Nhân viên nghỉ việc liên tục hiếm khi chỉ vì phong thủy văn phòng; lý do chính thường nằm ở lương thưởng, cách quản lý, khối lượng việc và triển vọng nghề. Tuy vậy, môi trường vật lý nơi làm việc, như chỗ ngồi bị lưng trống, nóng, ồn, tối, chật, có góp phần làm người ta mệt mỏi và dễ rời đi hơn. Phong thủy văn phòng là một cách đọc môi trường vật lý đó, nên nó có thể chỉ ra vài chỗ đáng sửa.
Bài này không phán chỗ ngồi nào làm người nghỉ việc. Bài giúp chủ doanh nghiệp nhỏ và người quản lý tách hai lớp: lớp quan niệm phong thủy về chỗ ngồi, và lớp lý do thật mà nhân viên nói ra khi được hỏi đúng cách. Mọi điều nói tốt – xấu theo phong thủy dưới đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Người ta thường nghỉ việc vì những lý do gì
Các cuộc khảo sát về nghỉ việc ở nhiều nước, trong nhiều ngành, thường xoay quanh cùng một nhóm lý do, dù thứ tự thay đổi theo thời điểm và theo ngành. Với doanh nghiệp nhỏ ở Việt Nam, những lý do hay gặp gồm:
- Thu nhập không tương xứng với công sức hoặc thấp hơn chỗ khác cùng vị trí.
- Quan hệ với người quản lý trực tiếp: giao việc không rõ, la mắng trước mặt người khác, không ghi nhận.
- Khối lượng việc và giờ làm: tăng ca triền miên, việc không có điểm dừng.
- Không thấy đường phát triển: làm mãi một việc, không được học thêm, không có lộ trình lên vị trí cao hơn.
- Đường đi làm xa, khó khăn, nhất là khi công ty chuyển chỗ hoặc nhân viên chuyển nhà.
- Không khí đồng nghiệp: mâu thuẫn, bè phái, cảm giác bị cô lập.
- Điều kiện làm việc: nóng, ồn, chật, thiếu ánh sáng, thiếu chỗ nghỉ, nhà vệ sinh bẩn.
Phong thủy văn phòng chỉ chạm tới dòng cuối cùng và một phần của dòng áp chót. Vì vậy, nếu chỉ sửa chỗ ngồi mà bỏ qua sáu lý do còn lại, tỷ lệ nghỉ việc khó thay đổi nhiều. Ngược lại, nếu các lý do lớn đã ổn mà người vẫn nghỉ ở một khu vực nhất định, môi trường vật lý đáng được xem kỹ.
Phong thủy đọc chỗ ngồi của nhân viên thế nào
Lưng trống, ngồi quay lưng ra lối đi. Phong thủy gọi là thiếu chỗ tựa, coi là bất an. Lý giải thực tế: người ngồi quay lưng ra chỗ có người qua lại liên tục khó tập trung, hay giật mình, cảm giác bị theo dõi. Ngồi lâu ở chỗ như vậy dễ mệt mà không biết vì sao.
Ngồi đối diện cửa nhà vệ sinh, cửa kho, cửa thang máy. Theo quan niệm là đón uế khí hay khí xung. Thực tế là mùi, tiếng ồn, người ra vào trước mặt cả ngày. Đây là chỗ mà người mới thường được xếp vào, và cũng là chỗ người ta dễ chán nhất.
Ngồi dưới xà ngang, dưới cửa gió điều hoà. Phong thủy gọi là áp đỉnh. Thực tế là cảm giác bị đè nặng ở trần thấp, gió lạnh thổi thẳng vào đầu, dễ khô mắt, đau cổ. Chuyển bàn lệch ra vài chục phân hoặc chỉnh hướng gió là sửa được.
Ngồi góc tối, góc khuất cuối phòng. Theo quan niệm là âm khí nặng, thiếu sinh khí. Thực tế là thiếu ánh sáng tự nhiên, không khí kém lưu thông, ít ai đi qua nên người ngồi đó dễ cảm thấy bị bỏ quên.
Ngồi ngay sau lưng hoặc đối diện sát bàn người quản lý. Một số người theo phong thủy cho rằng chỗ này bị "áp chế". Thực tế là cảm giác bị giám sát liên tục, không có chút riêng tư nào. Người ngồi đó có thể làm việc tốt nhưng ít khi thoải mái.
Môi trường vật lý ảnh hưởng tới người làm việc ra sao
Không cần tới phong thủy, những yếu tố như nhiệt độ, tiếng ồn, ánh sáng và chất lượng không khí đã được các ngành công thái học và sức khoẻ nghề nghiệp quan tâm từ lâu. Hướng dẫn về văn phòng ở nhiều nước đều khuyên giữ nhiệt độ dễ chịu, hạn chế tiếng ồn đột ngột, có ánh sáng đủ và đều, thông gió tốt. Điều chung của các khuyến nghị đó là: người làm việc trong môi trường khó chịu kéo dài thì mệt hơn, dễ cáu hơn, dễ mắc lỗi hơn.
Ở văn phòng nhỏ, những chuyện tưởng vụn vặt lại tích tụ. Một chiếc máy lạnh thổi thẳng vào một người và không tới được người khác. Máy in đặt sát bàn ai đó, kêu cả ngày. Rèm che kín cửa sổ để chống nắng nên cả phòng sống bằng đèn trần. Mùi thức ăn từ góc bếp lan khắp phòng vào buổi trưa. Không chuyện nào trong số này khiến người ta nghỉ việc ngay, nhưng chúng cộng thêm vào những lý do khác.
Phong thủy văn phòng, khi dùng đúng mức, là một danh mục để đi kiểm những chuyện như vậy: chỗ nào lưng trống, chỗ nào tối, chỗ nào đối diện uế khí, chỗ nào gió lùa. Danh mục đó có giá trị không phải vì nó chứa điều huyền bí, mà vì nó buộc người quản lý nhìn lại từng chỗ ngồi bằng con mắt của người ngồi ở đó.
Đọc dấu hiệu: quan niệm, nguyên nhân thực tế và việc nên làm
Bảng dưới gợi ý cách chuyển một nhận xét kiểu phong thủy thành việc cụ thể. Cột quan niệm chỉ để đối chiếu.
| Dấu hiệu | Phong thủy hay nói | Nguyên nhân thực tế nên kiểm | Việc nên làm |
|---|---|---|---|
| Người ngồi một chỗ cụ thể hay nghỉ | Chỗ đó phạm hướng, bị xung | Mùi, ồn, gió, ánh sáng, người qua lại ở chỗ đó | Ngồi thử một ngày ở chỗ đó, rồi sửa |
| Cả phòng uể oải sau giờ trưa | Khí ứ, thiếu sinh khí | Thông gió kém, nóng, thiếu ánh sáng tự nhiên | Mở cửa sổ, quạt hút, đèn sáng hơn, nghỉ giữa giờ |
| Nhân viên mới nghỉ trong tháng đầu | Không hợp "khí" công ty | Hướng dẫn hội nhập sơ sài, giao việc không rõ, chỗ ngồi kém nhất | Chuẩn bị chỗ ngồi tử tế, có người kèm |
| Hay cãi nhau giữa hai bộ phận | Hai phòng xung khắc theo ngũ hành | Ngồi sát nhau mà tính chất việc khác nhau, ồn ào làm phiền nhau | Tách khu, đặt vách, chia giờ họp |
| Người giỏi rời đi | Văn phòng không tụ khí | Lương, lộ trình, cách ghi nhận | Nói chuyện riêng, xem lại chính sách |
Khi một lời giải thích phong thủy và một nguyên nhân thực tế cùng chỉ vào một chỗ, đó là chỗ đáng sửa trước.
Hỏi ra lý do nghỉ việc thật
Lý do ghi trong đơn thường rất chung chung, như "lý do cá nhân" hay "muốn thay đổi môi trường". Muốn biết thật, cần hỏi đúng lúc và đúng cách.
- Hẹn người sắp nghỉ một cuộc nói chuyện riêng mười lăm phút, không có người quản lý trực tiếp của họ ngồi cùng.
- Nói rõ mục đích: để công ty sửa những chỗ chưa tốt, không phải để giữ lại hay trách móc.
- Hỏi mở: "Điều gì làm bạn bắt đầu nghĩ tới chuyện đi?", "Nếu được thay đổi một thứ, bạn sẽ thay gì?".
- Hỏi riêng về chỗ làm việc: chỗ ngồi có thoải mái không, có gì khó chịu hằng ngày mà ngại nói.
- Ghi chép, không tranh luận, cảm ơn.
- Sau vài người, đặt các ghi chép cạnh nhau tìm điểm chung; với người đang làm, có thể làm thêm một bảng hỏi ẩn danh ngắn.
Ví dụ giả định: ba người nghỉ trong sáu tháng đều nhắc tới việc ngồi cạnh khu máy in và cửa kho. Đó là một tín hiệu cụ thể, dễ sửa hơn nhiều so với kết luận chung chung rằng văn phòng "không hợp phong thủy".
Chỉnh chỗ làm việc ít tốn kém
Nhiều điều chỉnh vừa hợp quan niệm phong thủy vừa có ích thực tế, mà không cần sửa văn phòng:
- Xoay bàn để người ngồi có lưng tựa tường, tủ cao hoặc vách; nếu không được, đặt một kệ thấp hay chậu cây sau lưng.
- Dời máy in, máy hủy giấy, tủ lạnh ra khỏi sát bàn ai đó, gom vào một góc riêng.
- Đặt vách ngăn hoặc tủ đồ chắn tầm nhìn thẳng vào cửa nhà vệ sinh.
- Chỉnh cánh đảo gió máy lạnh hoặc lắp tấm chắn gió để không thổi thẳng vào người.
- Thêm đèn bàn cho chỗ tối, mở rèm vào giờ nắng dịu, thay bóng trần đã yếu.
- Luân phiên chỗ ngồi "kém" giữa các thành viên thay vì luôn dồn cho người mới.
- Có một góc nghỉ nhỏ, dù chỉ vài chiếc ghế và ấm nước, để mọi người không phải ăn trưa ngay tại bàn.
Những thay đổi này thường được nhân viên để ý ngay. Điều đó tự nó đã là một thông điệp: công ty có quan tâm tới chỗ họ ngồi tám tiếng mỗi ngày.
Khi chỉnh phong thủy là không đủ
Nếu sau khi đã chỉnh chỗ ngồi, ánh sáng, gió, tiếng ồn mà người vẫn nghỉ đều đặn, thì gần như chắc chắn lý do nằm ở chỗ khác. Đó có thể là một người quản lý khó làm việc cùng, một mức lương đã tụt hậu so với thị trường, một văn hoá tăng ca không ai dám nói. Những chuyện này không có vật phẩm hay cách bày nào thay được.
Có một cái bẫy cần tránh: dùng phong thủy để né một cuộc nói chuyện khó. Đổ cho hướng văn phòng thì dễ hơn thừa nhận cách quản lý có vấn đề, và cũng dễ hơn tăng lương. Nhưng nhân viên nhìn thấy điều đó. Một công ty vừa treo thêm vật phẩm vừa giữ nguyên cách đối xử cũ sẽ chỉ khiến người ở lại thêm hoài nghi.
Dùng phong thủy như một phần của việc chăm sóc nơi làm việc là hợp lý. Dùng nó như lời giải thích cho mọi chuyện thì vừa không hiệu quả vừa có thể làm hỏng lòng tin.
Một thứ tự hợp lý cho chủ doanh nghiệp nhỏ: trước hết nói chuyện với người sắp nghỉ và người đang làm; sau đó sửa những gì nằm trong tầm tay như lịch làm việc, cách giao việc, chỗ ngồi kém; cuối cùng mới tới những thay đổi lớn như chuyển văn phòng hay tái cấu trúc. Đi theo thứ tự này, bạn sẽ biết phần nào thật sự do môi trường, phần nào do con người và chính sách.
Câu hỏi thường gặp
Có nên xem tuổi nhân viên hợp với chủ trước khi tuyển không?
Không nên. Tuyển người theo năng lực, thái độ và sự phù hợp với công việc. Chọn người theo tuổi âm lịch không có cơ sở kiểm chứng và có thể bị coi là phân biệt đối xử. Phong thủy, nếu muốn, chỉ nên dùng ở mức sắp chỗ ngồi.
Đặt bàn thờ Thần Tài trong văn phòng có giúp giữ nhân viên không?
Bàn thờ là tập quán văn hoá của chủ doanh nghiệp, không có tác dụng giữ người. Nếu đặt, nên chọn chỗ không làm phiền ai, an toàn với hương lửa, và tôn trọng nhân viên có niềm tin khác.
Văn phòng có nên trồng nhiều cây để tăng sinh khí không?
Cây xanh làm không gian dễ chịu hơn và được nhiều người thích. Chọn cây dễ chăm, đủ sáng, có người tưới thường xuyên; cây héo úa để lâu lại gây cảm giác ngược lại. Đừng đặt chậu lớn chắn lối đi.
Nhân viên tự chọn chỗ ngồi có tốt hơn sắp xếp không?
Cho nhân viên góp ý về chỗ ngồi thường làm họ thoải mái hơn. Tuy vậy, vẫn nên có nguyên tắc chung theo công việc, như người hay gọi điện ngồi xa người cần tập trung, và luân phiên những chỗ kém.
Thầy nói văn phòng phạm hướng nên phải chuyển văn phòng có nên nghe không?
Chuyển văn phòng tốn kém và ảnh hưởng tới cả đường đi làm của nhân viên. Trước khi quyết định vì một lời phán, hãy kiểm xem các lý do lớn của việc nghỉ đã được giải quyết chưa. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Làm sao biết một chỗ ngồi có khó chịu không?
Cách đơn giản nhất là người quản lý tự ngồi ở đó làm việc một ngày. Mùi, tiếng ồn, gió, ánh sáng, người qua lại sẽ hiện ra rất rõ, rõ hơn bất kỳ bản vẽ nào.