Phong thủy coi phòng ngủ là nơi tĩnh, nên càng ít đồ điện tử càng tốt; với phòng trẻ, lời khuyên phổ biến là không đặt tivi, đưa máy tính về góc học và tắt hẳn ban đêm, không để điện thoại, máy tính bảng sạc cạnh giường. Lời khuyên này trùng với những gì các tổ chức y tế nói về màn hình và giấc ngủ, và với các cảnh báo an toàn khi sạc pin qua đêm.
Bài tách ba mối lo hay bị trộn lẫn: ánh sáng và nội dung màn hình ảnh hưởng giấc ngủ, chuyện "sóng điện từ" mà nhiều người sợ, và an toàn điện, nhiệt khi sạc thiết bị. Quan niệm thì mức tin tuỳ mỗi người; cách sắp xếp gợi ý cuối bài dùng được cho mọi gia đình.
Vì sao phong thủy không thích đồ điện tử trong phòng ngủ
Phong thủy cổ dĩ nhiên không bàn tivi hay điện thoại. Các tác giả hiện đại suy ra từ nguyên tắc cũ: phòng ngủ là chỗ âm, tĩnh, cần tụ khí; những thứ phát sáng, phát tiếng, nóng lên khi chạy thuộc về dương, động, có người xếp vào hành Hoả. Đặt nhiều thứ như vậy cạnh giường là làm phòng ngủ "động" lên, người nằm khó yên.
Lời kiêng thứ hai là màn hình tắt. Mặt kính đen bóng của tivi, màn hình máy tính khi tắt phản chiếu như một tấm gương, mà phong thủy vốn kiêng gương chiếu vào giường. Nhiều người phủ khăn lên tivi phòng ngủ vì lý do này. Thực tế, ánh đèn ngủ hay ánh đèn đường hắt lên mặt kính đen ban đêm có thể tạo bóng làm trẻ nhỏ sợ.
Lời kiêng thứ ba là "khí điện", thường được nói gộp với sóng điện từ. Phần này cần tách ra để bàn riêng, vì nó là chỗ hay bị thổi phồng nhất, và cũng là chỗ có người tận dụng để bán vật phẩm "chống sóng". Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần dưới đây trình bày điều các cơ quan y tế đã nói.
Màn hình và giấc ngủ: điều đã có bằng chứng
Ánh sáng ban đêm, đặc biệt ánh sáng giàu thành phần xanh từ màn hình và nhiều loại đèn LED trắng, làm chậm quá trình tiết melatonin, hormone giúp cơ thể vào giấc. Thêm vào đó, nội dung trên màn hình như video, phim hoạt hình, tin nhắn bạn bè giữ não bộ ở trạng thái tỉnh táo. Hai yếu tố này khiến trẻ dùng màn hình sát giờ ngủ thường vào giấc muộn hơn.
Tổ chức Y tế Thế giới, trong hướng dẫn năm 2019 về vận động, thời gian ngồi và giấc ngủ cho trẻ dưới năm tuổi, khuyên trẻ dưới hai tuổi không nên có thời gian ngồi xem màn hình, trẻ hai đến bốn tuổi không quá một giờ mỗi ngày, càng ít càng tốt. Với trẻ lớn hơn, nhiều hiệp hội nhi khoa khuyên gia đình đặt giờ tắt màn hình trước giờ ngủ và giữ phòng ngủ không có màn hình.
Tivi trong phòng trẻ là trường hợp rõ nhất: nó kéo dài thời gian xem, khiến người lớn khó kiểm soát nội dung, và hay được bật như tiếng nền để ru ngủ. Nếu trong nhà chỉ được làm một việc, đưa tivi ra phòng sinh hoạt chung là việc có ích nhất. Phong thủy và nhi khoa gặp nhau ở chỗ này.
Sóng điện từ trong nhà: lo đến đâu là vừa
Wi-Fi, điện thoại, lò vi sóng, dây điện đều tạo ra trường điện từ ở các tần số khác nhau. Năm 2011, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp trường điện từ tần số vô tuyến vào nhóm 2B, "có thể gây ung thư cho người"; đây là nhóm dùng khi bằng chứng còn hạn chế, cùng nhóm với nhiều thứ quen thuộc trong đời sống. Tổ chức Y tế Thế giới cho tới nay vẫn nhận định chưa xác lập được tác hại sức khoẻ từ mức phơi nhiễm thấp như trong nhà ở, đồng thời tiếp tục theo dõi nghiên cứu.
Nói gọn: không có cơ sở để hoảng sợ, cũng không có lý do để bỏ qua các thói quen hợp lý. Các thói quen hợp lý ấy trùng với lời khuyên phong thủy: không để điện thoại dưới gối, không đặt bộ phát Wi-Fi ngay đầu giường, tắt thiết bị không dùng ban đêm. Những việc này đều không tốn tiền.
Điều nên cảnh giác là các vật phẩm quảng cáo "hút sóng", "chống bức xạ" dán lên điện thoại, đặt cạnh máy tính, thường đi kèm lời doạ về sức khoẻ trẻ em. Không có bằng chứng các miếng dán, viên đá hay tượng nhỏ làm giảm được trường điện từ. Muốn giảm phơi nhiễm thật thì tăng khoảng cách và giảm thời gian, hai cách đơn giản nhất.
Sạc thiết bị: nơi rủi ro thật sự nằm
Rủi ro rõ ràng nhất của đồ điện tử trong phòng trẻ không phải sóng, mà là nhiệt và điện. Các cảnh báo về cháy nổ pin lithium đều nhắc những điểm dưới đây.
- Không sạc điện thoại, máy tính bảng dưới gối, trên nệm, trong chăn: pin nóng lên mà không toả nhiệt được.
- Dùng bộ sạc của hãng hoặc loại đạt chuẩn, không dùng sạc kém chất lượng, dây sờn vỏ.
- Không sạc qua đêm thiết bị có pin phồng, máy nóng bất thường, vỏ biến dạng; ngưng dùng và mang đi kiểm tra.
- Ổ cắm trong phòng trẻ nhỏ có nắp che; dây sạc không vắt ngang lối đi hoặc buông thõng cạnh giường.
- Ổ cắm kéo dài không đặt dưới gầm giường, không cắm nối tiếp nhiều ổ, không đặt trên thảm dày.
- Hệ điện của nhà nên có thiết bị chống giật, chống quá tải; đây là việc của thợ điện có chuyên môn.
Phong thủy hay khuyên "phòng ngủ đừng để nhiều dây điện quấn quýt". Dịch sang ngôn ngữ an toàn điện, đó chính là bớt ổ nối, bớt dây vắt ngang và không sạc pin trên giường.
Nếu phòng con bắt buộc có máy tính
Đặt ở góc học, không trên giường. Máy tính học tập thuộc vùng động của phòng. Đặt trên bàn học, quay màn hình theo hướng người lớn đi ngang thấy được, là cách nhiều gia đình dùng để vừa tôn trọng con vừa giữ được sự để ý.
Màn hình không đối diện giường. Màn hình tắt phản chiếu như gương, màn hình sáng chiếu vào chỗ ngủ. Xoay bàn hoặc màn hình để mặt kính không hướng về gối.
Tắt hẳn ban đêm, không để chế độ chờ. Đèn báo nhỏ xíu cũng là nguồn sáng trong phòng tối. Một ổ cắm có công tắc giúp tắt hết máy, loa, đèn bàn cùng lúc.
Dây cáp gom gọn sau bàn. Dây vắt ngang là chỗ vấp ngã và chỗ trẻ nhỏ kéo đổ màn hình. Kẹp dây vào chân bàn, dùng máng đi dây.
Có giờ dùng, có giờ cất. Quy tắc dùng máy được viết ra, cả nhà cùng giữ, hiệu quả hơn mọi cách bài trí. Phong thủy giúp căn phòng gọn; nếp dùng máy mới quyết định giấc ngủ.
Máy báo khóc, camera, loa thông minh trong phòng trẻ
Nhiều gia đình trẻ đặt máy báo khóc hoặc camera trong phòng con, nhất là khi con ngủ ở tầng khác. Đây là thiết bị có ích, và phong thủy không có lý do gì để phản đối nếu đặt hợp lý. Nguyên tắc chung giống các đồ điện khác: đặt xa giường ngoài tầm với, dây nguồn không buông xuống chỗ trẻ với tới được, đèn báo quay về phía tường hoặc tắt được.
Dây nguồn của camera, máy báo khóc gắn gần cũi là một nguy cơ siết cổ được các cơ quan an toàn tiêu dùng cảnh báo nhiều lần. Dây phải được cố định dọc tường, cách cũi hoặc giường đủ xa để trẻ đứng lên vẫn không kéo được. Đây là chi tiết quan trọng hơn mọi lời bàn về hướng đặt máy.
Loa thông minh, đồng hồ có màn hình sáng thì nên cân nhắc kỹ hơn. Màn hình sáng suốt đêm là nguồn sáng không cần thiết; loa có thể bị con ra lệnh phát nhạc, phát video giữa đêm. Nếu dùng, chỉnh độ sáng tối thiểu, đặt giờ tắt tự động, và với camera có kết nối mạng thì đổi mật khẩu mặc định, cập nhật phần mềm để hình ảnh của con không lọt ra ngoài.
Quạt, máy lọc không khí, máy tạo ẩm: đồ điện nên có nhưng đặt đúng
Không phải đồ điện nào trong phòng trẻ cũng nên dời đi. Quạt, điều hoà, máy lọc không khí, máy hút ẩm mùa nồm là những thứ giúp phòng ngủ dễ chịu hơn. Phong thủy hay xếp chúng vào nhóm điều tiết khí: quạt và điều hoà làm khí lưu thông, máy hút ẩm làm phòng bớt "âm thấp". Vấn đề chỉ nằm ở chỗ đặt và cách dùng.
Quạt không thổi thẳng vào mặt hay đầu trẻ; quạt cây đặt ở chỗ không bị kéo đổ, lồng quạt có khe nhỏ. Máy lọc không khí đặt cách giường một khoảng, không chắn lối đi, chỉnh chế độ ngủ để tắt đèn và giảm tiếng. Máy tạo ẩm, nếu dùng, phải vệ sinh bình nước thường xuyên vì bình đọng nước là chỗ vi khuẩn, nấm mốc phát triển; ở miền Bắc mùa nồm thì phần lớn thời gian không cần tạo ẩm mà cần hút ẩm.
Một thói quen nên tránh là cắm tất cả các thiết bị này vào một ổ kéo dài đặt dưới gầm giường. Mỗi thiết bị công suất lớn nên có ổ cố định riêng, dây gọn theo tường. Nếu không chắc tải của ổ điện, hãy hỏi thợ điện; phần này không có quan niệm nào thay thế được.
Lập "trạm sạc gia đình" ngoài phòng ngủ
Một cách nhiều gia đình thấy hiệu quả là dồn mọi thiết bị về một chỗ sạc chung ngoài phòng ngủ vào buổi tối. Cách này giải quyết cả ba mối lo trong bài.
- Chọn một chỗ ở phòng khách hoặc hành lang, trên mặt phẳng cứng, thoáng, xa rèm và đồ dễ cháy.
- Đặt một ổ cắm chất lượng tốt có công tắc, đủ cổng cho số thiết bị cả nhà.
- Thống nhất giờ "về trạm" cho từng con theo tuổi, ví dụ giả định: một giờ trước giờ ngủ.
- Bố mẹ cũng để điện thoại ở trạm, để luật không chỉ dành cho con.
- Sáng ra, ai lấy máy của người nấy; máy nào nóng bất thường thì báo người lớn.
- Mỗi tháng kiểm dây sạc, củ sạc một lần, thay cái sờn, cái nóng.
Phong thủy sẽ gọi đây là đưa khí động ra khỏi phòng tĩnh. Bác sĩ nhi gọi là vệ sinh giấc ngủ. Người làm an toàn điện gọi là sạc ở nơi có giám sát. Ba cách gọi cho cùng một việc.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đặt tivi trong phòng ngủ của trẻ không?
Đa số lời khuyên, cả phong thủy lẫn nhi khoa, đều là không. Tivi trong phòng làm tăng thời gian xem, khó kiểm soát nội dung và hay trở thành tiếng nền để ngủ. Đặt tivi ở phòng sinh hoạt chung dễ quản lý hơn.
Wi-Fi đặt gần phòng trẻ có hại không?
Tổ chức Y tế Thế giới chưa xác lập được tác hại sức khoẻ từ mức phơi nhiễm thấp trong nhà. Dù vậy, đặt bộ phát ở khu sinh hoạt chung, không ngay đầu giường, là cách sắp xếp hợp lý và cũng giúp sóng phủ đều nhà hơn.
Miếng dán chống sóng điện thoại có tác dụng không?
Không có bằng chứng các miếng dán, đá hay vật phẩm nhỏ làm giảm trường điện từ của thiết bị. Nếu muốn giảm phơi nhiễm, cách thực tế là tăng khoảng cách, dùng tai nghe khi gọi lâu và không để máy sát người khi ngủ.
Con tuổi teen cần điện thoại báo thức thì sao?
Một chiếc đồng hồ báo thức riêng giải quyết chuyện này mà không cần mang điện thoại vào phòng. Nếu con vẫn giữ máy trong phòng, thống nhất bật chế độ không làm phiền, đặt máy xa giường và không sạc trên nệm.
Màn hình tắt có cần che lại không?
Phong thủy kiêng màn hình tắt đối diện giường vì phản chiếu như gương. Nếu không xoay được, phủ một tấm vải mỏng ban đêm là cách đơn giản. Với trẻ nhỏ hay sợ bóng tối, che lại cũng giúp tránh những hình phản chiếu lạ.
Phòng trẻ nên có bao nhiêu ổ cắm?
Không có số chuẩn; đủ cho đèn ngủ, đèn bàn, quạt hoặc điều hoà và máy tính học tập nếu có. Ổ cắm gần giường càng ít càng tốt, ổ thấp có nắp che, và không dùng ổ nối kéo dài thay cho ổ cố định lâu dài.