Nên xem một lô đất ít nhất ở ba thời điểm khác nhau: lúc mưa hoặc ngay sau mưa lớn để thấy nước, giữa trưa để thấy nắng, và ban đêm để thấy đèn, tiếng ồn, an ninh. Phong thủy gọi những yếu tố ấy bằng tên riêng — thủy, quang, khí — nhưng điều cần quan sát thì rất cụ thể: nước đọng ở đâu, nắng chiếu vào mặt nào, đêm xuống khu này ra sao.
Hầu hết người mua đi xem đất vào một buổi sáng cuối tuần đẹp trời, cùng người môi giới, trong khoảng nửa giờ. Đó là thời điểm lô đất trông đẹp nhất. Bài này gợi ý cách dùng những thời điểm "xấu trời" để thấy phần mà buổi sáng ấy che mất. Phần quan niệm phong thủy là văn hoá tham khảo; đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao một lần xem buổi sáng là chưa đủ
Một lô đất thay đổi theo giờ trong ngày và theo mùa trong năm. Buổi sáng trời khô, nắng nhẹ, đường vắng, hàng xóm đi làm, mọi thứ yên ả. Nhưng ngôi nhà bạn xây lên sẽ phải sống qua những trận mưa giông, những buổi trưa nắng gắt, những đêm có quán nhậu đầu ngõ hay xe tải chạy qua. Những điều ấy chỉ thấy được khi bạn có mặt đúng lúc.
Phong thủy cổ coi trọng việc quan sát đất qua thời gian. Người xem đất xưa thường ở lại một vùng nhiều ngày, xem sương sớm tan thế nào, nước dâng rút ra sao, gió chiều thổi từ phía nào. Những giai thoại về thầy địa lý ngủ lại trên đồi để xem đất, dù không kiểm chứng được, cho thấy người xưa hiểu rằng một lần nhìn không đủ.
Người mua bây giờ không cần ở lại nhiều ngày, nhưng có thể chọn đúng thời điểm để ghé qua. Ba lần ghé đúng lúc thường cho nhiều thông tin hơn mười lần ghé vào cùng một khung giờ.
Lúc trời mưa: xem "thủy" thật của lô đất
Nước đọng ở đâu. Trong và ngay sau một cơn mưa lớn, nhìn mặt lô: chỗ nào đọng nước, đọng sâu bao nhiêu, bao lâu thì rút. Lô đọng nước lâu là lô thấp hoặc đất thoát kém.
Nước từ đâu chảy đến. Xem nước mặt đường, nước từ sân nhà bên, từ con dốc phía trên có tràn vào lô không. Phong thủy chê "nước xói thẳng"; thực tế đó là dòng chảy làm xói nền và tràn vào nhà.
Cống thoát có kịp không. Cống trên đường có bị ngập miệng, nước có trào ngược lên không. Một khu thoát nước kém thì nước rút chậm ngay cả khi lô của bạn đã tôn nền.
Đường vào còn đi được không. Con đường dẫn vào lô có ngập không, ngập tới đâu. Nhà không ngập mà đường vào ngập sâu thì mùa mưa vẫn khó đi lại.
Vệt nước trên tường quanh đó. Trên chân tường nhà hàng xóm, tường rào, cột điện thường có vệt ố của mực nước ngập cũ. Vệt này cho bạn biết năm ngập nặng nhất nước lên tới đâu.
Sau cơn mưa: những dấu hiệu còn lại vài ngày
Không phải lúc nào bạn cũng có mặt đúng lúc trời mưa. Tin tốt là nước để lại dấu vết trong vài ngày sau đó. Đất bùn còn nhão ở chỗ trũng, rác và lá cây dồn thành vệt theo đường nước chảy, cát mịn đọng lại ở chân tường và miệng cống, rêu xanh mọc ở những chỗ thường xuyên ẩm. Đi một vòng quanh lô trong một, hai ngày sau mưa lớn, bạn vẫn đọc được khá nhiều về đường đi của nước.
Nhìn thêm cả những nhà xung quanh: nhà nào phải kê bao cát trước cửa, nhà nào xây bậc cao bất thường, nhà nào đã nâng nền mà cửa cũ bị thấp xuống. Những dấu hiệu ấy là câu trả lời của hàng xóm cho câu hỏi "ở đây có ngập không", rõ ràng hơn mọi lời nói.
Nếu lô đất đang để trống lâu ngày, cỏ cũng là một chỉ báo: chỗ cỏ xanh mướt, mọc dày giữa mùa khô thường là chỗ đất giữ ẩm hoặc nước ngầm nông; chỗ cỏ cháy vàng là chỗ cao, khô. Ghép những mảng ấy lại, bạn hình dung được cao độ tự nhiên của lô mà không cần máy đo.
Giữa trưa và buổi chiều: xem "quang" — nắng và chói
Nắng là phần phong thủy gọi chung trong yếu tố ánh sáng, và cũng là thứ ảnh hưởng nhiều nhất đến độ nóng của ngôi nhà ở khí hậu Việt Nam. Bảng dưới gợi ý quan sát theo giờ.
| Thời điểm | Quan sát gì | Ý nghĩa khi thiết kế |
|---|---|---|
| Giữa trưa | Bóng đổ của nhà bên, cây lớn; mặt lô có bị nắng rọi trọn không | Mặt bằng nào nóng nhất, cần mái che, cây xanh |
| Chiều muộn | Nắng chiếu vào mặt nào của lô, chiếu sâu bao nhiêu | Mặt tiền hướng Tây cần lam, ban công sâu, cây chắn |
| Chiều muộn | Ánh nắng phản chiếu từ kính toà nhà, mái tôn đối diện | Chói mắt, nóng thêm; danh mục sát khí gọi là quang sát |
| Sáng sớm | Nắng sớm có vào được lô không hay bị nhà cao che | Phòng nào đón sáng sớm, phòng nào chỉ có ánh sáng gián tiếp |
Phong thủy ưa nhà sáng sủa, tránh nắng gắt chiếu thẳng; ngôn ngữ của nó là "dương khí" vừa đủ. Bạn có thể dùng la bàn trên điện thoại để biết mặt tiền hướng nào, nhưng một buổi chiều đứng tại lô đất cho bạn cảm nhận thật về cái nóng mà con số độ không nói hết.
Nếu không thể đi vào buổi chiều, các ứng dụng mô phỏng đường đi của mặt trời trên điện thoại cũng cho hình dung khá tốt, nhưng chúng không thấy được toà kính đối diện hắt nắng sang.
Ban đêm: xem "khí" của khu dân cư
Ban đêm là lúc đời sống thật của một khu hiện ra. Phong thủy nói về khí động – tĩnh; với người ở, đó là chuyện ngủ có yên không, đi về có an toàn không.
- Đèn đường: con đường vào lô có đèn không, đèn có đủ sáng không, có đoạn tối nào dài không.
- Tiếng ồn: quán nhậu, karaoke, xưởng chạy ca đêm, xe tải, tàu hoả, chó sủa. Đứng im năm phút để nghe.
- Ánh đèn chiếu vào lô: đèn pha xe ở ngã rẽ, biển quảng cáo phát sáng, đèn sân bóng chiếu thẳng vào chỗ sẽ là phòng ngủ.
- Sinh hoạt hàng xóm: nhà nào thức khuya, nhà nào có người tụ tập, ngõ có nhiều xe lạ ra vào không.
- Cảm giác an toàn: bạn có muốn để người thân đi bộ một mình từ đầu ngõ về lúc mười giờ đêm không.
- Muỗi, côn trùng: lô gần ao tù, kênh mương thường nhiều muỗi lúc chiều tối, một dấu hiệu về nước đọng quanh khu.
Những điều này không có trong bất kỳ giấy tờ nào, cũng không xuất hiện trong ảnh rao bán. Nhưng chúng quyết định cảm giác sống trong ngôi nhà nhiều hơn mọi phương vị trên la bàn.
Lịch xem đất gợi ý trong khoảng hai tuần
Ví dụ giả định: gia đình chị Mai đang cân nhắc một lô đất ở một phường của Thành phố Cần Thơ. Họ không vội, nên sắp xếp như sau.
- Ngày đầu: xem buổi sáng cùng người bán, kiểm giấy tờ, ranh giới, hỏi lịch sử lô đất.
- Một chiều trong tuần: ghé lúc khoảng bốn, năm giờ chiều, xem nắng chiếu, kính đối diện, giờ tan tầm.
- Một tối trong tuần: ghé khoảng chín, mười giờ đêm, đứng ở lô vài phút nghe và nhìn.
- Ngày có mưa lớn: theo dõi dự báo, ghé trong hoặc ngay sau cơn mưa, mang ủng và áo mưa.
- Một buổi sáng sớm cuối tuần: ghé lúc sáu giờ, xem chợ sớm, xe rác, sinh hoạt hàng xóm.
- Sau cùng: cả nhà ngồi lại so ghi chép với lô khác đang cân nhắc trước khi đặt cọc.
Nếu thị trường gấp, người bán thúc đặt cọc ngay, ít nhất hãy cố gắng có một lần ghé ban đêm và một lần sau mưa. Sự vội vàng của người bán không phải là lý do để bạn bỏ qua những gì có thể thấy được.
Ghi chép và so sánh: biến quan sát thành quyết định
Những lần ghé lô đất vào các thời điểm khác nhau chỉ có giá trị khi được ghi lại. Trí nhớ dễ bị cảm xúc làm lệch: lô mình thích thì nhớ cái tốt, lô mình không thích thì nhớ cái xấu. Một cuốn sổ nhỏ hoặc ghi chú trên điện thoại, mỗi lần ghé ghi ngày giờ, thời tiết và ba, bốn điều quan sát được, sẽ giúp gia đình bàn bạc dựa trên dữ kiện.
Ảnh và video ngắn là bằng chứng tốt nhất. Quay vài giây cảnh nước đọng sau mưa, chụp bóng đổ lúc chiều, ghi âm tiếng ồn ban đêm. Khi so hai, ba lô với nhau, những tư liệu này cho phép người không đi cùng trong nhà cũng nắm được tình hình và góp ý.
Bạn có thể chấm điểm từng lô theo các mục: nước, nắng, tiếng ồn, an ninh, đường vào, sinh hoạt hàng xóm. Không cần thang điểm phức tạp; ba mức tốt, tạm được, không ổn là đủ. Mục nào "không ổn" mà không có giải pháp thiết kế hợp lý thì nên coi là điểm loại. Phần phong thủy lý khí như hướng hợp tuổi có thể thêm vào cuối, như một yếu tố tham khảo của gia đình.
Mùa trong năm: những điều chỉ thấy theo mùa
Ngoài giờ trong ngày, nhiều vấn đề chỉ lộ ra theo mùa. Ở đồng bằng sông Cửu Long, mùa nước nổi và triều cường cuối năm khác hẳn mùa khô. Ở Bắc Bộ, mùa nồm ẩm cuối đông đầu xuân cho thấy lô đất trũng hay thoáng. Ở miền Trung, mùa mưa bão là lúc biết khu nào ngập, đường nào chia cắt.
Bạn không thể chờ trọn một năm để mua đất, nhưng có thể hỏi. Hỏi người dân về mùa ngập, mùa mùi, mùa khói, mùa bụi; hỏi về trận lụt gần nhất, nước lên tới đâu, rút sau bao lâu. Kết hợp với vệt nước trên tường và lời kể của vài hộ, bạn có bức tranh khá đầy đủ về "bốn mùa" của lô đất.
Phong thủy coi trọng sự hài hoà giữa ngôi nhà và thời tiết xung quanh. Hiểu theo nghĩa thực tế, đó là biết lô đất sẽ đối xử với ngôi nhà thế nào qua mỗi mùa, và chuẩn bị thiết kế cho phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Có thật cần đi xem đất lúc trời mưa không?
Rất nên. Mưa lớn là lúc thấy rõ nhất lô đất có đọng nước, có nhận nước từ nơi khác tràn vào, cống thoát có kịp không. Ngày khô ráo không cho thấy điều này. Nếu không đi được lúc mưa, hãy hỏi người dân và xem vệt nước ngập cũ trên tường.
Đi xem đất ban đêm có an toàn không?
Nên đi cùng người thân, báo trước cho ai đó biết, và ở lại ở chỗ có đèn. Không cần vào sâu trong lô nếu trời tối. Mục đích là quan sát đường vào, đèn, tiếng ồn và sinh hoạt của khu, không phải đo đạc.
Nắng hướng Tây có phải lý do để bỏ một lô đất?
Không nhất thiết. Nắng Tây gây nóng nhưng có thể xử lý bằng ban công sâu, lam chắn nắng, cây xanh, vật liệu cách nhiệt và bố trí phòng ngủ tránh mặt Tây. Nên tính chi phí của những giải pháp này khi so sánh các lô.
Tiếng ồn ban đêm có thể giảm được bằng thiết kế không?
Có thể giảm một phần bằng cửa cách âm, tường dày, bố trí phòng ngủ ở phía yên tĩnh và trồng cây. Nhưng tiếng ồn tần số thấp như xe tải, máy móc khó chặn hoàn toàn. Nên biết trước để quyết định có chấp nhận được không.
Phong thủy nói gì về việc xem đất vào ban đêm?
Phong thủy có quan niệm về khí động và tĩnh, ưa nơi yên tĩnh cho chỗ nghỉ ngơi. Việc xem ban đêm không phải là nghi thức phong thủy mà là một cách quan sát thực tế; những quan niệm kiêng xem đất giờ này giờ khác là tập quán, mức tin tuỳ mỗi người.
Nếu chỉ có thời gian cho một lần xem thêm thì nên chọn lúc nào?
Tuỳ vùng. Ở nơi hay ngập, ưu tiên lần xem sau mưa lớn. Ở khu đô thị đông đúc, ưu tiên lần xem ban đêm để biết tiếng ồn và an ninh. Lô mặt tiền hướng Tây thì ưu tiên một buổi chiều muộn.