Tam sát là tên chung của ba "sát" theo năm (Kiếp sát, Tai sát, Tuế sát) đóng ở ba sơn địa chi kề nhau trong vòng 12 chi (cộng lại 45 độ nếu chỉ tính ba sơn chi), luôn quây quanh một hướng chính Bắc, Nam, Đông hoặc Tây. Vị trí đổi theo nhóm tam hợp của chi năm: năm Thân, Tý, Thìn Tam sát ở phía Nam; năm Dần, Ngọ, Tuất ở phía Bắc; năm Tỵ, Dậu, Sửu ở phía Đông; năm Hợi, Mão, Mùi ở phía Tây.
Vì có bốn nhóm, Tam sát quay về cùng một hướng sau đúng bốn năm. Quan niệm phổ biến coi đây là phương không nên khởi công đào đắp trong năm, và không nên dựng công trình mới tựa lưng vào nó. Bài giải thích quy tắc tính, đưa bảng tra cho 12 năm tới và cách áp vào việc sửa nhà mà không làm khó mình. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Tam sát gồm những gì và nằm ở đâu
Trên la kinh, vòng 24 sơn chia mỗi hướng chính thành ba sơn. Hướng Bắc gồm Nhâm, Tý, Quý; nhưng khi tính Tam sát, sách dùng ba địa chi liền nhau quanh hướng đó: Hợi, Tý, Sửu cho phía Bắc; Tỵ, Ngọ, Mùi cho phía Nam; Dần, Mão, Thìn cho phía Đông; Thân, Dậu, Tuất cho phía Tây. Mỗi chi chiếm 15 độ, ba chi cộng lại khoảng 75 độ tính cả các sơn can xen giữa, nhưng phần lớn người hành nghề chỉ khoanh đúng ba sơn chi, tức khoảng 45 độ tính theo sơn.
Điểm này hay gây tranh cãi. Có người vẽ Tam sát thành một hình quạt 90 độ phủ cả hướng chính cho dễ nhớ, có người khoanh sát ba sơn chi. Khi đọc một bảng tra, bạn nên xem họ dùng cách nào. Bài này theo cách phổ biến trong sách lý khí: Tam sát là ba sơn chi, mỗi sơn mang một tên riêng.
Ba tên đó theo thứ tự là Kiếp sát, Tai sát và Tuế sát. Sơn ở giữa luôn là chính hướng Bắc, Nam, Đông hoặc Tây và mang tên Tai sát. Hai sơn hai bên lần lượt là Kiếp sát và Tuế sát, xếp theo chiều thuận của 12 chi.
Có một chi tiết ít bảng tra nói rõ: nếu chia nhà thành tám khu 45 độ, Kiếp sát và Tuế sát thật ra rơi vào hai khu kề bên. Ví dụ năm 2027, Tai sát ở sơn Dậu thuộc khu Tây, nhưng Kiếp sát ở sơn Thân thuộc khu Tây Nam và Tuế sát ở sơn Tuất thuộc khu Tây Bắc. Vì thế câu "năm nay Tam sát ở phía Tây" là cách nói gọn; khi đo thật, vùng này chạm cả hai góc hai bên.
Quy tắc tam hợp: vì sao Tam sát nằm ở phía đó
Mười hai chi được gom thành bốn bộ tam hợp, mỗi bộ ứng với một hành: Thân Tý Thìn hợp thành Thủy, Dần Ngọ Tuất hợp thành Hỏa, Tỵ Dậu Sửu hợp thành Kim, Hợi Mão Mùi hợp thành Mộc. Mỗi hành lại có phương vượng của nó: Thủy ở Bắc, Hỏa ở Nam, Kim ở Tây, Mộc ở Đông.
Tam sát đặt ở phương đối xung với phương vượng của bộ tam hợp. Năm Thân, Tý, Thìn khí Thủy được coi là mạnh, vượng ở Bắc, nên phương đối diện là Nam bị coi là chỗ bị xung, gọi là Tam sát. Năm Dần, Ngọ, Tuất khí Hỏa mạnh ở Nam, nên Tam sát ở Bắc. Lý luận tương tự cho hai nhóm còn lại. Đây là cách giải thích có hệ thống trong sách lý khí; nó cho thấy Tam sát là hệ quả logic của bảng tam hợp, không phải một vị trí chọn ngẫu nhiên.
Hiểu quy tắc này, bạn không cần thuộc bảng. Chỉ cần biết năm nay thuộc bộ tam hợp nào, tìm phương vượng của hành đó, rồi lấy phương đối diện. Nhờ vậy cũng dễ phát hiện bảng tra in sai, chuyện vẫn xảy ra trên mạng.
Bảng tra Tam sát theo nhóm năm
Bảng dưới gom bốn nhóm năm, kèm khoảng độ của ba sơn chi tính từ tâm nhà và các năm từ 2026 đến 2037. Năm tính từ tiết Lập Xuân.
| Nhóm năm (hành tam hợp) | Tam sát ở | Kiếp sát – Tai sát – Tuế sát | Khoảng độ ba sơn | Các năm 2026–2037 |
|---|---|---|---|---|
| Dần, Ngọ, Tuất (Hỏa) | Bắc | Hợi – Tý – Sửu | 322,5 – 37,5 | 2026, 2030, 2034 |
| Hợi, Mão, Mùi (Mộc) | Tây | Thân – Dậu – Tuất | 232,5 – 307,5 | 2027, 2031, 2035 |
| Thân, Tý, Thìn (Thủy) | Nam | Tỵ – Ngọ – Mùi | 142,5 – 217,5 | 2028, 2032, 2036 |
| Tỵ, Dậu, Sửu (Kim) | Đông | Dần – Mão – Thìn | 52,5 – 127,5 | 2029, 2033, 2037 |
Khoảng độ ở cột thứ tư tính từ mép đầu sơn chi đầu tới mép cuối sơn chi cuối, nên bao luôn hai sơn can xen giữa, tổng 75 độ. Người muốn khoanh hẹp có thể chỉ đánh dấu ba sơn chi, bỏ hai sơn can. Hai cách cho kết quả khác nhau ở những căn phòng nằm sát ranh, nên bạn nên ghi chú cách mình chọn.
Năm 2027 Đinh Mùi rơi vào nhóm Hợi, Mão, Mùi nên Tam sát ở phía Tây: Kiếp sát ở Thân, Tai sát ở Dậu, Tuế sát ở Tuất.
"Có thể đối diện, không nên tựa lưng": câu khẩu quyết về Tam sát
Nội dung câu. Sách phong thủy hay chép "Tam sát khả hướng bất khả toạ": công trình có thể quay mặt về phía Tam sát, nhưng không nên tựa lưng vào nó. Cách giải thích quen thuộc là nhìn thẳng vào cái mình phải đối phó thì kiểm soát được, còn để nó sau lưng là thế bị động.
Ngược với Thái Tuế. Câu về Thái Tuế lại là "khả toạ bất khả hướng". Hai câu đối xứng làm nhiều người nhớ lẫn. Mẹo nhớ theo cách giải thích dân gian: Thái Tuế được ví như bậc tôn quý, nên tựa vào được mà không nên đối mặt; Tam sát ví như kẻ cướp, nên phải đối mặt chứ không quay lưng.
Áp vào nhà xây mới. Câu này chủ yếu dùng khi định hướng một công trình xây mới trong năm, ví dụ một ngôi nhà có mặt sau quay về hướng Tây sẽ bị coi là tựa vào Tam sát nếu khởi công năm 2027. Người tin theo có thể dời thời điểm khởi công, còn nhà đã ở thì không có gì phải làm.
Áp vào chỗ ngồi. Một số người theo phái gợi ý năm nay không kê ghế làm việc quay lưng về phương Tam sát. Đây là chi tiết rất nhỏ. Một chỗ ngồi có lưng tựa vững, đủ sáng, không bị lóa màn hình quan trọng hơn nhiều đối với công việc hằng ngày.
Kiếp sát, Tai sát, Tuế sát khác nhau thế nào
Kiếp sát. Chữ "kiếp" có nghĩa là cướp. Sách cổ dùng tên này để chỉ sơn đầu của cụm Tam sát và gán cho nó ý nghĩa mất mát, hao tán. Đó là cách đặt tên theo hình ảnh, không phải mô tả một hiện tượng đo được.
Tai sát. Chữ "tai" là tai nạn, tai ương. Tai sát nằm đúng chính hướng nên trong nhiều bảng tra nó được coi là trọng tâm của cụm. Khi sửa nhà, người theo phái thường tránh khởi công ở chính sơn này hơn cả.
Tuế sát. Sơn cuối của cụm, tên gắn với chữ "tuế" là năm. Trong các bộ lịch cổ, Tuế sát còn được nhắc riêng như một thần sát chủ về việc đào đất, động thổ.
Mức nặng nhẹ. Tài liệu không thống nhất về sơn nào nặng hơn. Trong thực hành nhà ở, cả ba thường được gộp chung thành một vùng cần giữ yên, nên việc phân biệt chủ yếu có ý nghĩa với người học lý thuyết.
Tam sát trong chọn ngày. Ngoài Tam sát theo năm, lịch còn có Tam sát theo tháng và theo ngày, dùng trong chọn ngày. Đó là chủ đề của trạch nhật; bài này chỉ bàn Tam sát năm trên mặt bằng nhà.
Áp Tam sát khi lên kế hoạch sửa nhà
Nếu gia đình bạn muốn tính đến Tam sát mà không làm chậm công trình, có thể làm theo trình tự sau:
- Vẽ mặt bằng, xác định tâm nhà và hướng Bắc như khi tra Thái Tuế.
- Khoanh vùng Tam sát của năm theo bảng, ghi rõ khoanh ba sơn chi hay cả 75 độ.
- Liệt kê các hạng mục sửa chữa, đánh dấu hạng mục nào nằm trong vùng Tam sát.
- Chọn điểm khởi công ở một khu khác. Nhiều người hành nghề cho rằng khi công trình đã khởi động ở khu khác thì việc làm lan sang vùng Tam sát nhẹ hơn khởi công ngay tại đó.
- Nếu hạng mục trong vùng Tam sát là đào móng, đào bể, cân nhắc dời sang năm khác khi việc đó không gấp; nếu là việc an toàn thì làm ngay.
- Không xây thêm khối nhà mới có lưng tựa vào vùng Tam sát trong năm, nếu gia đình tin theo và có thể điều chỉnh lịch.
Trình tự trên không làm tăng chi phí đáng kể; nó chủ yếu là việc sắp lại thứ tự. Nếu việc điều chỉnh làm chậm tiến độ, phát sinh tiền thuê thợ hay khiến nhà bị ẩm dột lâu hơn, cái giá thực tế đã lớn hơn lợi ích tâm lý.
Giới hạn của Tam sát
Tam sát là một quy ước lịch pháp có logic nội tại rõ ràng, nhưng chưa có bằng chứng nào cho thấy sửa nhà trong vùng Tam sát gây ra điều gì khác với sửa ở chỗ khác. Lời kiêng nên được nhìn như một phần của văn hoá làm nhà, tương tự như thói quen chọn ngày lành.
Một điều nữa nên nói rõ: Tam sát là phương vị tính từ tâm ngôi nhà của bạn, không phải một "luồng khí" bay tới từ bên ngoài. Vì vậy những lời khuyên kiểu treo vật trấn ở cổng, dán bùa trên tường phía Tây cho năm 2027 không xuất phát từ lý thuyết Tam sát trong sách lý khí, mà là sản phẩm thêm thắt về sau. Sách gốc chỉ nói về việc nên hay không nên động thổ, nên hay không nên tựa lưng khi xây mới. Giữ đúng phạm vi đó giúp bạn tránh bị dắt vào chuyện chi tiền không cần thiết.
Ở nhà ống đô thị, vùng Tam sát nhiều khi rơi vào phần nhà vệ sinh, cầu thang hay mặt tiền, là những chỗ bắt buộc phải sửa khi hư hỏng. Ở những trường hợp đó, quy chuẩn xây dựng và an toàn đứng trước. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; nếu gia đình có người lớn tuổi coi trọng chuyện này, bạn có thể giải thích quy tắc như trên để cả nhà cùng hiểu rằng Tam sát chỉ là một khoảng phương vị, không phải một lời phán.
Câu hỏi thường gặp
Năm 2027 Tam sát ở hướng nào?
Năm 2027 Đinh Mùi thuộc nhóm Hợi, Mão, Mùi, hành Mộc, nên Tam sát ở phía Tây: Kiếp sát ở sơn Thân, Tai sát ở sơn Dậu, Tuế sát ở sơn Tuất. Nếu khoanh cả các sơn can xen giữa, vùng này vào khoảng 232,5 đến 307,5 độ trên la bàn tính từ tâm nhà.
Tam sát có trùng với Thái Tuế không?
Có những năm trùng một phần. Ví dụ năm Mùi, Thái Tuế ở sơn Mùi phía Tây Nam, còn Tam sát ở phía Tây, hai vùng nằm cạnh nhau nhưng không chồng lên. Năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu thì Tuế Phá luôn nằm đúng sơn giữa của Tam sát, vì phương đối xung của chi năm trùng với Tai sát.
Vì sao có bảng ghi Tam sát rộng 90 độ?
Một số sách đại chúng vẽ Tam sát phủ trọn một hướng chính cho dễ nhớ, nên vùng khoanh rộng hơn. Sách lý khí thường chỉ tính ba sơn chi. Hai cách khác nhau ở các phòng sát ranh giới; bạn chọn cách nào thì ghi chú để lần sau tra cho nhất quán.
Nhà quay lưng về phía Tây có phải dời đi trong năm 2027 không?
Không. Câu không nên tựa lưng Tam sát chủ yếu nói về việc khởi công một công trình mới trong năm. Ngôi nhà đã ở từ trước không bị ảnh hưởng gì theo quy tắc này, và cũng không cần đặt thêm vật gì ở phía sau nhà.
Tam sát có liên quan tới tuổi của gia chủ không?
Không. Tam sát tính theo chi của năm hiện tại và phương vị trong nhà, giống nhau cho mọi gia đình. Những lời kiểu "tuổi này năm nay bị Tam sát" là nhầm với khái niệm Tam tai, vốn là chuyện xem tuổi và có cách tính khác hẳn.
Sửa phòng nằm trong vùng Tam sát vào cuối năm có khác không?
Theo cách tính, Tam sát giữ nguyên vị trí suốt từ Lập Xuân năm nay đến trước Lập Xuân năm sau. Một số người chọn đợi qua Lập Xuân để sang năm có Tam sát ở hướng khác. Nếu việc sửa không gấp và thời tiết sau Tết thuận lợi, đó là cách dung hoà đơn giản.