Không có phong cách nội thất nào "hợp" hay "kỵ" phong thủy một cách tuyệt đối; mỗi phong cách là một bộ lựa chọn về màu, vật liệu, hình dáng và ánh sáng, và có thể đọc bộ lựa chọn đó bằng âm dương, ngũ hành để thấy nó nghiêng về đâu, cần bù gì. Bắc Âu sáng và nhẹ nhưng dễ lạnh; Japandi tĩnh và trầm; công nghiệp mạnh, cứng, thiên Kim; Indochine ấm, nhiều chi tiết.
Bài này không dạy cách dựng từng phong cách, mà đọc chúng qua lăng kính phong thủy và khí hậu Việt Nam, để bạn chọn phong cách mình thích rồi chỉnh cho nhà dễ ở. Các cách đọc ngũ hành là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần nắng, ẩm, độ bền vật liệu là chuyện thật.
Đọc một phong cách bằng âm dương và ngũ hành
Âm dương trong nội thất có thể hiểu qua vài cặp đơn giản: sáng – tối, ấm – lạnh, cứng – mềm, động – tĩnh, nhiều – ít. Một phòng toàn màu sáng, bề mặt bóng, đèn trắng, đồ đạc ít và thấp nghiêng về một phía; một phòng màu trầm, vải dày, đèn vàng, nhiều đồ gỗ nghiêng về phía khác. Phong thủy không đòi phòng nào cũng phải cân đúng giữa, mà đòi sự nghiêng hợp với công năng: phòng khách hơi dương, phòng ngủ hơi âm.
Ngũ hành trong nội thất thường được đọc qua vật liệu và hình dáng. Gỗ, mây, tre, cây xanh, đường thẳng đứng thuộc Mộc; đèn, màu đỏ cam, hình tam giác, nhọn thuộc Hỏa; gốm, gạch, đá, màu đất, hình vuông thuộc Thổ; kim loại, màu trắng xám, hình tròn thuộc Kim; kính, gương, màu đen xanh sẫm, đường lượn thuộc Thủy. Đây là bảng quy ước phổ biến, các sách có chỗ xếp khác nhau.
Khi đọc một phong cách theo cách này, mục đích không phải để kết luận phong cách đó tốt hay xấu, mà để thấy nó thiếu gì. Một phong cách quá nhiều Kim và ít Mộc thì thêm gỗ, cây; một phong cách nhiều Hỏa thì bớt màu nóng ở phòng ngủ. Cách đọc này cũng trùng với nguyên tắc phối vật liệu của nhà thiết kế: cân bằng ấm – lạnh, cứng – mềm, bóng – mờ.
Bắc Âu: sáng, nhẹ, gọn và dễ lạnh ở xứ nóng ẩm
Phong cách Bắc Âu, hay Scandinavian, ra đời ở vùng có mùa đông dài, ngày ngắn, ít nắng. Vì vậy nó chuộng nền trắng, gỗ màu sáng như sồi, tần bì, thông, vải lanh, len, cửa sổ lớn để đón từng chút ánh sáng, đồ đạc chân mảnh, ít chi tiết. Ở nơi gốc, đây là phong cách giúp nhà sáng và ấm trong khí hậu lạnh.
Theo cách đọc ngũ hành, Bắc Âu nghiêng về Kim qua màu trắng và Mộc qua gỗ sáng; theo âm dương, nó sáng nhưng nhẹ, ít khối. Ở Việt Nam, nhất là các tỉnh phía Nam nắng gắt, nền trắng và cửa kính lớn có thể làm nhà chói và nóng. Miền Bắc mùa nồm thì gỗ sáng màu, vải lanh và tường trắng dễ lộ vết ố, mốc.
Muốn dùng phong cách Bắc Âu cho nhà Việt, nhiều người chỉnh theo ba hướng. Một là giảm độ trắng: chọn trắng ngà, be nhạt thay trắng tinh. Hai là che nắng: rèm vải sáng nhiều lớp, mái đua, lam, thay vì kính trần. Ba là chọn gỗ và vải chịu ẩm, dễ giặt. Thêm một vài món đồ thủ công bằng mây, gốm cũng giúp phong cách bớt lạnh và gần với nhà Việt hơn. Theo cách đọc phong thủy, đây là bù thêm Thổ và giảm bớt Kim.
Japandi và tinh thần wabi-sabi: tĩnh, thấp, màu đất
Japandi là cách gọi sự kết hợp giữa nội thất Nhật và Bắc Âu: giữ sự gọn gàng, chức năng của Bắc Âu, thêm tính trầm, thấp, màu đất và vật liệu thô mộc của Nhật. Đồ đạc thường thấp, đường nét đơn giản, gỗ màu trung tính đến trầm, gốm men mộc, vải tự nhiên, nhiều khoảng trống có chủ ý. Wabi-sabi là một ý niệm thẩm mỹ Nhật đề cao vẻ đẹp của cái giản dị, không hoàn hảo, mang dấu thời gian.
Theo âm dương, Japandi nghiêng âm: tĩnh, trầm, ít tương phản, ánh sáng dịu. Điều này hợp với phòng ngủ, phòng trà, phòng đọc. Theo ngũ hành, nó giàu Mộc và Thổ, ít Hỏa. Với phòng khách hay phòng sinh hoạt chung, một căn Japandi quá trầm có thể thiếu sinh khí; một chút màu ấm từ đèn, tranh hoặc một món gốm men màu là đủ cân lại.
Lưu ý thực tế ở Việt Nam là đồ thấp và nệm sát sàn. Giường thấp sát sàn ở vùng nồm dễ ẩm mặt dưới; bàn trà thấp, ngồi bệt không phải ai cũng thoải mái, nhất là người lớn tuổi đau khớp. Theo phong thủy, giường quá sát đất cũng bị xem là khí không lưu thông dưới gầm. Chọn giường có chân thấp và khe thoáng, ghế ngồi có chiều cao vừa với người lớn tuổi trong nhà là cách giữ tinh thần Japandi mà vẫn dễ sống.
Công nghiệp: bê tông, thép đen, gạch trần, ống lộ
Phong cách công nghiệp, hay industrial, lấy cảm hứng từ nhà xưởng cũ được cải tạo thành nơi ở: trần cao, dầm thép, tường gạch trần, sàn bê tông, ống kỹ thuật để lộ, đèn kim loại, đồ gỗ thô. Nó mạnh, cá tính và chịu được dùng nhiều, nên hay gặp ở quán cà phê, văn phòng sáng tạo, căn hộ của người trẻ.
Theo ngũ hành, công nghiệp giàu Kim qua thép và Thổ qua bê tông, gạch; theo âm dương, nó cứng, lạnh màu, nhiều góc cạnh. Người theo phong thủy thường nhắc ba điều: tránh để phòng ngủ toàn bê tông và thép; thêm gỗ, vải, cây để bớt cứng; và chú ý dầm, ống lộ phía trên giường hoặc bàn làm việc, vì theo quan niệm đó là "áp đỉnh", tức cảm giác bị đè.
Về thực tế, sàn bê tông mài và tường bê tông trần cần xử lý chống bụi, chống thấm; ống lộ trên trần tích bụi, khó lau; đèn kim loại nóng nếu dùng bóng sợi đốt. Ở nhà ống hẹp, trần thấp, phong cách công nghiệp dễ làm không gian tối và nặng hơn thực tế. Nó hợp hơn với nơi có trần cao, nhiều ánh sáng tự nhiên. Nếu yêu thích, có thể dùng nó cho phòng khách, quầy bếp, góc làm việc, còn phòng ngủ chuyển sang tông ấm hơn.
Phong cách nào hợp phòng nào: đọc theo động – tĩnh và theo người ở
Cách đọc âm dương gợi một nguyên tắc đơn giản: khu động như phòng khách, bếp, góc làm việc hợp với phong cách sáng, rõ khối, có tương phản; khu tĩnh như phòng ngủ, phòng trà, phòng thờ hợp với phong cách trầm, mềm, ít tương phản. Theo nghĩa này, Bắc Âu và công nghiệp có lợi thế ở khu chung, còn Japandi và phần ấm của Indochine hợp với khu nghỉ. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng nó trùng với kinh nghiệm thiết kế: phòng ngủ cần dịu, phòng khách cần có điểm nhấn.
Người ở cũng quan trọng không kém căn phòng. Nhà có trẻ nhỏ cần vật liệu dễ lau, góc đồ đạc bo tròn, ít đồ dễ vỡ; đọc theo cách này, phong cách công nghiệp với cạnh thép sắc và sàn bê tông cứng cần chỉnh nhiều nhất. Nhà có người lớn tuổi cần ánh sáng đủ, sàn chống trơn, ghế có tay vịn và chiều cao vừa; Japandi với đồ thấp sát sàn cần chỉnh chỗ này. Người làm việc tại nhà cần một góc sáng, gọn và yên; Bắc Âu thường đáp ứng tốt.
Còn một yếu tố hay bị quên: nếp sinh hoạt gia đình. Nhà hay tụ họp đông người ngày giỗ, ngày Tết cần phòng khách đủ chỗ ngồi và một khu thờ trang trọng; một căn Bắc Âu tối giản với một chiếc sofa nhỏ sẽ chật vào những ngày đó. Nhà nấu ăn nhiều cần bếp dễ lau, mặt đá bền, máy hút mùi tốt hơn là tủ bếp gỗ sáng màu ăn ảnh. Chọn phong cách theo nếp sống thật trước, theo ảnh mẫu sau, là cách tránh phải sửa lại sau vài năm.
So sánh nhanh bốn phong cách
Bảng dưới đặt bốn phong cách cạnh nhau theo các tiêu chí phong thủy và khí hậu. Các cách đọc ngũ hành là quy ước phổ biến, mức tin tuỳ mỗi người.
| Phong cách | Nghiêng âm dương | Ngũ hành nổi bật | Thiếu gì | Lưu ý khí hậu Việt Nam |
|---|---|---|---|---|
| Bắc Âu | Sáng, nhẹ, hơi lạnh | Kim, Mộc | Thổ, chút Hỏa ấm | Chói nắng phía Nam, ố mốc mùa nồm |
| Japandi | Tĩnh, trầm, thiên âm | Mộc, Thổ | Chút Hỏa cho khu chung | Đồ thấp sát sàn dễ ẩm |
| Công nghiệp | Cứng, lạnh màu | Kim, Thổ | Mộc, vải mềm | Nhà thấp tầng hẹp dễ tối, bụi trên ống |
| Indochine | Ấm, nhiều chi tiết | Mộc, Thổ, Hỏa | Khoảng trống, chút Kim sáng | Gỗ, mây cần chống mối, chống mốc |
Bảng cho thấy không phong cách nào đầy đủ cả năm hành. Điều đó bình thường: bạn chọn phong cách mình thích, rồi bù những gì nó thiếu bằng vài món đồ, thay vì cố pha trộn mọi thứ.
Indochine và cách chỉnh một phong cách cho nhà Việt
Indochine, hay phong cách Đông Dương, kết hợp kiến trúc Pháp thời thuộc địa với vật liệu, hoạ tiết Việt: gạch bông, gỗ tối màu, mây tre, cửa chớp, sơn mài, màu vàng nghệ, xanh lục. Nó ấm, giàu Mộc và Thổ, có chút Hỏa từ màu sắc, nhưng dễ nặng nếu dùng quá nhiều. Dù chọn Indochine hay bất cứ phong cách nào, có thể chỉnh theo các bước sau.
- Xác định nhà mình nắng hướng nào, ẩm đến đâu: đây là giới hạn thật của mọi phong cách.
- Chọn một phong cách chủ đạo cho cả nhà, không nên mỗi phòng một phong cách khác hẳn.
- Đọc phong cách đó thiếu hành gì, nghiêng âm hay dương, theo bảng ở trên.
- Bù bằng đồ rời trước: thảm, rèm, gối, cây, tranh, đèn; đồ rời dễ đổi nếu không hợp.
- Phòng ngủ chỉnh về phía tĩnh, ấm, mềm; phòng khách giữ sáng và có tiêu điểm.
- Khu thờ dù ở phong cách nào cũng giữ trang nghiêm, gọn, có tường đặc phía sau.
- Nếu muốn thêm vật phẩm mang ý nghĩa biểu tượng, chọn món hợp phong cách, ghi rõ chất liệu; có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Với Indochine nói riêng, điều cần chú ý nhất là độ "dày": gạch bông, gỗ tối, mây, sơn mài cùng lúc trong một phòng nhỏ dễ ngộp. Chọn hai ba điểm nhấn, để nền tường sáng, và giữ khoảng trống quanh đồ đạc giúp phong cách này thở được.
Câu hỏi thường gặp
Phong cách nội thất nào hợp phong thủy nhất?
Không có phong cách nào hợp nhất cho mọi nhà. Mỗi phong cách nghiêng về một số hành và về âm hay dương. Phong cách hợp là phong cách bạn thích, hợp với khí hậu nhà mình, và được bù những gì còn thiếu bằng vật liệu, màu, ánh sáng.
Nhà phong cách công nghiệp có bị coi là lạnh lẽo không?
Theo cách đọc âm dương, bê tông và thép đen thiên lạnh, cứng. Thêm gỗ, vải, thảm, cây và ánh sáng vàng giúp không gian ấm hơn. Phòng ngủ nên chuyển sang tông mềm hơn thay vì giữ nguyên bê tông trần.
Phong cách Japandi có hợp người lớn tuổi không?
Tinh thần tĩnh và gọn của Japandi hợp với nhiều người lớn tuổi. Điều cần chỉnh là chiều cao đồ đạc: ghế, giường, bàn quá thấp khó cho người đau khớp. Chọn đồ chân cao vừa phải mà vẫn giữ màu đất và vật liệu tự nhiên.
Gạch bông Indochine có kiêng hoạ tiết nào không?
Một số người không thích hoạ tiết nhọn, hình mũi tên lặp lại ở lối vào vì gợi cảm giác chĩa. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Phần lớn hoạ tiết gạch bông là hoa lá, hình học đối xứng, được dùng phổ biến mà không có quan niệm kiêng.
Có nên pha nhiều phong cách trong một nhà không?
Có thể pha hai phong cách gần nhau, như Bắc Âu với Japandi, hoặc lấy vài điểm nhấn Indochine vào một nền hiện đại. Pha quá nhiều phong cách dễ làm nhà rối mắt, và theo cách đọc phong thủy là khí không có chủ.
Đổi phong cách nội thất có cần xem ngày không?
Không có quy định truyền thống nào cho việc này. Một số gia đình vẫn chọn ngày khi sửa sang lớn trong nhà để yên tâm; đó là lựa chọn văn hoá. Điều quan trọng hơn là sắp xếp thi công không làm gián đoạn sinh hoạt và an toàn cho người trong nhà.