Đường trước cửa hàng bị đào hay nhà bên cạnh đang xây là chuyện tạm thời, và điều đáng lo nhất là thiệt hại thật: khách khó tới, bụi, ồn, rung, nứt tường, mất điện nước. Theo quan niệm dân gian, động thổ sát nhà dễ làm xáo trộn, và một số người theo phong thủy còn xét công trình nằm ở phương nào trong năm. Những quan niệm này có thể khiến bạn chú ý hơn, nhưng việc cần làm trước vẫn là ghi hiện trạng, nói chuyện với bên thi công và tìm cách cho khách vẫn tới được.
Bài này viết cho chủ cửa hàng nhỏ đang đứng trước một mùa thi công vài tuần hay vài tháng. Bài đi qua quan niệm động thổ, các loại thiệt hại, việc nên làm với công trình nhà bên, cách giữ khách khi đường bị rào, và chuyện có nên treo vật "trấn" hướng về công trình. Phong thủy được viết như quan niệm tham khảo, mức tin tuỳ mỗi người.
Quan niệm động thổ gần nhà và phương vị năm
Trong tập quán Việt, động thổ là việc hệ trọng: đào đất làm nhà phải chọn ngày, làm lễ, vì đất được coi là có thần cai quản. Từ đó sinh ra lời kiêng rằng nhà bên cạnh động thổ, đường trước cửa bị đào sâu thì nhà mình cũng bị "động", dễ có chuyện không yên. Đây là quan niệm dân gian, không có cơ chế nào kiểm chứng được.
Một số người theo huyền không phi tinh xét kỹ hơn: mỗi năm có những phương vị được coi là nhạy cảm, như phương có sao Ngũ hoàng, phương Tam sát, phương Thái tuế. Theo cách nhìn này, công trình đào bới đúng ở phương đó so với cửa hàng của bạn trong năm ấy thì được coi là bất lợi hơn. Người theo phái loan đầu lại nhìn hình thế: hố đào, đống đất, rào tôn trước cửa làm minh đường bị phá, khí không tụ được.
Có một điểm chung đáng chú ý giữa các quan niệm này và thực tế: chúng đều nói rằng công trình sát nhà ảnh hưởng tới nhà mình. Thực tế đúng như vậy, chỉ là theo cách cụ thể hơn: bụi vào hàng, rung làm nứt tường, xe khách không đỗ được, ồn làm khách không muốn ngồi lại. Xử lý được những thứ này là đã xử lý phần lớn điều quan niệm lo ngại.
Thiệt hại thật cần để ý
Khách không tới được hoặc ngại tới. Rào chắn kín mặt đường, hố đào ngang lối vào, xe không có chỗ đỗ. Khách quen có thể vẫn cố tới, khách vãng lai thì đi thẳng. Doanh thu tụt thường là thiệt hại lớn nhất, và kéo dài suốt thời gian thi công.
Bụi và bẩn. Bụi xi măng, đất cát bám vào hàng trưng bày, thực phẩm, quần áo. Với cửa hàng ăn uống, bụi còn là vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm.
Rung và nứt. Đóng cọc, khoan cắt bê tông, xe lu, máy đào làm rung nền. Nhà phố cũ, tường chung, móng nông dễ nứt. Vết nứt có thể xuất hiện chậm, vài tuần sau mới thấy.
Mất điện, mất nước, mất mạng. Đào đường hay đụng vào cáp, ống. Một lần mất điện vài giờ có thể làm hỏng hàng trong tủ mát, mất dữ liệu máy tính tiền.
An ninh. Giàn giáo nhà bên tạo lối leo lên mái, ban công. Người lạ ra vào công trình nhiều hơn. Cửa hàng nên kiểm lại khoá cửa sau, cửa sổ tầng trên.
Thấm, dột. Nhà bên đổ bê tông, xây tường sát tường chung, nước có thể thấm sang. Mái tôn bị xô lệch khi họ dựng giàn.
Việc nên làm khi nhà bên cạnh bắt đầu xây
Phần lớn tranh chấp giữa hàng xóm khi xây nhà xuất phát từ việc không ai ghi lại hiện trạng ban đầu. Làm sớm các bước sau giúp mọi chuyện rõ ràng.
- Ngay khi thấy công trình chuẩn bị khởi công, chụp ảnh và quay video toàn bộ tường chung, trần, sàn, mái, có ngày giờ; đánh dấu các vết nứt sẵn có bằng bút chì kèm thước.
- Gặp chủ công trình hoặc nhà thầu, hỏi lịch thi công, giờ làm, các giai đoạn ồn và rung nhất, cách họ che chắn bụi.
- Đề nghị hai bên cùng lập biên bản hiện trạng nhà bạn trước thi công; nhiều chủ nhà đàng hoàng sẵn lòng làm vì nó cũng bảo vệ họ.
- Thoả thuận cách liên lạc khi có sự cố: số người phụ trách tại công trình, cách báo khi có nứt, thấm, mất điện.
- Che chắn phía nhà mình: phủ bạt hàng hoá gần cửa, đóng cửa sổ phía công trình, lót vải ở khe tường chung.
- Khi có hư hỏng, chụp ảnh ngay, báo bên thi công bằng tin nhắn để có dấu thời gian, đề nghị sửa hoặc bồi thường.
- Nếu công trình gây mất an toàn rõ rệt, như tường nghiêng, vật rơi, mà bên thi công không xử lý, báo chính quyền địa phương nơi cửa hàng nằm.
Các quy định cụ thể về giấy phép xây dựng, trách nhiệm bồi thường, giờ được thi công thay đổi theo thời gian và địa phương. Khi thiệt hại lớn, nên hỏi luật sư hoặc cơ quan quản lý xây dựng ở địa phương.
Các loại công trình thường gặp và cách ứng phó
Mỗi loại công trình gây ảnh hưởng khác nhau. Thời gian ghi trong bảng chỉ là mức thường gặp, mỗi công trình một khác.
| Loại công trình | Ảnh hưởng chính | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Nhà bên xây mới, phá dỡ nhà cũ | Rung, bụi, nứt tường chung, giàn giáo sát nhà | Lập biên bản hiện trạng, che chắn, kiểm khoá tầng trên |
| Đào đường đặt cống, cáp, ống nước | Rào chắn lối vào, mất điện nước, bùn đất | Hỏi lịch từng đoạn, chuẩn bị nguồn điện dự phòng cho tủ mát |
| Mở rộng đường, cải tạo vỉa hè | Mất chỗ đỗ xe lâu ngày, bụi, ồn | Chuyển sang bán mang đi, giao hàng, đặt trước |
| Công trình lớn gần đó như cầu, nút giao | Đổi luồng giao thông, khách quen đi đường khác | Báo khách đường vòng, tăng bán qua mạng |
| Sửa chữa nhỏ của nhà bên | Ồn vài ngày, bụi | Nói chuyện giờ giấc, che hàng gần cửa |
Theo quan niệm, nhiều người chờ công trình xong mới làm lễ tạ hoặc dọn dẹp lại cửa hàng. Về thực tế, việc tổng vệ sinh sau khi công trình kết thúc là rất nên làm, vì bụi xây dựng bám vào những chỗ khó thấy.
Giữ khách qua mùa thi công
Mùa thi công là lúc dễ mất khách quen nhất, vì thói quen một khi đã đổi thì khó kéo lại. Một vài cách giữ:
- Báo trước cho khách quen. Nhắn tin, đăng thông báo về lối vào thay thế, chỗ đỗ xe gần nhất, giờ mở cửa nếu có thay đổi.
- Làm lối vào an toàn. Thoả thuận với đơn vị thi công để có lối đi tạm chắc chắn tới cửa, có đèn vào buổi tối.
- Đưa hàng tới khách. Nhận đặt qua điện thoại, tin nhắn, giao tận nơi trong bán kính gần, hoặc giao ra đầu đường.
- Ưu đãi nhỏ cho người vẫn tới. Một món tặng kèm, một lời cảm ơn, giúp khách cảm thấy việc vượt rào chắn là đáng.
- Tận dụng thời gian vắng. Kiểm kho, sắp lại kệ, sửa những chỗ hỏng, đào tạo nhân viên, những việc ngày thường không có thời gian làm.
- Chuẩn bị cho ngày đường thông. Lên kế hoạch đón khách trở lại, như một đợt giảm giá hoặc làm mới mặt tiền.
Khi con đường được làm lại xong, nhiều khi vỉa hè rộng hơn, cống thoát nước tốt hơn, và cửa hàng hưởng lợi lâu dài. Mùa thi công là giai đoạn phải sống qua, không phải dấu hiệu mặt bằng đã hỏng.
Có nên treo gương, đặt vật "trấn" hướng về công trình không
Khi nhà bên xây hay đường bị đào, một số người được khuyên treo gương bát quái, đặt cặp kỳ lân, sư tử hướng về phía công trình để "chắn sát". Đây là quan niệm của một số người hành nghề phong thủy, mức tin tuỳ mỗi người. Về thực tế, các vật này không chặn được bụi, rung hay tiếng ồn.
Có điều cần cân nhắc là quan hệ hàng xóm. Một tấm gương bát quái chĩa thẳng sang nhà bên đang xây dễ bị hiểu là thái độ thù địch, và có thể làm mọi cuộc nói chuyện về che chắn, bồi thường trở nên khó khăn. Nhiều người theo phong thủy cũng khuyên không chĩa gương sang nhà người khác vì lý do này.
Nếu muốn có một biểu tượng cho yên tâm, có thể đặt bên trong cửa hàng, hướng ra cửa chính của mình, không nhắm vào nhà ai. Phần việc thật sự có ích vẫn là che chắn, ghi hiện trạng và giữ liên lạc tốt với bên thi công. Nếu muốn tìm hiểu ý nghĩa từng món vật phẩm, có thể xem các món có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy; đừng mua vì lời doạ.
Khi chính cửa hàng của bạn là bên đang sửa
Câu chuyện có chiều ngược lại: đến lượt bạn sửa cửa hàng, nâng nền, làm lại mặt tiền, và hàng xóm là người chịu bụi, ồn. Những gì bạn mong nhà bên làm cho mình thì nên làm cho họ trước. Báo lịch thi công, nói rõ những ngày ồn nhất, che lưới chống bụi, dọn vỉa hè cuối ngày, không để vật liệu chắn cửa nhà người khác.
Theo tập quán, nhiều gia đình trước khi động thổ sửa nhà có sang chào hàng xóm, nói vài lời xin lỗi trước vì sẽ làm phiền. Có nơi còn biếu một món quà nhỏ. Đây là nếp ứng xử hơn là nghi lễ, và nó rất có ích: hàng xóm đã được báo trước thường dễ thông cảm hơn khi có trục trặc.
Về phần quan niệm, nếu bạn hoặc gia đình muốn chọn ngày khởi công, xem phương sửa chữa theo năm, đó là lựa chọn văn hoá của riêng bạn. Điều nên nhớ là những quan niệm đó cũng tồn tại ở nhà bên cạnh: người hàng xóm có thể lo lắng vì nghĩ việc đào bới của bạn "động" tới nhà họ. Một lời giải thích nhẹ nhàng, một biên bản hiện trạng làm chung, đôi khi giải toả được cả nỗi lo thực tế lẫn nỗi lo tâm linh của họ.
Câu hỏi thường gặp
Nhà bên động thổ có cần làm lễ gì ở cửa hàng mình không?
Không có quy định nào bắt buộc. Một số gia đình thắp hương ở bàn thờ trong nhà, thưa chuyện cho yên tâm. Đây là tập quán văn hoá, làm hay không tuỳ niềm tin của bạn. Phần cần làm chắc chắn là ghi hiện trạng nhà trước khi họ thi công.
Tường chung bị nứt sau khi nhà bên đổ móng, ai chịu trách nhiệm?
Nguyên tắc chung là bên gây thiệt hại phải chịu trách nhiệm bồi thường, nhưng phải chứng minh được thiệt hại do công trình gây ra. Đây là lý do cần ảnh hiện trạng trước thi công. Khi giá trị lớn, nên hỏi luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền.
Đường trước cửa hàng bị rào cả tháng, có nên đóng cửa tạm không?
Tuỳ ngành. Cửa hàng sống nhờ khách vãng lai có thể giảm giờ mở cửa và chuyển sang bán mang đi, giao hàng. Đóng hẳn dễ làm khách quen nghĩ cửa hàng đã nghỉ. Nếu đóng, hãy báo rõ ngày mở lại.
Thầy nói công trình đang ở phương Ngũ hoàng của năm nên cửa hàng sẽ xui, có đúng không?
Đó là cách đọc của huyền không phi tinh, một trường phái phong thủy, không có cách nào kiểm chứng. Không nên vì lời đó mà chi tiền lớn cho lễ hay vật phẩm. Tập trung vào những thiệt hại thật có thể đo và xử lý.
Có nên đề nghị nhà bên che lưới, phun nước chống bụi không?
Nên. Che lưới, phun nước, làm vào giờ hợp lý là các việc thường gặp ở công trình làm đàng hoàng. Đề nghị một cách lịch sự từ đầu thường hiệu quả hơn phàn nàn sau khi đã bực bội.
Sau khi công trình xong có nên dọn lại cửa hàng không?
Rất nên. Bụi xây dựng bám trên kệ cao, quạt, máy lạnh, khe cửa. Một lần tổng vệ sinh kỹ giúp hàng sạch, không khí dễ chịu và là dịp tốt để đón khách quay lại.