Theo quan niệm phong thuỷ, tường rào trước nhà nên thấp hơn hẳn ngôi nhà, có phần thoáng, không bít kín mặt tiền; tường quá cao, quá kín bị coi là "nhốt" ngôi nhà, khí không lưu thông. Cách làm phổ biến là tường xây đặc thấp ở chân, phía trên là song sắt, lam hoặc cây xanh.
Thú vị là phần lớn lời khuyên này trùng với lý do kỹ thuật: tường thấp và thoáng để nắng gió vào sân, người đi đường nhìn thấy được sân nên kẻ gian khó ẩn nấp, mặt phố thân thiện hơn. Ở nhiều đô thị, chiều cao và độ thoáng của hàng rào mặt đường còn được quy định trong quy chế quản lý kiến trúc. Bài này đi qua chiều cao, kiểu rào, vật liệu, hàng rào cây và những điều cần kiểm trước khi xây.
Tường rào trong quan niệm phong thuỷ
Trong cách hình dung của phong thuỷ, tường rào là lớp ranh giới ngoài cùng, giúp khí từ đường đi chậm lại trước khi vào sân và nhà, đồng thời che chắn những thứ không mong muốn từ bên ngoài như góc nhọn, đường đâm thẳng, bụi gió. Một tường rào vừa phải được ví như vòng tay ôm lấy khu đất.
Ngược lại, tường rào cao gần bằng hoặc cao hơn mái nhà bị dân gian coi là "tường cao át nhà", ngôi nhà như bị giam trong hộp, khí bí, người ở dễ thấy ngột ngạt. Tường rào sát nhà quá cũng bị chê vì không còn khoảng sân làm "minh đường" phía trước. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng cảm giác ngột ngạt khi đứng trong một sân hẹp bị tường cao vây kín là điều nhiều người trải nghiệm thật.
Một số người còn bàn đến hình dáng: tường rào nên liền mạch, cao đều, không chỗ cao chỗ thấp lởm chởm, không thủng lỗ, không nghiêng đổ, không vỡ lở; mép trên không nên có chông nhọn chĩa vào trong sân. Các ý này phần lớn trùng với yêu cầu bền chắc và an toàn thông thường.
Lý do thực tế để tường rào thấp và thoáng
Ánh sáng và gió. Tường đặc cao hai mét đặt cách nhà ba mét sẽ che phần lớn nắng sớm chiều vào tầng một và chặn gió sát mặt đất. Sân thành giếng nóng hầm, ẩm ướt sau mưa.
An ninh thật. Tường đặc cao che mắt hàng xóm và người đi đường; kẻ gian vượt được tường rồi thì làm gì bên trong cũng không ai thấy. Rào thoáng để sân lộ ra một phần, có người qua lại để ý, lại thường khó trèo hơn nếu dùng song đứng.
Thoát nước và độ ẩm. Tường đặc kín chân dễ giữ nước trong sân khi mưa lớn; rào có khe thoát hoặc chân rào có lỗ thoát nước giảm đọng.
Mặt phố. Một dãy nhà toàn tường đặc cao làm đường phố trở nên lạnh lẽo, đi bộ buồn tẻ. Đây là lý do nhiều quy chế kiến trúc đô thị yêu cầu hàng rào mặt đường có tỷ lệ thoáng.
Chi phí và tải trọng. Tường càng cao càng cần móng sâu, giằng, trụ; tường đặc cao mà móng nông dễ nghiêng, đổ khi mưa bão, gây nguy hiểm cho người đi đường.
Quy định về hàng rào: kiểm trước khi xây
Hàng rào mặt đường là phần công trình nhìn ra không gian công cộng nên thường chịu sự quản lý của địa phương. Tuỳ khu vực, quy chế quản lý kiến trúc, quy hoạch chi tiết hoặc giấy phép xây dựng có thể đặt ra chiều cao tối đa, tỷ lệ phần thoáng, khoảng lùi và vật liệu của hàng rào. Các con số cụ thể khác nhau giữa các tỉnh, thành và giữa khu dân cư cũ với khu đô thị mới.
Vì vậy trước khi xây hoặc nâng tường rào, bạn nên hỏi cán bộ xây dựng phường, xã, đọc thiết kế mẫu của khu đô thị (nếu nhà nằm trong dự án), và giữ tường rào nằm trọn trong ranh đất của mình. Xây lấn sang vỉa hè hay đất của hàng xóm vài phân vẫn là lấn, và có thể phải phá dỡ.
Với tường rào giáp ranh hai bên và phía sau, chuyện thoả thuận với hàng xóm quan trọng hơn quan niệm: xây tường riêng hay tường chung, ai chịu chi phí, thoát nước mặt tường về phía nào. Ghi lại thoả thuận bằng văn bản đơn giản sẽ tránh được tranh chấp về sau.
Một điểm hay bị quên là tường rào và cổng thường phải được thể hiện trong hồ sơ xin phép xây dựng nhà, nếu nhà thuộc diện phải xin phép. Xây nhà đúng phép rồi tự ý dựng tường rào cao hơn bản vẽ vẫn có thể bị lập biên bản. Ghi kích thước tường rào vào hồ sơ từ đầu là cách đơn giản để khỏi lo chuyện này.
Các kiểu tường rào hay gặp
Mỗi kiểu có chỗ hợp riêng; nhiều nhà kết hợp hai ba kiểu cho mặt trước và hai bên:
| Kiểu rào | Độ thoáng | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Tường đặc thấp + song sắt phía trên | thoáng phần trên | nhà phố, nhà vườn đô thị | song đứng khó trèo hơn song ngang; sơn chống gỉ kỹ |
| Tường đặc thấp + lam gỗ hoặc lam nhôm | thoáng vừa | nhà hiện đại cần thêm riêng tư | lam gỗ ngoài trời cần xử lý chống mục, chống mối |
| Hàng rào cây xanh | thoáng tự nhiên | nhà vườn, nhà quê, sân rộng | cần thời gian để cây dày, phải cắt tỉa đều |
| Lưới thép + cây leo | thoáng, mềm | sân sau, vườn rau | cây leo nặng cần trụ chắc |
| Tường đặc cao | kín | giáp ranh công trình gây ồn, bụi | không nên ở mặt trước; kiểm quy định chiều cao |
Phần đặc ở chân tường thường cao vừa đủ để chắn đất cát, chó mèo và mắt nhìn từ chỗ ngồi trong sân; phần trên thoáng để ánh sáng và gió đi qua. Tỷ lệ cụ thể nên lấy theo quy định địa phương và tỉ lệ mặt tiền ngôi nhà.
Hàng rào cây: chọn cây sao cho an toàn
Hàng rào cây được nhiều người ưa vì mềm mại và hợp với quan niệm "Mộc" che chắn. Khi chọn cây, nên để ý:
- Tránh cây có nhựa hoặc lá độc nếu nhà có trẻ nhỏ, vật nuôi; trúc đào là ví dụ hay gặp, đẹp nhưng toàn cây có độc.
- Cây có gai như xương rồng hay các bụi gai rậm chắn được người trèo nhưng dễ gây thương tích; dân gian cũng hay kiêng cây gai sát lối đi, cửa chính.
- Cây rễ khoẻ như si, đa, bàng không nên trồng sát tường, móng hay đường ống.
- Ưu tiên cây chịu cắt tỉa, ít rụng lá, hợp khí hậu vùng mình: chuỗi ngọc, dâm bụt, tre trúc thấp, cây leo hoa giấy trên song sắt.
- Tính khoảng hở dưới gốc để thoát nước và không làm ẩm chân tường.
Cây trồng trước nhà còn được bàn sâu ở các bài về cây ngoài trời; ở đây chỉ nhấn mạnh rằng cây làm hàng rào phải sống được trong điều kiện nắng gió của mặt tiền và không gây hại cho người qua lại.
Hàng rào cây cũng cần thời gian. Cây con trồng dày thường mất một hai mùa mưa mới khép tán; trong thời gian đó có thể căng lưới thép mảnh phía sau để giữ ranh giới và chống chó mèo, sau này cây phủ kín thì lưới gần như biến mất. Lịch cắt tỉa đều đặn vài tháng một lần giữ cho hàng rào dày ở gốc, không bị trơ thân phía dưới.
Tường rào trên đất dốc, đất thấp hơn mặt đường
Nhiều lô đất ở vùng đồi trung du, Tây Nguyên hay ven đô có mặt sân cao thấp khác nhau hoặc thấp hơn mặt đường do đường được nâng cốt qua nhiều năm. Khi đó tường rào không chỉ là ranh giới mà còn là tường chắn đất hoặc chắn nước, và lời khuyên "tường thấp, thoáng" phải điều chỉnh theo.
Phần chân tường phía đường cao có thể phải xây đặc, đủ dày để giữ đất, có lỗ thoát nước và lớp chống thấm; phần thoáng đặt phía trên, tính từ mặt sân cao hơn. Nhà thấp hơn đường thì cần một gờ chặn nước ở cổng và rãnh thu nước chạy dọc chân tường, nếu không mỗi trận mưa lớn nước đường sẽ đổ vào sân.
Quan niệm phong thuỷ ít bàn chi tiết những trường hợp này; ở đây nguyên tắc kỹ thuật phải dẫn đường. Tường chắn đất cao hơn khoảng một mét nên có người tính toán kết cấu, vì tường đổ khi đất no nước là rủi ro thật cho cả nhà mình và người đi đường. Nếu muốn giữ cảm giác thoáng, có thể chia thành hai bậc tường thấp, giữa trồng cây, thay cho một bức tường cao đơn độc.
Thiết kế tường rào mặt trước từng bước
Một trình tự giúp tường rào vừa đúng quy định, vừa hợp mắt, vừa hợp quan niệm:
- Kiểm ranh đất và mốc giới; xác định tường rào nằm trọn trong đất mình.
- Hỏi quy định về chiều cao, độ thoáng và khoảng lùi của hàng rào tại địa phương hoặc khu đô thị.
- Chọn chiều cao tổng thấp hơn rõ ràng so với mái tầng một hoặc sàn tầng hai của nhà.
- Chia phần đặc và phần thoáng, chọn kiểu rào và vật liệu hợp khí hậu (gỉ ở ven biển, mục ở vùng ẩm).
- Bố trí cổng, đèn, hộp thư, đồng hồ điện nước trên tường rào trước khi xây để chôn sẵn ống, tránh đục sau.
- Tính móng, giằng, trụ theo chiều cao và loại đất; tường cao càng cần giằng chắc.
- Nếu theo quy ước, đo chiều cao tường và trụ bằng hàng 42,9 cm của thước Lỗ Ban rồi nhích vài phân.
Ví dụ giả định: nhà phố hai tầng có sân trước sâu 4 m, gia đình chọn tường đặc cao 0,6 m, phía trên song sắt đứng cao thêm 1 m, trồng hoa giấy leo ở hai đầu. Tường thấp hơn hẳn sàn tầng hai, sân vẫn có nắng sáng, người đi đường không nhìn thẳng được vào phòng khách vì có hoa giấy và rèm.
Câu hỏi thường gặp
Tường rào trước nhà cao bao nhiêu là vừa?
Theo quan niệm, tường rào nên thấp hơn hẳn ngôi nhà và có phần thoáng. Nhiều nhà phố dùng tổng chiều cao khoảng một mét rưỡi đến hai mét, trong đó phần đặc thấp ở chân. Con số cuối cùng phải theo quy định của địa phương và khu đô thị nơi bạn ở.
Tường rào kín có xấu không?
Dân gian cho rằng tường rào cao và kín làm ngôi nhà bí khí. Về thực tế, tường kín cao che nắng gió vào sân và tạo chỗ khuất cho kẻ gian. Nếu cần riêng tư, có thể dùng lam, cây xanh hoặc tường kín một đoạn ngắn thay vì bít cả mặt tiền.
Có nên gắn chông, mảnh chai trên đầu tường rào?
Nhiều người làm nghề không khuyến khích vì vừa bị coi là tạo cảm giác hung hiểm, vừa có thể gây thương tích cho người không có lỗi như trẻ em, thợ sửa điện. Ở một số nơi còn có quy định hạn chế. Song sắt đứng cao, camera, đèn cảm biến thường hiệu quả hơn.
Tường rào sơn màu gì?
Màu tường rào nên hài hoà với màu nhà và không quá chói, nhất là ở mặt tiền hướng Tây. Nếu muốn theo ngũ hành, nhiều người chọn màu theo phương vị của mặt tiền; tuy vậy, màu bền, ít bám bẩn, hợp khí hậu địa phương mới là thứ tường rào cần trước.
Trồng tre làm hàng rào có được không?
Tre là hàng rào truyền thống của làng Việt, chắn gió bão tốt. Nhược điểm là rễ lan mạnh, có thể chen vào móng, đường ống và sang đất hàng xóm, lại rụng lá nhiều. Ở đô thị hoặc đất nhỏ, nên chọn tre trúc cảnh dạng bụi gọn hoặc trồng trong bồn có thành chặn rễ.
Xây tường rào chung với hàng xóm cần lưu ý gì?
Thống nhất tường nằm trên ranh hay lùi về mỗi bên, ai chịu chi phí xây và sửa, nước mưa mặt tường thoát về phía nào. Nên ghi thoả thuận thành văn bản có chữ ký hai bên, kèm sơ đồ đơn giản, để tránh tranh chấp khi một bên bán nhà.