Khi mua xe cũ, nhiều người Việt ngại những chiếc xe "có chuyện": xe từng gây tai nạn nghiêm trọng, xe từng có người mất trong xe, xe của chủ cũ làm ăn thất bát. Theo quan niệm dân gian, những chiếc xe này mang "vận xấu" của chủ cũ. Không có cách nào kiểm chứng quan niệm đó, nhưng nó có một mặt rất thực tế: xe từng tai nạn nặng hay ngập nước thường có hư hỏng tiềm ẩn ảnh hưởng tới an toàn.
Bài này tách hai lớp ra cho rõ. Lớp quan niệm được nói với sự tôn trọng, vì nó liên quan tới mất mát của người khác. Lớp kiểm tra thật được trình bày như danh sách việc bạn nên làm, hoặc nhờ thợ có nghề làm, trước khi xuống tiền. Thủ tục sang tên, định giá xe cũ là đề tài riêng, ở đây chỉ nhắc khi cần.
Vì sao người Việt ngại "xe có chuyện"
Quan niệm về đồ vật mang dấu vết của chủ cũ có ở nhiều nền văn hoá. Ở Việt Nam, người ta ngại mua nhà từng có người mất bất thường, ngại dùng lại đồ của người mới mất, và chiếc xe, một tài sản gắn với việc đi lại và tính mạng, cũng nằm trong vòng đó. Người ngại không nhất thiết mê tín; nhiều khi đó là cảm giác không thoải mái khi biết chuyện buồn đã xảy ra trong chính không gian mình sắp ngồi mỗi ngày.
Cảm giác này cần được tôn trọng ở cả hai phía. Người bán có thể đang trải qua mất mát và bán xe vì không muốn nhìn thấy nó nữa. Người mua có quyền biết lịch sử chiếc xe và quyết định theo cảm nhận của mình. Hỏi han tế nhị, không tò mò chi tiết, không bình phẩm là cách ứng xử hợp lẽ.
Theo quan niệm, một số gia đình sau khi mua xe "có chuyện" vẫn làm một lễ nhỏ, dọn rửa kỹ, thay thảm, thay bọc ghế để "làm mới" chiếc xe. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Việc thay thảm, vệ sinh khoang xe kỹ cũng có lợi thật về vệ sinh nên không có gì phải ngại nếu bạn muốn làm.
Hỏi lịch sử xe thế nào cho tế nhị mà vẫn đủ thông tin
Hỏi về xe, không hỏi về người. Thay vì hỏi "xe có ai mất trong đó không", bạn có thể hỏi "xe đã từng va chạm lớn hay sửa thân vỏ lần nào chưa", "xe đã từng bị ngập chưa". Câu hỏi về xe giúp người bán trả lời mà không phải kể lại chuyện riêng.
Hỏi lý do bán xe. Lý do bán có thể là đổi xe lớn hơn, chuyển nơi ở, cần tiền, hay không còn người lái. Người bán không có nghĩa vụ kể chi tiết, nhưng một câu trả lời rõ ràng giúp bạn hình dung chiếc xe đã được dùng thế nào.
Xin xem sổ bảo dưỡng và hoá đơn sửa chữa. Những hoá đơn sửa chữa thân vỏ lớn, thay túi khí, thay dàn đầu là dấu hiệu va chạm. Sổ bảo dưỡng đều đặn cho thấy xe được chăm sóc.
Ghi lại câu trả lời vào hợp đồng nếu được. Nếu người bán khẳng định xe không từng ngập, không từng tai nạn nặng, bạn có thể đề nghị ghi cam kết đó vào hợp đồng mua bán. Cách làm này bảo vệ cả hai bên và tránh tranh chấp về sau.
Tôn trọng khi người bán không muốn kể. Nếu người bán chỉ nói "xe có chuyện buồn, mong anh chị thông cảm", bạn có thể dừng hỏi và tự quyết định có tiếp tục xem xe hay không. Kiểm tra kỹ thuật ở phần dưới sẽ cho bạn biết tình trạng thật của xe.
Dấu hiệu xe từng tai nạn nặng
Những dấu hiệu dưới đây không khẳng định chắc chắn, nhưng gợi ý bạn nên kiểm kỹ hơn hoặc mang xe đi kiểm tra ở xưởng có nghề:
- Khe hở giữa các tấm thân vỏ (nắp capo, cửa, cốp) không đều hai bên.
- Màu sơn lệch tông giữa các tấm khi nhìn dưới nắng, có vệt sơn dính trên gioăng cao su hoặc chi tiết nhựa.
- Ốc bắt chắn bùn, bắt capo, bắt cánh cửa có dấu vặn mở, trầy đầu ốc.
- Đèn chiếu sáng một bên mới hơn hẳn bên kia, kính chắn gió không phải loại đi theo xe.
- Đèn báo túi khí trên bảng đồng hồ không sáng lên lúc khởi động rồi tắt như bình thường, hoặc sáng mãi không tắt.
- Xe kéo lệch về một bên khi thả nhẹ vô lăng trên đường thẳng, lốp mòn không đều.
- Khung, sát xi phía dưới có dấu hàn, nắn, gò.
Việc kiểm khung xe, hệ thống túi khí cần thiết bị và người có nghề. Nếu bạn không rành, chi phí nhờ một xưởng độc lập kiểm tra trước khi mua thường nhỏ so với rủi ro mua phải xe hỏng kết cấu.
Dấu hiệu xe từng ngập nước và vì sao đáng lo
Ở các đô thị hay ngập như Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ hay vùng lũ miền Trung, xe ngập nước không hiếm. Xe ngập nặng thường gặp hư hỏng điện, gỉ sét kéo dài nhiều năm sau. Bảng dưới gom các dấu hiệu hay gặp:
| Chỗ kiểm | Dấu hiệu nghi ngờ | Vì sao đáng lo |
|---|---|---|
| Mùi khoang xe | Mùi ẩm mốc, mùi bùn dù đã xịt thơm | Nước ngấm vào lớp cách âm dưới thảm, khó khô hẳn |
| Dưới thảm sàn | Vết bùn khô, cát mịn, vết nước loang, lớp lót mới thay | Dấu hiệu nước đã vào sàn xe |
| Ray ghế, ốc bắt ghế | Gỉ sét bất thường so với tuổi xe | Ray ghế ở thấp, gỉ là dấu hiệu nước lên tới sàn |
| Dây an toàn | Kéo hết dây ra thấy vết ố, bùn ở đoạn cuối | Đoạn dây cuộn bên trong khó làm sạch |
| Đèn pha, đèn hậu | Có hơi nước, vệt bùn đọng bên trong | Nước đã ngập tới độ cao của đèn |
| Hệ thống điện | Đèn báo lỗi chập chờn, cửa kính, khoá cửa lúc được lúc không | Giắc nối điện bị ôxy hoá, lỗi kéo dài |
Theo quan niệm, xe từng bị ngập "nặng âm khí". Không cần tới quan niệm đó, một chiếc xe ngập nặng đã là chiếc xe có rủi ro kỹ thuật lâu dài, và đó là lý do chính đáng để cân nhắc kỹ.
Trình tự xem một chiếc xe cũ, kết hợp quan niệm và kiểm tra
Nếu gia đình bạn coi trọng cả hai mặt, có thể xem xe theo thứ tự dưới đây. Thứ tự này đặt các bước kiểm tra an toàn lên trước, bước "xem ngày" xuống cuối:
- Xem giấy tờ: đăng ký xe khớp với số khung, số máy trên xe; tên chủ xe khớp với người bán hoặc có giấy uỷ quyền hợp lệ.
- Hỏi lịch sử xe một cách tế nhị như ở phần trên, ghi lại câu trả lời.
- Tự kiểm bằng mắt các dấu hiệu tai nạn và ngập nước theo hai danh sách trên.
- Lái thử ở nhiều tốc độ, nghe tiếng động lạ, kiểm phanh, kiểm lái.
- Mang xe đến một xưởng độc lập, không phải do người bán chỉ định, để kiểm khung, máy, điện, túi khí.
- Thương lượng giá dựa trên kết quả kiểm tra, ghi các cam kết vào hợp đồng.
- Sau khi đã quyết, nếu gia đình muốn, chọn ngày nhận xe và làm lễ nhỏ theo tập quán; vệ sinh khoang xe, thay thảm, bọc ghế nếu thấy cần.
Đặt lễ nghi ở cuối không có nghĩa là xem nhẹ niềm tin. Nó chỉ đảm bảo rằng chiếc xe bạn làm lễ là một chiếc xe an toàn.
Nhận lại xe của người thân đã khuất
Một tình huống khác hẳn mua bán là khi gia đình giữ lại chiếc xe của cha mẹ, ông bà hay anh chị em đã mất. Lúc này câu hỏi không còn là "xe có chuyện hay không" mà là cách dùng tiếp chiếc xe với sự tưởng nhớ. Nhiều gia đình coi đó là kỷ vật, giữ nguyên vài vật nhỏ người thân từng để trong xe; có gia đình lại muốn dọn sạch để bớt nhớ thương mỗi lần cầm lái.
Không có cách nào đúng hơn cách nào. Theo tập quán, một số nhà thắp hương báo với người đã khuất trước khi dùng lại xe, hoặc chờ qua một mốc giỗ nhất định. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, và mỗi gia đình nên bàn với nhau cho thuận lòng.
Về mặt thực tế, chiếc xe nằm lâu không chạy trong thời gian gia đình lo việc tang thường cần kiểm tra lại: ắc quy có thể yếu, lốp non hơi, dầu phanh và dầu máy cần xem. Về pháp lý, xe đứng tên người đã mất cần làm thủ tục thừa kế và sang tên theo quy định trước khi gia đình dùng lâu dài hay bán. Hai việc này nên làm sớm, để chiếc xe vừa giữ được ý nghĩa vừa an toàn khi lăn bánh trở lại.
Khi bạn là người bán chiếc xe từng có chuyện buồn
Đôi khi chính gia đình bạn là bên phải bán một chiếc xe gắn với kỷ niệm buồn. Bạn không có nghĩa vụ kể chi tiết chuyện riêng, nhưng nên trung thực về tình trạng kỹ thuật: xe đã từng va chạm, đã sửa những gì, có từng ngập không. Che giấu hư hỏng kỹ thuật có thể dẫn tới tranh chấp pháp lý và, nghiêm trọng hơn, đặt người mua vào rủi ro.
Nếu muốn, bạn chỉ cần nói ngắn gọn "xe gắn với chuyện buồn của gia đình nên muốn bán", để người mua có quan niệm tự quyết định. Nhiều người mua đánh giá cao sự thẳng thắn này. Việc dọn sạch đồ cá nhân, tháo những vật có ý nghĩa riêng ra khỏi xe trước khi giao cũng là cách khép lại một chặng với sự trân trọng.
Về giấy tờ, hãy chuẩn bị đầy đủ đăng ký xe, sổ bảo dưỡng, hoá đơn sửa chữa nếu còn. Một bộ hồ sơ rõ ràng giúp người mua yên tâm về mặt kỹ thuật, và nhờ vậy cuộc trao đổi ít xoáy vào chuyện riêng hơn. Nếu xe đứng tên người đã khuất, việc bán phải đi qua thủ tục thừa kế theo quy định; nên hỏi cơ quan công chứng hoặc người có chuyên môn pháp lý trước khi nhận đặt cọc.
Câu hỏi thường gặp
Mua xe từng có người mất trong xe có nên không?
Đây là quyết định theo cảm nhận và niềm tin của mỗi người. Nếu bạn thấy không thoải mái, không nên ép mình. Nếu vẫn muốn mua, điều cần quan tâm hơn là tình trạng kỹ thuật sau sự cố đó, nên mang xe đi kiểm tra kỹ.
Làm sao biết xe cũ từng bị ngập nước?
Kiểm mùi khoang xe, nhìn dưới thảm, ray ghế, đoạn cuối dây an toàn, bên trong đèn pha và thử hệ thống điện. Nếu nghi ngờ, nhờ một xưởng độc lập kiểm tra trước khi mua và ghi cam kết của người bán vào hợp đồng.
Có cần làm lễ khi mua xe cũ không?
Không bắt buộc. Một số gia đình làm lễ nhỏ theo tập quán để yên tâm. Nếu làm, đặt mâm lễ ngoài trời, cách xa thân xe, không đốt vàng mã sát xe. Văn khấn chi tiết nên theo bản quen dùng của gia đình hoặc địa phương.
Người bán có phải nói xe từng gặp tai nạn không?
Người bán nên trung thực về tình trạng kỹ thuật như va chạm, sửa chữa lớn, ngập nước. Che giấu có thể dẫn tới tranh chấp. Chuyện riêng của gia đình thì người bán có quyền không kể chi tiết.
Xe của người làm ăn thất bát có nên mua không?
Đây là quan niệm về vận của chủ cũ, không có cơ sở kiểm chứng. Điều nên xét là xe có được bảo dưỡng đều không, vì người gặp khó khăn tài chính đôi khi trì hoãn bảo dưỡng. Kiểm tra kỹ thuật sẽ trả lời câu hỏi này.
Thay thảm, bọc ghế xe cũ có ý nghĩa gì?
Theo quan niệm, đây là cách làm mới khoang xe, xoá dấu vết chủ cũ. Về thực tế, thảm và bọc ghế cũ là nơi tích bụi, mùi và vi khuẩn, nên thay mới cũng có lợi về vệ sinh.