà. Riêng các yếu tố tạm thời như công trình đang xây bên cạnh sẽ hết khi thi công xong. Còn lý khí sát theo năm thì các trường phái cho là thay đổi theo chu kỳ; đó là quan niệm của từng phép tính.