Trong quan niệm dân gian, chiếc ví là "cái kho nhỏ" mang theo người, nên nhiều người kiêng dùng ví rách, kiêng tặng ví rỗng, kiêng nhét ví đầy giấy vụn và thích giữ một tờ tiền lộc trong ngăn riêng. Phần lớn các kiêng kỵ này có một lớp lý do rất đời thường: ví lành, gọn, có trật tự thì khó rơi tiền, dễ biết mình đang có bao nhiêu và tiêu gì.
Bài này không bàn chuyện chọn màu ví theo mệnh, vốn đã được nói nhiều. Ở đây là những thói quen quanh chiếc ví mà ông bà, cha mẹ hay nhắc, gốc gác của chúng, chỗ nào nên giữ và chỗ nào chỉ là quan niệm, cùng cách sắp xếp ví để việc tiêu tiền hằng ngày rõ ràng hơn.
Vì sao chiếc ví mang nghĩa "giữ của"
Trước khi có ví da như ngày nay, người Việt đựng tiền trong hầu bao, tức túi vải nhỏ buộc ở thắt lưng, hoặc gói tiền trong khăn, giắt trong cạp quần, nhét trong ống tay áo. Tiếng Việt còn giữ những cách nói từ thời ấy: "rộng hầu bao" là chịu chi, "thắt hầu bao" là bớt tiêu, "móc hầu bao" là bỏ tiền ra. Cái túi đựng tiền vì thế gắn chặt với chuyện chi tiêu của một con người.
Phong thủy ví của cải như nước: có dòng vào, dòng ra và cần chỗ chứa. Nếu căn nhà là cái ao lớn, thì chiếc ví là cái gáo nhỏ mang theo bên mình. Gáo thủng thì nước rò, gáo đầy rác thì chứa được ít nước. Từ hình ảnh ấy, người ta suy ra các kiêng kỵ quanh chiếc ví mà phần sau sẽ đi qua.
Cần nói rõ: kinh điển phong thủy bàn về nhà cửa, mồ mả, đất đai, gần như không có chương nào về ví. Những gì bạn nghe về ví là tập quán truyền miệng, có phần pha trộn từ văn hoá người Hoa và từ sách quản lý tiền của các nước khác. Vì vậy cách giữ mỗi nhà một khác, và đây là quan niệm để tham khảo, không phải luật.
Những kiêng kỵ quanh chiếc ví và lý do có thể có
Kiêng dùng ví rách, ví thủng. Ví rách được hiểu là "của rò rỉ". Lý do thực tế rõ ràng nhất: đường chỉ bung, ngăn khoá kéo hỏng là đường để tiền lẻ, thẻ, giấy tờ rơi mất. Ví đã sờn đến mức phải giữ bằng dây chun thì nên thay, không cần đợi ngày đẹp.
Kiêng nhét ví đầy hoá đơn, giấy vụn. Ví đầy giấy được coi là "chỗ của bị chiếm". Thực tế, khi hoá đơn, vé gửi xe, danh thiếp cũ lẫn với tiền, bạn khó đếm, dễ đưa nhầm tờ, và ví phồng lên làm hỏng đường may.
Kiêng tặng ví rỗng. Nhiều nơi có lệ khi tặng ví thì đặt vào một tờ tiền, mệnh giá bao nhiêu không quan trọng, với ý mong người nhận "không bao giờ cạn túi". Đây là phép lịch sự đẹp, chi phí nhỏ, nên giữ nếu bạn thấy hợp.
Kiêng đặt ví xuống đất. Dân gian nói tiền "rơi xuống đất" là mất. Ở quán ăn, bến xe, ví để dưới sàn hay trên ghế trống rất dễ bị lấy hoặc bị bỏ quên khi đứng dậy.
Kiêng để ví ở túi quần sau. Có người cho rằng ví sau lưng là "của ngồi đè lên". Lý do thực tế đáng nghe hơn: túi sau là chỗ dễ bị móc túi nơi đông người, và ngồi đè lên một chiếc ví dày suốt nhiều giờ khiến nhiều người thấy ngồi lệch, khó chịu.
Kiêng cho mượn ví, dùng chung ví. Ví được coi là vật riêng, mang dấu của chủ. Về thực tế, đưa ví cho người khác cầm là đưa luôn thẻ, giấy tờ tuỳ thân và tiền; khi thất lạc thì không rõ ai chịu trách nhiệm.
Dáng ví, màu ví, chất liệu: quan niệm hay nghe và thực tế khi dùng
Ngoài màu theo mệnh, người ta còn truyền nhau nhiều quan niệm về hình dáng và chất liệu ví. Bảng dưới đặt chúng cạnh trải nghiệm sử dụng hằng ngày; cột cuối là gợi ý của biên tập viên.
| Đặc điểm | Quan niệm hay nghe | Thực tế khi dùng | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Ví dài, để tiền nằm thẳng | Tiền "được nằm thoải mái" nên ở lại lâu | Tiền không bị gấp, dễ đếm, nhưng khó bỏ túi quần | Hợp người hay mang túi xách |
| Ví ngắn gấp đôi | Tiền bị gập là "gập lộc" | Gọn, bỏ túi được, tiền có nếp gấp | Hợp người đi xe máy, đi bộ nhiều |
| Ví màu đỏ, vàng | Màu may mắn trong văn hoá Á Đông | Dễ thấy trong túi xách, dễ bám bẩn | Chọn theo sở thích |
| Ví màu đen, nâu | Có người cho là "trầm", kém vượng | Bền màu, ít lộ vết bẩn | Không có lý do để tránh |
| Ví có khoá kéo quanh | Giữ của kín | Tiền lẻ, xu không rơi | Nên có ít nhất một ngăn kéo |
| Ví da thật hay da tổng hợp | Ít quan niệm riêng | Da thật bền hơn nếu được giữ khô | Chọn theo túi tiền và cách dùng |
Quan niệm ví dài giúp "tiền ở lại" lan truyền nhiều qua sách quản lý tiền của Nhật Bản và được chia sẻ lại trên mạng; nó không có trong cổ thư phong thủy. Điều có thể kiểm được là ví dài giúp bạn nhìn thấy từng tờ tiền và nhớ mình còn bao nhiêu. Đây là quan niệm, chọn dáng ví theo thói quen đi lại của bạn là đủ.
Tờ tiền "giữ lộc" trong ví: tục lệ và cách giữ cho hợp lý
Nhiều người Việt giữ trong ví một tờ tiền đặc biệt: tờ lì xì đầu năm của ông bà, cha mẹ; tờ tiền mở hàng đầu tiên của năm với người buôn bán; tờ tiền có số sê-ri đẹp; hoặc tờ hai đô la Mỹ, loại tiền ít lưu hành ở nước sở tại nhưng được nhiều người Việt coi là tiền may mắn. Tờ tiền này không được tiêu, nằm trong ví như một lời chúc mang theo người.
Tục giữ tiền lộc có ý nghĩa tình cảm nhiều hơn tài chính. Một tờ tiền mừng tuổi của người bà đã khuất có thể quý hơn mọi thứ trong ví. Nếu giữ, bạn nên để nó ở một ngăn riêng, có thể bọc trong túi giấy nhỏ hoặc phong bao, để không nhầm tiêu khi vội trả tiền.
Với người buôn bán, nhiều nơi có lệ tờ tiền mở hàng được giữ riêng, có người còn quẹt nhẹ lên hàng hoá rồi mới cất. Đây là nếp nghề, không có gì phải tranh luận. Chỉ nên nhớ tách bạch tiền lộc với tiền vốn: tiền lộc giữ làm kỷ niệm, còn tiền hàng thì vào sổ, đúng nguyên tắc ghi chép thu chi của cửa hàng.
Có người giữ quá nhiều tờ "lộc" qua nhiều năm đến mức ví phồng lên. Khi ấy, bạn có thể chọn một tờ ý nghĩa nhất mang theo, số còn lại cất trong một phong bì ở nhà. Ý nghĩa vẫn còn, ví vẫn gọn.
Xếp ví cho gọn: chỗ quan niệm gặp cách quản lý tiền
Những gợi ý dưới đây vừa đáp ứng quan niệm "ví có trật tự thì giữ được của", vừa giúp bạn kiểm soát chi tiêu và giảm rủi ro khi mất ví:
- Xếp tiền giấy cùng chiều, mệnh giá lớn ở trong, mệnh giá nhỏ ở ngoài. Khi trả tiền nơi đông người, bạn rút đúng tờ cần mà không phải mở hết ví.
- Dọn hoá đơn, vé gửi xe, biên nhận mỗi tuần một lần. Hoá đơn nào cần giữ để đổi trả hay bảo hành thì chuyển vào một bìa riêng ở nhà.
- Chỉ mang theo thẻ dùng thường xuyên. Thẻ ít dùng để ở nhà, vừa nhẹ ví, vừa bớt việc phải khoá thẻ nếu chẳng may đánh rơi.
- Không ghi mã PIN, mật khẩu ngân hàng trên giấy để trong ví, dù viết tắt hay ngụy trang. Đây là điều quan trọng nhất của cả danh sách.
- Chụp lại mặt trước các thẻ và giấy tờ tuỳ thân, cất bản chụp ở nơi an toàn, để khi mất ví biết ngay cần báo khoá những gì.
- Có một ngăn riêng cho tờ tiền lộc hoặc vật kỷ niệm nhỏ, tách khỏi tiền tiêu hằng ngày.
- Không mang lượng tiền mặt lớn trong ví khi không cần; khoản lớn nên chuyển khoản để có chứng từ.
Có thể thấy, mọi điều trong danh sách đều làm cho "dòng tiền" trong chiếc ví rõ ràng hơn. Nếu phong thủy coi trật tự là điều kiện để của tụ lại, thì chiếc ví gọn là ví dụ nhỏ nhất của nguyên tắc ấy.
Khi phần lớn tiền nằm trong điện thoại
Ở thành phố, nhiều người hầu như không còn dùng tiền mặt: quét mã, chuyển khoản, ví điện tử trên điện thoại. Chiếc ví da chỉ còn đựng giấy tờ tuỳ thân, một hai thẻ và ít tiền lẻ phòng khi cần. Quan niệm về ví vì thế cũng nhạt đi, hoặc chuyển sang những thứ khác như hình nền điện thoại, số tài khoản đẹp.
Tinh thần "ví gọn thì giữ được của" vẫn áp dụng được cho phần tiền nằm trong máy. Ứng dụng ngân hàng, ví điện tử không dùng nữa thì gỡ liên kết thẻ; dịch vụ thuê bao tự gia hạn mà bạn đã quên thì tìm và huỷ; bật thông báo biến động số dư để thấy từng khoản ra vào. Đó là những chỗ "rò rỉ" đúng nghĩa trong thời thanh toán số.
Một điểm nên cảnh giác: mạng xã hội có nhiều lời mời đổi hình nền "chiêu tài", mua số tài khoản "phong thủy" kèm lời hứa hẹn. Bạn có thể thích một hình nền đẹp, nhưng không nên chi khoản lớn cho những lời hứa không kiểm chứng được, và không bao giờ cung cấp mã OTP, mật khẩu cho người lạ dù họ tự xưng là ai.
Thay ví mới: chọn lúc, chuyển đồ, xử lý ví cũ
Nhiều gia đình có nếp thay ví vào dịp đầu năm hoặc chọn một ngày mình thấy thuận. Dù bạn có theo nếp đó hay không, việc thay ví có thể làm theo trình tự sau:
- Chọn lúc thay: nếu theo tập quán, nhiều người chọn dịp đầu năm âm lịch hoặc ngày đầu tháng. Nếu ví đã hỏng khoá, bung chỉ, nên thay ngay, không cần đợi.
- Dọn sạch ví cũ trước: bỏ hoá đơn, giấy vụn, thẻ hết hạn. Thẻ ngân hàng hết hạn nên cắt qua phần chip và dải từ trước khi bỏ.
- Chuyển sang ví mới những thứ cần mang theo hằng ngày: giấy tờ tuỳ thân, thẻ dùng thường xuyên, tiền tiêu.
- Nếu bạn giữ tờ tiền lộc, đặt nó vào ngăn riêng trong ví mới trước tiên. Nhiều người coi đây là bước "mở ví".
- Kiểm tra lại các ngăn ví cũ một lần nữa, kể cả ngăn khoá kéo và khe sau, rồi mới cất hoặc bỏ đi.
- Ví cũ còn tốt có thể cho người cần, dùng làm ví đựng thẻ dự phòng ở nhà; ví hỏng thì bỏ như rác thường, không cần nghi thức.
Ví dụ giả định: một nhân viên văn phòng ở Hải Phòng thay ví vào sáng mùng Bốn Tết. Khi dọn ví cũ, chị tìm thấy hai thẻ ngân hàng không còn dùng nhưng vẫn mở, liền gọi khoá cả hai. Việc "thay ví đầu năm" theo nếp nhà, nhờ vậy, thành dịp rà soát tài chính cá nhân hằng năm.
Câu hỏi thường gặp
Tặng ví cho người khác có kiêng gì không?
Lệ phổ biến là đặt vào ví một tờ tiền trước khi tặng, với ý chúc người nhận luôn đủ đầy. Mệnh giá tuỳ tấm lòng, không cần lớn. Nhiều người cũng tặng ví kèm lời chúc viết tay. Không có kiêng kỵ nào bắt buộc ngoài phép lịch sự thông thường.
Nhặt được ví của người khác thì nên làm gì?
Hãy tìm cách trả lại chủ qua giấy tờ trong ví, hoặc giao cho công an phường, xã nơi gần nhất. Đây là việc nên làm về đạo lý lẫn pháp luật, không liên quan tới quan niệm may rủi.
Có nên giữ tờ hai đô la trong ví không?
Nếu bạn thích và coi đó là một kỷ vật, cứ giữ. Nên để trong ngăn riêng, bọc lại để tờ tiền không bị nhàu. Không nên mua tờ tiền này với giá cao vì lời quảng cáo "chiêu tài", vì ý nghĩa của nó chỉ nằm ở quan niệm.
Màu ví nào hợp với mệnh của mình?
Chọn màu ví theo mệnh là một quan niệm phổ biến, bạn có thể tham khảo bảng màu ngũ hành. Tuy vậy, màu ví không quyết định tiền bạc. Nếu màu hợp mệnh mà không hợp thói quen dùng, ví dụ màu sáng quá dễ bẩn, thì nên ưu tiên độ bền.
Ví bị mất có phải điềm xấu không?
Mất ví là sự cố cần xử lý, không phải điềm báo. Việc cần làm ngay là gọi khoá thẻ ngân hàng, báo mất giấy tờ tuỳ thân theo hướng dẫn của cơ quan chức năng, đổi mật khẩu ứng dụng nếu trong ví có ghi chú liên quan.
Bao lâu nên thay ví một lần?
Không có quy định. Ví còn lành, khoá còn chắc thì dùng tiếp. Nhiều người theo nếp thay ví đầu năm vì thích cảm giác mới mẻ; nếu làm, hãy tận dụng dịp đó để dọn thẻ, giấy tờ và rà lại các khoản chi tự động.