Chiêu "xem nhà miễn phí rồi bán vật phẩm hoá giải" đi theo bốn nhịp: tiếp cận thân thiện, chê một chỗ trong nhà bằng lời nghe đáng sợ, đưa ra món đồ duy nhất "hoá giải" được, rồi giục lấy ngay với giá cao. Người bán có thể tự xưng thầy, có thể là người đi cùng một đoàn "khảo sát", cũng có thể là người quen của người quen. Dấu hiệu chung là lời khuyên luôn dẫn về một món hàng có sẵn trong túi họ.
Bài này bóc từng nhịp của kịch bản, đặt các câu hù doạ hay gặp cạnh lý giải kiến trúc thực tế, giải thích vì sao vật phẩm dễ bị thổi giá, và gợi ý câu hỏi nên hỏi lại ngay tại chỗ. Nếu chỗ bị chê thật sự có vấn đề, bạn cũng sẽ có cách xử lý không cần mua món đồ nào.
Kịch bản diễn ra thế nào, từng bước
Các câu chuyện người mua kể lại khá giống nhau, dù diễn ra ở thành phố hay ở quê. Đây là trình tự điển hình, kèm chỗ bạn có thể nhận ra:
- Tiếp cận. Người lạ khen nhà đẹp, hỏi thăm gia cảnh, hoặc giới thiệu là đang đi "xem giúp bà con trong xóm". Lời mời miễn phí làm bạn hạ phòng thủ.
- Dò hỏi. Họ hỏi năm sinh các thành viên, ai hay ốm, con học hành ra sao, làm ăn thế nào. Thông tin này sau đó được dùng lại như thể họ "nhìn ra".
- Chê một điểm. Thường là cửa chính, bếp, giường, bàn thờ hoặc nhà vệ sinh. Lời chê gắn với chính nỗi lo bạn vừa kể ở bước dò hỏi.
- Phóng đại hậu quả. "Để vậy thì người đàn ông trong nhà khó qua", "tiền vào bao nhiêu ra bấy nhiêu". Câu nói càng mơ hồ càng dễ khớp với đời ai cũng có lúc ốm, lúc kẹt tiền.
- Đưa ra món đồ duy nhất. Một tượng, một chiếc gương, một bộ tiền xu, một viên đá "đã làm lễ". Họ nói đồ ngoài chợ không dùng được.
- Ép thời gian và giá. "Hôm nay là ngày tốt", "thầy chỉ mang theo một món". Giá được đưa ra cao, rồi "bớt" một phần như thể ưu ái.
- Rút đi nhanh. Sau khi nhận tiền, họ thường dặn không được dời, không được kể với ai, rồi khó liên lạc lại.
Bước hai là chỗ đáng chú ý nhất. Nếu một người hỏi rất nhiều về chuyện riêng trước khi "phán", những gì họ nói sau đó phần lớn là bạn tự kể cho họ nghe.
Câu hù doạ hay gặp và cách đọc lại cho tỉnh táo
Nhiều lời chê dựa trên một quan niệm phong thủy có thật, nhưng bị đẩy lên thành lời doạ. Bảng dưới đặt chúng cạnh lý giải thực tế. Mọi đánh giá tốt hay xấu theo trường phái ở đây đều là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
| Câu hay nghe | Quan niệm gốc | Lý giải thực tế | Xử lý không cần mua đồ |
|---|---|---|---|
| Cửa chính nhìn thẳng cửa sau, tiền vào là ra hết | Khí đi thẳng, không tụ | Gió lùa mạnh, nhìn xuyên nhà, thiếu riêng tư | Kê tủ thấp, bình phong, rèm, chậu cây lớn giữa trục |
| Bếp đối diện bồn rửa, vợ chồng hay cãi nhau | Thuỷ – hoả xung | Đứng nấu xoay qua xoay lại bất tiện, nước bắn gần lửa | Dịch vị trí bếp hoặc chậu, thêm khoảng đệm mặt bàn |
| Giường dưới xà ngang, người nằm sẽ đau đầu | Xà đè lên người | Cảm giác nặng nề, khó ngủ ở một số người | Dịch giường, làm trần giả, dùng màu trần sáng |
| Gương chiếu thẳng giường, ngủ không yên | Gương phản chiếu gây động | Ánh sáng phản xạ, giật mình khi thấy bóng ban đêm | Dời gương, dùng tủ có cánh gương hướng khác |
| Nhà vệ sinh giữa nhà, gia đạo bất an | Uế khí ở trung cung | Mùi, ẩm, thông gió kém | Quạt hút, chống thấm, cửa kín, vệ sinh thường xuyên |
| Góc cột đâm vào ghế, ngồi đó sẽ hao tài | Sát khí góc nhọn | Dễ va vào, cảm giác bị chắn tầm nhìn | Bo góc, đặt cây che, đổi chỗ ghế |
Điều đáng để ý: với hầu hết các lời chê, cột cuối đều có cách xử lý rẻ và nằm trong tay bạn. Khi người chê bỏ qua toàn bộ các cách đó và chỉ nói đến món đồ họ mang theo, mục đích của họ đã rõ.
Vì sao vật phẩm hoá giải dễ bị thổi giá
Vật phẩm phong thủy là đồ vật mang biểu tượng: một con tỳ hưu, một quả cầu đá, một chiếc gương bát quái. Giá trị vật chất của chúng nằm ở chất liệu và công chế tác, thứ có thể so sánh được. Phần thổi giá thường nằm ở những thứ không so sánh được: "đã được làm lễ", "đá lấy từ vùng núi thiêng", "chỉ có một món", "thầy chọn riêng cho tuổi của anh chị". Những lời đó không có cách nào kiểm, nên giá muốn đặt bao nhiêu cũng được.
Trong kịch bản xem nhà, giá còn được đẩy lên bởi tâm lý. Bạn vừa nghe rằng người thân có thể gặp chuyện; lúc đó, số tiền trên món đồ được đặt cạnh nỗi lo, không còn đặt cạnh giá thị trường. Người bán biết điều này, nên thường không bao giờ báo giá trước khi kể xong phần hậu quả.
Một chi tiết hay gặp nữa là chất liệu bị nói sai. Đá nhuộm màu được gọi là đá tự nhiên, nhựa pha bột đá được gọi là đá nguyên khối, hợp kim mạ được gọi là đồng. Khi bạn mang đi kiểm, người bán đã không còn ở đó. Vì vậy, dù bạn tin vào ý nghĩa biểu tượng của vật phẩm, hãy tách hai câu hỏi: món này làm bằng gì, và món này có đáng số tiền đó không.
Nếu muốn mua một món mang ý nghĩa tốt cho căn nhà, bạn có thể mua ở nơi có địa chỉ cố định, ghi rõ chất liệu, có hoá đơn và cho đổi trả, chẳng hạn xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy. Mua lúc thong thả, không phải lúc đang bị doạ.
Những câu nên hỏi lại ngay tại chỗ
Bạn không cần tranh luận phong thủy với người đang chào hàng. Chỉ cần vài câu hỏi bình tĩnh, kịch bản lừa thường tự lộ vì nó không chịu được sự chậm rãi và minh bạch:
- "Anh chị theo trường phái nào, và vì sao trường phái đó coi chỗ này là chưa tốt?" Người hiểu nghề trả lời được cụ thể; người diễn thường lảng sang hậu quả.
- "Ngoài món đồ này, có cách nào sửa bằng cách kê lại đồ không?" Nếu câu trả lời là "không có cách nào khác", đó là dấu hiệu chào hàng.
- "Món này làm bằng chất liệu gì, nặng bao nhiêu, có hoá đơn ghi rõ không?" Người bán nghiêm túc sẵn sàng ghi ra giấy.
- "Cho gia đình suy nghĩ vài ngày rồi liên hệ lại được không, xin số liên lạc và địa chỉ cửa hàng?" Phản ứng với câu này cho bạn biết gần hết.
- "Nếu mua về mà gia đình không đồng ý thì có trả lại được không?" Kịch bản lừa hầu như không bao giờ cho trả.
- "Có thể chụp ảnh anh chị cùng món đồ để gửi con cháu xem không?" Người làm ăn đàng hoàng không ngại; người lừa thường từ chối hoặc vội rời đi.
Giữ giọng nhã nhặn. Mục tiêu không phải bắt quả tang ai, mà là kéo cuộc nói chuyện ra khỏi nhịp gấp gáp mà kịch bản cần.
Khi chỗ bị chê có vấn đề thật thì xử lý thế nào
Không phải lời chê nào cũng vô căn cứ. Có những căn nhà cửa chính mở thẳng ra cột điện, giường kê sát cửa sổ hứng gió, bếp đặt ngay lối đi. Những điểm này phong thủy coi là chưa tốt, và nhìn bằng con mắt kiến trúc cũng thấy bất tiện hoặc thiếu an toàn. Khi đó, việc nên làm là sửa đúng chỗ bất tiện, không phải đặt thêm một món đồ lên trên.
Thứ tự xử lý hợp lý thường là: đổi cách bố trí trước, rồi đến che chắn bằng rèm, vách, tủ, cây, sau đó mới tính đến cải tạo nhỏ như bo góc, làm trần, thêm quạt hút. Việc cải tạo lớn như dời bếp, đổi cửa, phá tường cần hỏi người có chuyên môn về kết cấu và tuân theo quy định xây dựng. Phong thủy không thay quy chuẩn xây dựng, cũng không thay giấy phép sửa chữa.
Với những điểm thuần quan niệm, không có lý giải thực tế nào đi kèm, bạn có quyền chọn mức tin của mình. Nếu đặt một món đồ nhỏ giúp người trong nhà yên tâm, đó là lựa chọn văn hoá bình thường, miễn món đồ được mua với giá hợp lý, chất liệu rõ ràng và không ai bị doạ để mua nó. Điều cần tránh là chi một khoản lớn trong lúc hoảng sợ cho thứ không ai kiểm được.
Khi người nhà đã lỡ tin và đã mua
Rất nhiều trường hợp người mua là ông bà, cha mẹ ở nhà một mình khi người bán ghé qua. Con cháu về thấy món đồ mới trên kệ và hoá đơn không có. Phản ứng tự nhiên là trách móc, nhưng trách móc thường làm người lớn tuổi phòng thủ và bảo vệ quyết định của mình, thậm chí giấu những lần sau.
Cách nói chuyện hiệu quả hơn là hỏi lại câu chuyện bằng sự tò mò: người đó đến lúc nào, nói gì, vì sao bố mẹ lo. Thường bạn sẽ thấy nỗi lo thật phía sau, chẳng hạn lo cho sức khoẻ của chính con cháu. Hãy ghi nhận nỗi lo đó trước, rồi cùng nhau xem chỗ bị chê có vấn đề thật không và sửa bằng cách gì.
Về món đồ đã mua, nếu còn liên lạc được với người bán, có thể đề nghị trả lại, giữ lại bằng chứng như ảnh chụp, tin nhắn, lời kể có thời gian cụ thể. Nếu có dấu hiệu chiếm đoạt tiền với số lớn, gia đình nên trình báo cơ quan công an. Cuối cùng, thống nhất một quy ước trong nhà: người lạ đến xem nhà thì mời về, mọi khoản chi lớn đều chờ cả nhà bàn. Quy ước nói ra lúc bình thường dễ được chấp nhận hơn lời cấm đoán sau sự cố.
Câu hỏi thường gặp
Người xem nhà không lấy tiền công thì có gì phải lo?
Chính việc không lấy tiền công là mồi nhử. Tiền được thu ở bước sau qua món đồ hoá giải hoặc buổi lễ, với giá cao hơn nhiều so với một khoản phí tư vấn minh bạch. Miễn phí ở đầu và gấp gáp ở cuối là dấu hiệu đáng ngờ.
Vì sao họ đoán đúng chuyện trong nhà mình?
Phần lớn là do bạn hoặc người nhà đã kể ở bước hỏi thăm, cộng với những câu nói chung chung khớp với hầu hết gia đình như có người hay mệt, tiền bạc lúc lên lúc xuống. Đôi khi họ hỏi trước hàng xóm. Cảm giác "đoán trúng" không chứng minh được khả năng gì đặc biệt.
Gương bát quái, tượng đá có phải là đồ lừa đảo không?
Không. Đó là vật phẩm mang ý nghĩa biểu tượng trong văn hoá phong thủy, được bán công khai ở nhiều nơi. Vấn đề nằm ở cách bán: hù doạ để ép mua, nói sai chất liệu, thổi giá vì "đã làm lễ". Món đồ giống nhau, cách bán khác nhau.
Mua rồi có nên vứt đi không?
Không cần vội. Nếu món đồ không gây hại và người trong nhà thấy yên tâm khi có nó, có thể giữ như đồ trang trí. Nếu nó làm ai đó lo lắng hơn, có thể cất đi. Trước hết hãy giữ hoá đơn, ảnh và tin nhắn để đòi trả lại hoặc trình báo khi cần.
Làm sao biết một vị trí trong nhà có vấn đề thật?
Hỏi câu thực tế: ở đó có tối, ẩm, ồn, gió lùa, dễ va vấp, bất tiện khi dùng không. Nếu có, xử lý như vấn đề kiến trúc. Nếu chỉ có lời "phạm" mà không có bất tiện nào, đó là quan niệm, mức tin tuỳ gia đình bạn.
Có nên báo cho hàng xóm khi gặp người đi xem nhà kiểu này?
Nên, nhất là với nhà có người lớn tuổi ở một mình. Chỉ cần kể sự việc: người như thế nào, nói gì, bán gì, giá ra sao. Tránh kết tội khi chưa rõ, và nếu có người bị mất tiền thì khuyên họ trình báo công an.