Khi ai đó bảo bạn phải đập cửa, dời bếp hay đổi cầu thang "trước rằm", "trong tháng này", và chỉ được dùng đội thợ họ giới thiệu, hãy coi đó là một đề nghị cần thẩm tra, không phải một mệnh lệnh. Có lời khuyên xuất phát từ quan niệm phong thủy thật lòng; cũng có lời khuyên chủ yếu để tạo ra một hợp đồng thi công có hoa hồng cho người nói.
Bài này giúp bạn tách hai trường hợp đó. Bạn sẽ thấy các dấu hiệu của kiểu ép sửa nhà, bảng các hạng mục hay bị đề nghị kèm rủi ro kỹ thuật và phương án nhẹ hơn, quy trình thẩm tra ba lớp, và những điều cần có trong hợp đồng nếu sau cùng bạn vẫn quyết định sửa. Phong thủy không thay quy chuẩn xây dựng, kết cấu, phòng cháy hay giấy phép; mọi việc sửa nhà vẫn phải theo đúng quy định.
Dấu hiệu của kiểu ép sửa nhà
Mốc thời gian gấp gắn với lịch âm. "Phải xong trước rằm tháng Bảy", "qua năm mới là muộn". Chọn ngày khởi công là tập quán phổ biến và đáng tôn trọng, nhưng lịch có nhiều ngày phù hợp trong năm. Khi người khuyên chỉ đưa một mốc duy nhất rất gần, đó là cách cắt thời gian để bạn không kịp hỏi thợ khác.
Chỉ được dùng thợ hoặc vật tư do người đó chỉ định. Lý do thường được nêu là "thợ ngoài không biết kiêng", "gạch phải đúng loại thầy chọn". Trên thực tế, bất kỳ đội thợ có tay nghề nào cũng làm được theo bản vẽ bạn đưa. Việc chỉ định độc quyền là chỗ hoa hồng có thể nằm.
Hạng mục lớn cho một vấn đề nhỏ. Bếp lệch hướng vài độ mà đề nghị đập cả gian bếp, cửa chính lệch so với trục mà đề nghị đổi cả mặt tiền. Một vấn đề bố cục thường có nhiều cách sửa từ nhẹ đến nặng; người chỉ đưa phương án nặng nhất cần được hỏi vì sao.
Không có bản vẽ, không có dự toán chi tiết. Chỉ nói miệng "khoảng chừng đó tiền", đòi đặt cọc trước để "giữ ngày". Sửa nhà nghiêm túc cần ít nhất một bản vẽ hiện trạng, bản vẽ sửa và bảng khối lượng.
Doạ hậu quả nếu không làm. Bất kỳ lời nào gắn việc không sửa với bệnh tật, tai nạn hay tang sự đều là cách gây áp lực. Theo quan niệm, một bố cục được coi là chưa tốt; còn hậu quả cụ thể là điều không ai hứa hay doạ được.
Hạng mục hay bị đề nghị: rủi ro kỹ thuật và phương án nhẹ hơn
Bảng dưới không bàn đúng sai của từng quan niệm, mà giúp bạn nhìn chi phí và rủi ro thật trước khi gật đầu. Mọi đánh giá tốt xấu theo trường phái là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
| Hạng mục được đề nghị | Lý do theo quan niệm hay nghe | Rủi ro kỹ thuật nếu làm vội | Phương án nhẹ hơn để cân nhắc |
|---|---|---|---|
| Đổi vị trí cửa chính | Cửa không hợp hướng tuổi chủ nhà | Cắt dầm, lanh tô; ảnh hưởng mặt tiền, cần xin phép nếu thay đổi kiến trúc | Đổi hướng mở cánh, làm bình phong, sắp lại lối vào bên trong |
| Dời bếp sang vị trí khác | Bếp phạm hướng, đối cửa, gần nhà vệ sinh | Đi lại đường gas, điện, nước, ống thoát khói; nguy cơ cháy nổ nếu đấu nối sai | Xoay mặt bếp, thêm vách ngăn thấp, đổi vị trí chậu rửa |
| Đập tường thông phòng | Khí bị chặn, nhà tù túng | Tường có thể chịu lực; đập sai gây nứt, sụt | Mở cửa rộng hơn, dùng vách kính, đổi màu sáng |
| Đổi chiều cầu thang | Cầu thang đâm thẳng cửa, sai số bậc | Liên quan kết cấu sàn, an toàn đi lại | Đặt bình phong chân thang, đổi hướng chiếu nghỉ nếu cải tạo lớn sau này |
| Dời nhà vệ sinh | Nằm giữa nhà, trên bếp, cạnh bàn thờ | Độ dốc ống, chống thấm, nâng sàn; dễ thấm dột nếu làm vội | Thông gió, chống thấm lại, giữ cửa kín, sắp xếp lại phòng bên cạnh |
| Nâng nền, hạ nền một phần nhà | Nhà trước thấp sau cao, nền "lệch" | Ảnh hưởng móng, thoát nước, cửa ra vào | Chỉ xử lý khi có vấn đề ngập hoặc trượt ngã thật |
Với nhiều hạng mục, phương án nhẹ hơn đủ để giải quyết phần bất tiện thật. Phương án nặng chỉ nên làm khi có thêm lý do kỹ thuật, như nhà vốn đang cần sửa, và khi đã có ý kiến của người có chuyên môn kết cấu.
Thẩm tra ba lớp trước khi gật đầu
Thay vì tranh luận đúng sai về phong thủy, bạn tách lời khuyên thành ba lớp và kiểm từng lớp một. Quy trình này mất vài ngày, nhưng có thể giúp bạn tránh một khoản chi lớn không cần thiết.
- Lớp kỹ thuật. Nhờ một kỹ sư hoặc kiến trúc sư độc lập, không do người khuyên giới thiệu, xem hiện trạng. Hỏi: tường này có chịu lực không, đường ống đi được không, chi phí ước tính bao nhiêu, rủi ro gì.
- Lớp pháp lý. Hỏi cơ quan quản lý xây dựng ở địa phương hoặc người có chuyên môn xem hạng mục đó có cần xin phép không, có ảnh hưởng nhà liền kề, mặt tiền, chung cư không. Quy định thay đổi theo từng thời kỳ nên hỏi theo quy định hiện hành.
- Lớp quan niệm. Hỏi người khuyên vấn đề xuất phát từ trường phái nào, có phương án nào không cần đập phá không. Nếu có thể, nghe thêm một ý kiến phong thủy thứ hai từ người không có quan hệ với đội thợ.
- So sánh báo giá. Lấy ít nhất hai đến ba báo giá cho cùng một bản vẽ. Nếu đội thợ "của thầy" đắt hơn rõ rệt mà không có lý do kỹ thuật, bạn đã có câu trả lời.
- Bàn với cả nhà. Mọi thành viên trưởng thành nên biết khoản chi và lý do. Một quyết định sửa nhà lớn không nên được chốt trong một buổi chiều với người lạ.
Nếu sau ba lớp, hạng mục vẫn hợp lý về kỹ thuật, không vướng pháp lý, chi phí vừa sức và gia đình đều yên tâm, bạn có thể làm theo lịch mình chọn. Nếu một lớp không qua được, bạn đã có lý do rõ ràng để từ chối mà không cần cãi về phong thủy.
Hoa hồng thi công: chỗ ít người để ý
Trong nghề xây dựng, việc người giới thiệu công trình nhận một khoản cảm ơn từ đội thợ hay cửa hàng vật tư không hiếm. Bản thân việc đó không phạm pháp, nhưng khi người giới thiệu cũng là người đưa ra lời khuyên "phải sửa", lợi ích của họ không còn trùng với lợi ích của bạn. Họ có lý do để đề nghị hạng mục lớn hơn, vật tư đắt hơn, làm gấp hơn.
Cách nhận biết đơn giản là quan sát ai được lợi từ mỗi lựa chọn. Nếu người khuyên kiên quyết gạt đi mọi đội thợ khác, khó chịu khi bạn xin báo giá so sánh, hoặc đòi bạn đặt cọc qua họ thay vì trả trực tiếp cho đội thi công, đó là dấu hiệu lợi ích chồng chéo. Bạn có quyền hỏi thẳng: "Anh chị có nhận phần trăm từ đội thợ này không?" Người làm ăn minh bạch có thể trả lời thẳng.
Ở chiều ngược lại, nhiều kiến trúc sư và kỹ sư hiện nay có hiểu biết phong thủy và tích hợp nó vào thiết kế ngay từ đầu, thu phí thiết kế công khai. Đó là cách làm hợp lý: người thiết kế chịu trách nhiệm về bản vẽ, phí rõ ràng, thi công do bạn chọn đơn vị. Sự khác biệt nằm ở trách nhiệm và minh bạch, không nằm ở việc người đó có nói đến phong thủy hay không.
Nếu quyết định sửa: hợp đồng cần có những gì
Khi đã cân nhắc kỹ và quyết định sửa, hãy làm hợp đồng rõ ràng với đơn vị thi công, dù đó là đội thợ quen. Một hợp đồng đơn giản nên có:
- Bản vẽ hoặc mô tả hạng mục đính kèm, có kích thước, vị trí cụ thể.
- Bảng khối lượng và đơn giá từng phần, chủng loại vật tư ghi rõ nhãn, quy cách.
- Tiến độ theo mốc, điều kiện thanh toán theo mốc hoàn thành, không trả trước toàn bộ.
- Trách nhiệm khi gây hư hại nhà liền kề, đường ống, kết cấu.
- Bảo hành chống thấm, điện nước trong một thời gian cụ thể.
- Điều khoản phát sinh: mọi phát sinh phải được bạn đồng ý bằng văn bản hoặc tin nhắn trước khi làm.
- Nếu gia đình muốn làm lễ trước khi động thổ, sửa chữa, ghi rõ ai lo phần lễ, chi phí bao nhiêu, tách khỏi tiền thi công.
Phần lễ nghi khi sửa nhà là tập quán của nhiều gia đình; bạn có thể giữ theo nếp nhà mình. Điều cần tránh là để tiền lễ lẫn vào tiền thi công, vì đó là chỗ chi phí dễ bị đội lên mà khó đối chiếu.
Từ chối mà không mất lòng, nhất là khi người khuyên là người quen
Phần khó nhất của kiểu ép sửa nhà đôi khi không nằm ở tiền mà ở tình cảm. Người khuyên có thể là họ hàng, bạn của cha mẹ, người trong xóm được nhiều nhà mời xem. Từ chối thẳng dễ thành chuyện mất lòng, nhất là ở quê, nơi các mối quan hệ chồng lên nhau nhiều đời.
Một cách giữ hoà khí là cảm ơn phần ý tốt và chuyển cuộc nói chuyện sang phần kỹ thuật: "Cảm ơn bác đã để ý giúp. Nhà cháu sẽ nhờ kỹ sư xem kết cấu trước, rồi mới tính thời điểm sửa." Câu nói này không phủ nhận quan niệm của người khuyên, nhưng đặt quyết định vào quy trình mà ai cũng thấy hợp lý. Rất ít người phản đối việc kiểm tra an toàn trước khi đập tường.
Nếu người khuyên vẫn ép, bạn nêu rõ giới hạn tài chính: "Năm nay nhà cháu chưa có khoản cho việc sửa lớn, cháu sẽ làm những việc nhỏ trước." Sau đó làm thật những việc nhỏ như kê lại đồ, thêm rèm, sửa chỗ thấm. Người khuyên thấy ý kiến của mình được ghi nhận ở mức nào đó, còn bạn giữ được quyền quyết định khoản chi lớn. Với người trong nhà, nhất là cha mẹ đã tin lời khuyên, nên cùng họ đi qua quy trình thẩm tra ba lớp ở trên thay vì gạt đi; cùng làm thường thuyết phục hơn mọi lời giải thích.
Câu hỏi thường gặp
Thầy phong thủy giới thiệu thợ có phải lúc nào cũng xấu không?
Không. Người có nhiều năm làm nghề thường quen các đội thợ tốt và giới thiệu vì thấy tiện cho bạn. Vấn đề chỉ xuất hiện khi việc giới thiệu trở thành bắt buộc, giá cao hơn thị trường mà không có lý do, hoặc người đó từ chối để bạn so sánh báo giá.
Sửa nhà không đúng ngày người khác chọn thì có sao không?
Chọn ngày là tập quán văn hoá, mức tin tuỳ mỗi gia đình. Lịch có nhiều ngày được coi là phù hợp trong năm, nên bạn có thể chọn ngày thuận tiện cho tiến độ, thời tiết và tài chính. An toàn công trình và giấy phép quan trọng hơn mốc ngày.
Nhà đang ở ổn, có nên sửa chỉ vì phong thủy không?
Nếu chỗ bị chê không gây bất tiện, không ảnh hưởng an toàn, việc sửa lớn chỉ vì quan niệm là lựa chọn của gia đình, nhưng nên cân chi phí, rủi ro kỹ thuật và thời gian sinh hoạt bị xáo trộn. Nhiều trường hợp kê lại đồ đạc là đủ để cả nhà yên tâm.
Sửa trong chung cư theo lời khuyên phong thủy cần lưu ý gì?
Căn hộ chung cư có tường, sàn, hệ thống ống chung với cả toà nhà. Trước khi đập tường, dời bếp hay nhà vệ sinh, cần hỏi ban quản lý về nội quy và quy định cải tạo, và hỏi người có chuyên môn kết cấu. Nhiều hạng mục không được phép tự ý thay đổi.
Đã đặt cọc cho đội thợ do người khác ép, giờ muốn huỷ thì sao?
Xem lại thoả thuận đặt cọc đã ký hoặc tin nhắn trao đổi. Nếu chưa thi công, thương lượng hoàn cọc trong tinh thần thiện chí. Nếu có dấu hiệu lừa dối về hạng mục hoặc giá, hãy giữ bằng chứng và hỏi ý kiến người có chuyên môn pháp lý.
Làm sao biết tường nhà có chịu lực không?
Không nên tự đoán qua độ dày hay tiếng gõ. Bản vẽ kết cấu gốc của nhà là nguồn đáng tin nhất; nếu không có, nhờ kỹ sư kết cấu khảo sát tại chỗ. Đây là việc cần làm trước mọi đề nghị đập tường, dù lý do là phong thủy hay công năng.