Các thầy phong thủy nói khác nhau về cùng một ngôi nhà chủ yếu vì họ theo những trường phái khác nhau, dùng những dữ kiện đầu vào khác nhau, và ngay trong cùng một phái cũng có nhiều quy ước, dị bản. Một người xem hình thế thấy nhà vững, một người tra Bát trạch thấy cửa không hợp tuổi, một người dựng tinh bàn Huyền không lại nói phòng ngủ đang có sao kém. Cả ba có thể đều làm đúng theo phái của mình.
Bài này liệt kê các nguồn gốc của sự khác biệt, từ lớn đến nhỏ, rồi gợi ý cách một gia đình có thể nghe nhiều lời khuyên mà không rối. Mục đích không phải để đánh giá ai giỏi ai kém, cũng không nêu tên ai, mà để bạn hiểu lời khuyên đến từ đâu. Mọi kết luận cát hung trong phong thủy là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Bảy nguồn gốc của sự khác biệt
Khác trường phái. Đây là nguồn lớn nhất. Loan đầu nhìn môi trường quanh nhà, Bát trạch xét hướng theo năm sinh, Huyền không xét hướng theo vận thời gian, Tam hợp xét long, hướng, thủy. Mỗi phái trả lời một câu hỏi khác, nên kết luận khác là đương nhiên.
Khác cách đo hướng. Đo trong nhà hay ngoài đường, bằng la kinh hay điện thoại, lấy Bắc từ hay Bắc địa lý, đứng ở đâu trên mặt tiền. Sai vài độ ít ảnh hưởng tới Bát trạch nhưng có thể đổi hẳn tinh bàn Huyền không.
Khác cách xác định mặt nhà. Nhà có cửa chính quay ra ngõ nhưng mặt tiền quay ra đường lớn, căn hộ có cửa ra hành lang và ban công ngược nhau. Người lấy theo cửa, người lấy theo hướng đón sáng, người lấy theo hướng đường; ba lựa chọn cho ba kết quả.
Khác cách xác định tâm nhà. Nhà hình chữ L, nhà có phần nhô ra, nhà ống rất sâu khó tìm tâm. Tâm lệch thì lưới chín ô đặt lên mặt bằng cũng lệch, và việc nói phòng nào thuộc phương nào thay đổi theo.
Khác mốc năm sinh. Bát trạch tính cung phi theo năm âm lịch, nhưng có người lấy mốc đổi năm là tiết Lập xuân, thường rơi vào đầu tháng 2 dương lịch, có người lấy mùng 1 Tết. Người sinh trong khoảng giữa hai mốc có thể bị tính ra hai cung khác nhau.
Khác mốc thời gian của căn nhà. Với Huyền không, lấy năm xây xong, năm dọn vào hay năm sửa lớn gần nhất đều có người dùng. Nhà xây cuối vận 8, dọn vào đầu vận 9 là trường hợp hay gây tranh luận.
Khác dị bản và kinh nghiệm riêng. Ngay trong một phái, sách này ghi khác sách kia, dòng thầy này truyền khác dòng thầy kia. Thêm vào đó là kinh nghiệm cá nhân và tập quán địa phương mà mỗi người tích luỹ.
Một ngôi nhà, ba lời khuyên: ví dụ giả định
Ví dụ giả định dưới đây cho thấy ba người xem cùng một ngôi nhà ống ở Hưng Yên, mỗi người theo một cách, có thể đưa ra ba nhận xét khác nhau về cùng một phòng ngủ ở tầng hai phía sau.
| Người xem | Dựa vào | Nhận xét về phòng ngủ phía sau | Lý giải thực tế có thể đối chiếu |
|---|---|---|---|
| Người thứ nhất | Loan đầu | Phía sau có nhà cao tựa vững, phòng yên tĩnh, được đánh giá tốt | Ít tiếng ồn từ đường, kín gió, riêng tư |
| Người thứ hai | Bát trạch theo tuổi người chồng | Phòng nằm ở phương bị xếp là kém với cung của gia chủ, khuyên đổi | Không có lý giải vật lý; là quy ước phân loại phương |
| Người thứ ba | Huyền không phi tinh, tính từ năm dọn vào | Phòng có sơn tinh vượng, được coi là hợp để ngủ nghỉ | Không có lý giải vật lý; là quan niệm theo vận |
Cả ba nhận xét đều có thể đúng trong logic của từng phái. Gia đình nhìn vào bảng sẽ thấy hai trên ba nhận xét nghiêng về phía giữ phòng, và cột cuối cho thấy chỉ nhận xét theo Loan đầu là có lý giải thực tế kiểm tra được. Đó là một cách đọc nhiều lời khuyên cùng lúc mà không phải chọn phe.
Khi khác biệt đến từ động cơ, không phải từ phái
Bên cạnh những khác biệt chính đáng về phương pháp, cũng có những khác biệt đến từ động cơ. Một số người hành nghề có xu hướng tìm ra vấn đề ở mọi ngôi nhà, vì vấn đề dẫn tới việc phải sửa, phải mua vật phẩm, phải làm lễ. Điều này không có nghĩa là ai chỉ ra vấn đề cũng có ý xấu, nhưng nó là một yếu tố đáng để ý khi hai lời khuyên vênh nhau.
Một vài dấu hiệu giúp bạn phân biệt. Lời khuyên dựa trên phương pháp thường giải thích được: phái nào, dữ kiện nào, suy luận thế nào, và có nhiều mức xử lý từ không tốn kém đến tốn kém. Lời khuyên dựa trên động cơ bán hàng thường dùng giọng doạ, nhấn mạnh hậu quả, chỉ có một giải pháp là mua món đồ cụ thể, và hối thúc phải làm ngay.
Phong thủy, hiểu như kiến thức văn hoá – kiến trúc, không có chỗ cho sự hù doạ. Không phái nào trong sách vở nghiêm túc khẳng định một ngôi nhà "phạm" là gia đình sẽ gặp tai hoạ chắc chắn. Nếu một lời khuyên khiến bạn sợ hãi hơn là hiểu thêm về ngôi nhà, đó là lúc nên chậm lại và hỏi thêm ý kiến khác, kể cả ý kiến của kỹ sư, kiến trúc sư.
Nghe nhiều lời khuyên mà không rối: năm bước
Khi gia đình đã nghe từ hai người trở lên và thấy kết luận vênh nhau, có thể làm theo trình tự sau để ra quyết định bình tĩnh.
- Ghi lại từng lời khuyên kèm cơ sở. Với mỗi người, ghi họ theo phái nào, đo hướng bao nhiêu độ, lấy tâm nhà ở đâu, dùng năm sinh và năm nhập trạch nào.
- So dữ kiện trước, so kết luận sau. Nếu hai người đo ra hai hướng khác nhau, hãy đo lại cẩn thận trước khi bàn ai đúng. Nhiều mâu thuẫn tự biến mất khi dữ kiện thống nhất.
- Tách phần có lý giải thực tế. Những nhận xét về ánh sáng, gió, ẩm, tiếng ồn, an toàn có thể tự kiểm. Làm phần này trước vì nó có ích dù tin hay không.
- Xếp các đề xuất theo chi phí và mức can thiệp. Đổi vị trí giường, thêm rèm, thêm cây ở mức dễ; đổi cửa, đập tường ở mức khó và phải xét kết cấu, giấy phép.
- Cả nhà cùng quyết phần quan niệm. Với những điểm chỉ dựa trên quan niệm, gia đình chọn theo niềm tin chung và sự thoải mái của mọi người, không để một lời phán đơn lẻ quyết định.
Trình tự này cũng hữu ích khi gia đình có người tin nhiều, người tin ít. Nó đặt mọi người vào cùng một bàn với cùng một bảng thông tin, giảm tranh cãi.
Khác biệt do tập quán vùng miền và nếp nhà
Ngoài sách vở, người xem phong thủy ở mỗi vùng còn mang theo tập quán địa phương. Ở nhiều làng quê Bắc Bộ, nhà hướng Nam được ưa chuộng đến mức thành nếp, và lời khuyên thường xoay quanh việc giữ hướng đó. Ở miền Trung, nơi mùa mưa bão kéo dài, người ta để ý nhiều tới hướng gió bão và chỗ thoát nước. Ở miền Tây Nam Bộ, nhà quay mặt ra sông hay ra lộ là câu hỏi quen thuộc hơn là hướng theo la kinh.
Những tập quán này thường được hòa vào lời khuyên mà người nghe không nhận ra. Một người xem lớn lên ở vùng đồi núi sẽ chú ý thế đất nhiều hơn; một người quen làm việc ở đô thị sẽ chú ý đường xá, toà nhà đối diện. Cùng theo một phái, họ vẫn có thể nhấn vào những điểm khác nhau.
Nếp nhà cũng là một nguồn khác biệt. Có gia đình giữ lời dặn của ông bà về vị trí bàn thờ, hướng bếp, và người xem tôn trọng nếp đó nên điều chỉnh lời khuyên cho phù hợp. Có gia đình không giữ nếp nào, người xem tự do đề xuất theo phái. Ví dụ giả định: hai anh em ruột ở hai tỉnh khác nhau mời người xem cho nhà mình, nhận được hai lời khuyên khác nhau về vị trí bàn thờ, một phần vì nếp nhà bên nội, bên ngoại khác nhau. Đây là khác biệt văn hoá, không phải ai đúng ai sai, và gia đình hoàn toàn có thể chọn theo nếp mình muốn giữ.
Sự khác biệt nói gì về bản chất của phong thủy
Việc các thầy nói khác nhau đôi khi được dùng làm lý lẽ để bác bỏ hoàn toàn phong thủy, đôi khi lại bị che giấu như thể có một phong thủy "chuẩn" duy nhất. Cả hai thái độ đều không giúp ích nhiều. Phong thủy là một hệ tri thức tích luỹ qua nhiều thế kỷ, nhiều vùng, nhiều dòng truyền; sự đa dạng là đặc điểm tự nhiên của nó, giống như các trường phái trong y học cổ truyền, trong võ thuật hay trong nghệ thuật.
Hiểu như vậy, sự khác biệt không còn là thứ đáng lo. Nó là lời nhắc rằng các kết luận cát hung không phải quy luật tự nhiên, mà là cách mỗi hệ thống tổ chức niềm tin về không gian. Phần giao nhau giữa các phái, những gì gần như phái nào cũng đồng ý, thường trùng với kinh nghiệm sống thực tế: nhà cần chỗ dựa vững, cần ánh sáng, cần thông gió, cần lối đi rõ ràng, cần tránh ẩm thấp.
Người đọc tỉnh táo có thể dùng chính phần giao nhau đó làm nền, và coi phần khác biệt như những lựa chọn văn hoá mà gia đình được tự do quyết định. Ví dụ giả định: hai người xem cùng khuyên dọn gọn khoảng trước cửa và làm sáng cầu thang, nhưng khác nhau về hướng đặt bếp. Gia đình làm ngay hai việc đầu, còn hướng bếp thì cân nhắc thêm theo đường ống nước, thông gió và thói quen nấu nướng của người đứng bếp.
Câu hỏi thường gặp
Hai thầy phong thủy nói ngược nhau thì nên tin ai?
Không nhất thiết phải chọn một người. Hãy hỏi mỗi người theo phái nào và dựa vào dữ kiện gì, kiểm tra lại dữ kiện như hướng nhà, rồi ưu tiên những nhận xét có lý giải thực tế. Phần còn lại là quan niệm, gia đình tự quyết theo niềm tin chung.
Vì sao cùng năm sinh mà hai người tính ra hai cung phi khác nhau?
Thường do khác mốc đổi năm. Có người lấy tiết Lập xuân, thường vào đầu tháng 2 dương lịch, có người lấy mùng 1 Tết âm lịch. Người sinh trong khoảng giữa hai mốc này dễ bị tính ra hai cung khác nhau tuỳ quy ước.
Đo hướng nhà lệch vài độ có quan trọng không?
Tuỳ phái. Với Bát trạch chia tám phương mỗi phương 45 độ, lệch vài độ thường không đổi kết luận, trừ khi nhà nằm sát ranh giới. Với Huyền không hay các phái chia 24 sơn và 64 quẻ, lệch vài độ có thể đổi hẳn kết quả.
Thầy nào cũng tìm ra lỗi trong nhà có bình thường không?
Rất ít ngôi nhà hoàn hảo theo mọi phái, nên việc có nhận xét cần lưu ý là bình thường. Điều cần để ý là cách nhận xét được đưa ra: có giải thích, có nhiều mức xử lý, hay chỉ doạ và dẫn tới một món đồ phải mua ngay.
Có phần nào mà các trường phái đều đồng ý không?
Có. Hầu hết các phái đều coi trọng chỗ dựa vững phía sau, ánh sáng, thông gió, lối đi rõ ràng, tránh ẩm thấp và tránh những thứ chĩa thẳng vào cửa. Những điểm này cũng trùng với kinh nghiệm sống và kiến trúc, nên là nền đáng tin để bắt đầu.
Có nên mời thêm người thứ ba để phân xử không?
Mời thêm người có thể cho thêm góc nhìn, nhưng cũng có thể thêm một kết luận khác. Trước khi mời, gia đình nên tự làm rõ dữ kiện và tách phần thực tế. Nhiều khi ý kiến kỹ sư hoặc kiến trúc sư về phần kỹ thuật hữu ích hơn một lời phán thứ ba.