Phép xem số điện thoại theo Kinh Dịch thường làm thế này: chia dãy số thành hai nửa, tổng nửa đầu chia 8 lấy dư ra quẻ thượng, tổng nửa sau chia 8 lấy dư ra quẻ hạ, tổng cả dãy chia 6 lấy dư ra hào động. Ghép quẻ thượng và quẻ hạ được một quẻ kép trong 64 quẻ, rồi người xem đọc lời quẻ để bình.
Cách làm này mượn khung lập quẻ bằng số vốn được gắn với Mai Hoa Dịch Số, một lối chiêm đoán bằng con số mà truyền thống quy cho Thiệu Ung đời Tống; chuyện quy tác giả này chính các nhà nghiên cứu cũng còn bàn. Bài dưới đây làm phép lập quẻ bằng ví dụ giả định để bạn hiểu cơ chế, rồi nói rõ những chỗ phép xem này không nên được dùng như lời phán. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Bảng số tiên thiên dùng để đổi số ra quẻ
Phép lập quẻ bằng số thường dùng thứ tự tiên thiên của tám quẻ đơn. Số dư khi chia cho 8 được đối chiếu như sau:
| Số dư | Quẻ đơn | Hình tượng | Ba hào từ dưới lên |
|---|---|---|---|
| 1 | Càn | Trời | Dương, dương, dương |
| 2 | Đoài | Đầm | Dương, dương, âm |
| 3 | Ly | Lửa | Dương, âm, dương |
| 4 | Chấn | Sấm | Dương, âm, âm |
| 5 | Tốn | Gió | Âm, dương, dương |
| 6 | Khảm | Nước | Âm, dương, âm |
| 7 | Cấn | Núi | Âm, âm, dương |
| 0 (tức 8) | Khôn | Đất | Âm, âm, âm |
Thứ tự Càn một, Đoài hai, Ly ba, Chấn bốn, Tốn năm, Khảm sáu, Cấn bảy, Khôn tám là thứ tự tiên thiên quen thuộc trong sách Dịch học. Một số người lập quẻ số điện thoại lại dùng số hậu thiên hoặc cửu cung; khi đổi bảng, quẻ ra sẽ khác hoàn toàn. Đó là chỗ đầu tiên bạn cần hỏi khi nghe ai "xem quẻ" cho một dãy số.
Ba hào trong bảng được đọc từ dưới lên, đúng thói quen vẽ quẻ trong Kinh Dịch: hào thứ nhất nằm dưới cùng.
Lập quẻ từng bước với ví dụ giả định
Giả sử một số điện thoại có mười chữ số, năm số đầu là 0, 9, 3, 4, 5 (cộng lại bằng 21), năm số sau là 6, 7, 8, 9, 0 (cộng lại bằng 30). Đây là dãy dựng để minh hoạ, không phải số của ai.
- Quẻ thượng: 21 chia 8 dư 5, tra bảng ra Tốn, hình tượng gió.
- Quẻ hạ: 30 chia 8 dư 6, tra bảng ra Khảm, hình tượng nước.
- Ghép lại, Tốn trên Khảm dưới là quẻ Phong Thủy Hoán, quẻ thứ 59 trong thứ tự 64 quẻ của Kinh Dịch. Tên quẻ trùng với chữ "phong thủy" là chuyện ngẫu nhiên của ví dụ này, không mang ý gì đặc biệt.
- Hào động: tổng cả dãy là 51, chia 6 dư 3, vậy hào thứ ba tính từ dưới lên là hào động. Nếu chia hết cho 6, lấy hào thứ sáu.
- Quẻ biến: hào ba của quẻ Hoán là hào âm (thuộc quẻ hạ Khảm). Đổi nó thành dương, quẻ hạ thành Tốn, quẻ kép thành Thuần Tốn, quẻ thứ 57.
- Quẻ hỗ: lấy hào 2, 3, 4 làm quẻ dưới (ra Chấn) và hào 3, 4, 5 làm quẻ trên (ra Cấn), được Sơn Lôi Di, quẻ thứ 27.
Đến đây người xem có ba quẻ: quẻ chủ, quẻ hỗ và quẻ biến, rồi đọc lời quẻ, lời hào trong Kinh Dịch hoặc trong sách giải. Phần lập quẻ là thao tác số học có quy tắc; phần đọc lời quẻ mới là chỗ mở cho diễn giải của từng người.
Vì sao cùng một số, hai người lập ra hai quẻ
Phép lập quẻ cho số điện thoại không có một bản gốc thống nhất, nên mỗi người hướng dẫn chọn một biến thể. Có người chia dãy mười số thành năm và năm, có người bỏ số 0 đầu rồi chia chín số thành bốn và năm, có người chỉ lấy sáu hoặc bốn số cuối. Có người dùng tổng chia 6 để tìm hào động, có người cộng thêm giờ xem quẻ theo cách Mai Hoa Dịch Số vẫn làm với ngày giờ.
Thêm một lớp nữa là bảng đổi số ra quẻ. Như đã nói, đổi từ tiên thiên sang hậu thiên là đổi toàn bộ kết quả. Thêm lớp thứ ba là cách đọc: cùng quẻ Hoán, có sách nhấn vào nghĩa "tan ra, khơi thông", có người lại đọc là "ly tán". Một quẻ có cả lời quẻ lẫn sáu lời hào, đủ rộng để người đọc nhấn vào phần mình muốn.
Khi ba lớp ấy chồng lên nhau, việc hai người lập ra hai quẻ khác nhau cho cùng một dãy số là chuyện bình thường. Điều này không có nghĩa ai sai, mà cho thấy phép xem phụ thuộc vào người làm hơn là vào dãy số.
Thử đổi một quy tắc: cùng dãy, quẻ khác hẳn
Để thấy phép xem nhạy với quy tắc đến mức nào, hãy giữ nguyên dãy ví dụ ở trên và chỉ đổi cách chia. Lần này bỏ số 0 ở đầu, còn chín chữ số; lấy năm số đầu là 9, 3, 4, 5, 6 (tổng 27) làm phần trên và bốn số sau là 7, 8, 9, 0 (tổng 24) làm phần dưới.
27 chia 8 dư 3, ra Ly. 24 chia hết cho 8, ra Khôn. Ly trên Khôn dưới là quẻ Hoả Địa Tấn, quẻ thứ 35. Chỉ vì bỏ một số 0 và dời ranh giới hai nửa đi một vị trí, quẻ chủ đã đổi từ Hoán sang Tấn, kéo theo quẻ hỗ, quẻ biến và toàn bộ lời bình đổi theo. Tổng cả dãy vẫn là 51 nên hào động vẫn là hào ba, nhưng hào ba của quẻ Tấn mang lời hào khác hẳn hào ba của quẻ Hoán.
Thử thêm một lần nữa với bảng hậu thiên thay cho tiên thiên, giữ cách chia năm và năm ban đầu: số dư 6 ứng với Càn, còn số dư 5 rơi vào trung cung, nơi không có quẻ nào, và người hướng dẫn phải tự đặt thêm quy tắc (có nơi gửi sang Khôn, có nơi gửi sang Cấn). Một phép xem mà chính người làm phải tự thêm luật ở giữa chừng thì khó coi là chuẩn mực. Bạn có thể thử với số của mình để tự thấy độ nhạy này.
Kinh Dịch nhìn từ góc học thuật
Kinh Dịch là một văn bản cổ nhiều tầng. Phần quẻ và lời quẻ được coi là lớp cổ nhất, phần Thập dực (mười thiên truyện giải thích) ra đời muộn hơn. Học giới đời sau đọc Kinh Dịch theo hai hướng: như sách bói, và như sách triết lý về sự biến đổi.
Mai Hoa Dịch Số là một nhánh muộn. Lối lập quẻ bằng con số, ngày giờ, sự vật bắt gặp được lưu truyền với tên Mai Hoa và gắn với tên Thiệu Ung; nhiều nhà nghiên cứu cho rằng sách mang tên này được soạn và bổ sung về sau. Bạn nên coi chuyện tác giả là truyền thống quy cho, không phải sự kiện chắc chắn.
Số điện thoại là đối tượng hoàn toàn mới. Người xưa lập quẻ từ con số gặp trong khoảnh khắc, coi nó như một "dấu hiệu" của lúc ấy. Số điện thoại thì cố định, do hệ thống cấp, dùng nhiều năm. Áp khung cũ lên đối tượng mới là một sáng tạo hiện đại, không phải truyền thống có sẵn.
Phong thủy và Dịch học là hai lĩnh vực có giao nhau. Phong thủy dùng bát quái để định phương vị, nhưng không phải mọi phép dùng quẻ đều là phong thủy. Việc lập quẻ cho số điện thoại gần với chiêm đoán bằng số hơn là với phong thủy nhà ở.
Đọc lời quẻ cho một dãy số: đặt ở mức nào
Lời quẻ trong Kinh Dịch thường ngắn, giàu hình ảnh và viết cho bối cảnh rất xa: dâng lễ, qua sông lớn, gặp bậc đại nhân. Khi chuyển sang chuyện số điện thoại, người giải phải dịch các hình ảnh ấy sang đời sống hiện đại, và phần dịch ấy là phần sáng tạo của người giải. Hai cuốn sách giải có thể cho hai nghĩa rất khác cho cùng một quẻ.
Vì vậy, nếu bạn thích phép xem này, hãy đọc nó như đọc một đoạn văn gợi suy nghĩ hơn là một lời dự báo. Một quẻ nói về "khơi thông" có thể nhắc bạn sắp xếp lại danh bạ, dọn tin nhắn cũ, trả lời những cuộc gọi bỏ lỡ. Một quẻ nói về "dừng lại" có thể nhắc bạn bớt dùng điện thoại vào buổi tối. Dùng như vậy, phép xem trở thành một cái cớ để chăm sóc đời sống số, không phải nguồn lo âu.
Còn nếu ai đó dùng quẻ xấu để đề nghị bạn đổi số gấp, mua dãy số khác hay làm lễ hoá giải, hãy nhớ rằng cùng dãy ấy, với bảng khác, cách chia khác, có thể ra một quẻ tốt. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Nếu bạn muốn tìm hiểu Kinh Dịch nghiêm túc
Phép lập quẻ cho số điện thoại là cửa vào khá nông. Nếu nó khơi cho bạn hứng thú với Kinh Dịch, có vài hướng đi vững hơn:
- Đọc một bản dịch Kinh Dịch có chú giải của người dịch uy tín, đọc phần lời quẻ trước, phần Thập dực sau, để thấy hai tầng văn bản khác nhau.
- Tìm hiểu cách bát quái được dùng trong phong thủy để định phương vị nhà, trong y học cổ truyền và trong kiến trúc cổ, để thấy Dịch học là một hệ ký hiệu rộng hơn nhiều so với chuyện xem số.
- Phân biệt lớp triết lý (biến đổi, thời, vị, trung chính) với lớp chiêm đoán. Nhiều nhà Nho Việt Nam đọc Dịch chủ yếu như sách tu thân.
- Khi gặp sách hay lớp học hứa hẹn "đoán trúng mọi việc bằng số", nên giữ khoảng cách. Dịch học nghiêm túc không hứa điều đó.
Ở chuyên mục bát quái và cửu cung, trang có bài giải thích tiên thiên, hậu thiên bát quái và cách đặt lưới cửu cung lên mặt bằng nhà, nếu bạn muốn đi tiếp theo hướng phong thủy.
Câu hỏi thường gặp
Số điện thoại ra quẻ xấu có phải đổi số không?
Không cần. Quẻ ra phụ thuộc vào cách chia dãy, bảng đổi số và cách đọc của người giải, nên đổi một chi tiết trong quy tắc là ra quẻ khác. Một số điện thoại dùng lâu gắn với nhiều tài khoản và mối quan hệ, giá trị thực tế ấy lớn hơn kết quả của một phép xem.
Dùng số tiên thiên hay hậu thiên mới đúng?
Phép lập quẻ bằng số theo lối Mai Hoa thường dùng số tiên thiên, nhưng phép xem số điện thoại là cách làm hiện đại nên không có chuẩn bắt buộc. Điều quan trọng là bạn biết người hướng dẫn đang dùng bảng nào để hiểu vì sao kết quả khác nhau.
Dãy số có số 0 ở đầu thì có tính không?
Số 0 không làm thay đổi tổng, nhưng nó làm thay đổi cách chia đôi dãy. Có người giữ nguyên mười số rồi chia năm và năm, có người bỏ số 0 rồi chia chín số. Hai cách cho ra tổng nửa đầu và nửa sau khác nhau.
Quẻ hỗ và quẻ biến dùng để làm gì?
Trong lối đọc truyền thống, quẻ chủ nói về hiện tại, quẻ hỗ nói về diễn biến bên trong, quẻ biến nói về chiều hướng. Với số điện thoại, ba quẻ này chủ yếu cho người giải thêm chất liệu để bình, không làm phép xem chắc chắn hơn.
Có thể tự lập quẻ mà không cần người xem không?
Có. Phần lập quẻ chỉ là cộng, chia lấy dư và tra bảng, ai cũng làm được với giấy bút. Phần đọc lời quẻ nên dựa vào một bản dịch Kinh Dịch tử tế và đọc như văn bản gợi suy nghĩ, không như lời tiên đoán.
Phép xem này có liên quan tới phong thủy nhà ở không?
Rất ít. Phong thủy nhà ở dùng bát quái để định phương vị, xét hướng cửa, hình thế đất. Lập quẻ cho số điện thoại là chiêm đoán bằng con số, chỉ mượn chung bộ ký hiệu tám quẻ.