Một cuốn sách phong thủy nhập môn tốt cần ghi rõ theo phái nào, giải thích nguyên lý trước khi đưa bảng tra, có ví dụ trên mặt bằng nhà thật, không hù doạ và không gắn với việc bán vật phẩm. Trước khi mua, hãy xem tác giả, dịch giả, nhà xuất bản, nguồn bản gốc và mục lục; năm phút lật sách ở quầy thường đủ để loại phần lớn sách kém.
Bài này không giới thiệu tên sách cụ thể, vì thị trường thay đổi liên tục và mỗi người có mục tiêu khác nhau. Thay vào đó, bài đưa ra cách phân loại và một bộ tiêu chí để bạn tự đánh giá cuốn sách đang cầm trên tay. Phần cổ thư như Táng thư, Bát trạch minh kính có danh mục riêng trên trang; ở đây nói về sách dành cho người mới bắt đầu.
Bốn nhóm sách phong thủy thường gặp
Sách dịch hoặc biên dịch từ cổ thư. Đây là bản tiếng Việt của các sách Hán văn xưa, thường có phần nguyên văn, phiên âm, dịch nghĩa và chú thích. Giá trị cao với người muốn hiểu gốc, nhưng khó với người mới vì ngôn ngữ cô đọng, nhiều thuật ngữ, và chất lượng phụ thuộc rất nhiều vào người dịch.
Sách biên soạn hiện đại theo một phái. Tác giả người Việt hoặc người viết tiếng Hoa, tiếng Anh, trình bày một phái như Bát trạch hay Huyền không cho người đọc ngày nay. Loại này hợp nhất cho người mới nếu tác giả giải thích rõ nguyên lý và nói thẳng mình theo phái nào.
Sách feng shui phương Tây. Viết cho người đọc châu Âu, châu Mỹ, nhiều cuốn theo cách đặt bát quái theo cửa vào và pha trộn với thiết kế nội thất, tâm lý học. Dễ đọc, nhiều ý tưởng bài trí hay, nhưng cách làm khác hẳn phong thủy dùng la kinh, và đôi khi trộn thêm những khái niệm không có trong truyền thống Đông Á.
Sách mẹo bài trí và sổ tay tổng hợp. Gồm các mục ngắn kiểu "đặt gương ở đâu", "cây gì hợp phòng khách". Dễ mua, dễ đọc, nhưng thường không ghi nguồn, không nói phái, và hay trộn quan niệm của nhiều vùng. Dùng để tham khảo nhanh thì được, dùng làm sách học thì thiếu nền.
Cách dùng bốn nhóm này. Người mới nên bắt đầu bằng một cuốn ở nhóm hai, đọc thêm vài chương nhóm ba để thấy cách nhìn khác, và để nhóm một sang chặng sau khi đã quen thuật ngữ. Nhóm bốn chỉ nên dùng như danh sách câu hỏi để tự tìm hiểu tiếp.
Xem thông tin xuất bản trước khi đọc nội dung
Trang bìa trong và trang cuối sách cho bạn biết nhiều hơn lời giới thiệu ở bìa sau. Những thông tin nên xem:
- Tên tác giả và, nếu là sách dịch, tên dịch giả cùng ngôn ngữ gốc. Sách dịch không ghi tên người dịch hoặc không ghi bản gốc là dấu hiệu đáng ngờ.
- Nhà xuất bản và năm xuất bản. Sách in lại nhiều lần thường đã qua thời gian kiểm nghiệm của người đọc; sách mới thì xem có bản sửa chữa, bổ sung không.
- Lời nói đầu: tác giả có nói rõ mục đích, phạm vi và trường phái không. Một lời nói đầu chỉ toàn hứa hẹn thay đổi cuộc đời là dấu hiệu xấu.
- Mục lục: có đi từ nguyên lý đến ứng dụng không, có chương về đo hướng, xác định tâm nhà không, hay nhảy ngay vào hoá giải.
- Phần tài liệu tham khảo hoặc chú thích nguồn. Không phải sách phổ thông nào cũng có, nhưng sách có thì dễ kiểm hơn nhiều.
- Trang quảng cáo cuối sách: nếu dẫn sang mua vật phẩm, đăng ký khoá học hay xem thầy, hãy đọc nội dung với con mắt dè dặt hơn.
Năm phút xem những thông tin này ở quầy sách hoặc ở phần đọc thử trực tuyến giúp bạn tránh phần lớn sách không đáng mua.
Tiêu chí một cuốn sách nhập môn tốt
Bảng dưới gom những tiêu chí nên dùng khi so hai, ba cuốn sách cùng chủ đề. Không cuốn nào đạt hết, nhưng cuốn nào thiếu quá nhiều thì nên chọn cuốn khác.
| Tiêu chí | Dấu hiệu tốt | Dấu hiệu chưa tốt |
|---|---|---|
| Trường phái | Nói rõ theo phái nào, có so với phái khác | Trộn nhiều phái không báo trước |
| Thứ tự trình bày | Nguyên lý trước, bảng tra sau | Mở đầu bằng bảng hợp – kỵ |
| Ví dụ | Có mặt bằng nhà, số đo hướng, giải từng bước | Chỉ có hình minh hoạ chung chung |
| Giọng văn | Bình tĩnh, nói rõ mức chắc chắn | Hù doạ, khẳng định tuyệt đối |
| Thực tế | Nhắc ánh sáng, gió, an toàn, quy chuẩn xây dựng | Bỏ qua hoàn toàn yếu tố kỹ thuật |
| Thuật ngữ | Có bảng giải nghĩa, có chữ Hán đối chiếu | Dùng thuật ngữ không giải thích |
| Quan hệ thương mại | Không bán kèm | Mỗi chương dẫn tới một món đồ cần mua |
Một mẹo nhỏ: lật tới phần nói về bếp hoặc cửa chính, hai chủ đề sách nào cũng có, rồi đọc một trang. Trang đó cho bạn biết gần như đủ về cách tác giả lập luận.
Dấu hiệu nên đọc dè chừng
Những đặc điểm dưới đây không làm cuốn sách vô giá trị hoàn toàn, nhưng là lý do để đọc chậm lại và kiểm chéo nhiều hơn:
- Dùng nhiều câu doạ như "phạm phải là gặp đại hoạ", "nhà này không thể ở". Phong thủy là hệ quan niệm tham khảo; sách nghiêm túc không cần doạ người đọc.
- Hứa kết quả cụ thể: đặt món này sẽ giàu, xoay giường kia sẽ khỏi bệnh. Không có căn cứ nào cho những lời hứa như vậy.
- Không phân biệt quan niệm với sự thật kỹ thuật, ví dụ coi thước Lỗ Ban như quy chuẩn xây dựng thay vì quy ước dân gian.
- Bảng hợp mệnh tuyệt đối cho mọi thứ: màu xe, màu áo, số điện thoại, tên con, không giải thích cơ sở.
- Trích "cổ thư" nhưng không ghi tên sách, hoặc ghi tên sách mà nội dung trích không tìm thấy ở bản dịch nào khác.
- Phần lớn nội dung là danh sách vật phẩm kèm công dụng, cuối sách có thông tin nơi bán.
Gặp cuốn có nhiều dấu hiệu trên, bạn vẫn có thể đọc để biết người ta đang nói gì ngoài thị trường, nhưng đừng dùng nó làm sách học chính.
Sách dịch hiện đại: kiểm chất lượng bản dịch thế nào
Nhiều sách phong thủy nhập môn trên thị trường là bản dịch từ tiếng Hoa hoặc tiếng Anh. Chất lượng bản dịch ảnh hưởng trực tiếp tới việc bạn hiểu đúng hay sai, nhất là với thuật ngữ. Một bản dịch tốt giữ âm Hán Việt quen thuộc cho thuật ngữ như toạ, hướng, sơn, sa, thủy khẩu, và ghi chú chữ gốc ở lần xuất hiện đầu. Bản dịch kém thường dịch nghĩa đen từng chữ, khiến "minh đường" thành "sảnh sáng" hay "sa" thành "cát", người đọc không thể đối chiếu với tài liệu khác.
Với sách dịch từ tiếng Anh, chú ý cách người dịch xử lý những từ đã được phiên âm theo tiếng Hoa phổ thông như chi, bagua, sha. Bản dịch tốt sẽ quy về thuật ngữ Hán Việt người Việt quen dùng là khí, bát quái, sát, và giải thích khi khái niệm phương Tây không có tương đương. Cũng nên xem hình vẽ: sơ đồ bát quái trong sách Trung Hoa thường đặt hướng Nam ở trên, nếu người dịch hay người dàn trang tự xoay hình mà không ghi chú, người đọc rất dễ đặt sai lên bản vẽ nhà.
Một phép thử nhanh: chọn một thuật ngữ bạn đã biết chắc nghĩa, tìm nó trong sách và xem người dịch dùng từ gì, có nhất quán suốt cuốn không. Hai ba thuật ngữ được dịch lẫn lộn là đủ để bạn biết nên tìm bản khác hoặc đọc thật chậm.
Thứ tự đọc cho người mới
Một thứ tự đọc dễ theo: bắt đầu bằng một cuốn giới thiệu tổng quan, giải thích phong thủy là gì, các nhánh lớn và thuật ngữ nền. Tiếp theo là một cuốn chuyên về Loan đầu hoặc có phần hình thế tốt. Sau đó là một cuốn nhập môn của phái Lý khí bạn chọn học, thường là Bát trạch. Khi đã quen, đọc thêm một cuốn feng shui phương Tây để thấy góc nhìn khác về bài trí nội thất.
Cổ thư nên để sau cùng. Đọc Táng thư hay Dương trạch tam yếu khi chưa quen thuật ngữ thường chỉ để lại ấn tượng mơ hồ. Khi đã có nền, đọc cổ thư giúp bạn hiểu nguồn gốc của những quan niệm mà sách hiện đại nhắc lại, và nhận ra chỗ nào sách hiện đại đã diễn giải thêm. Danh mục cổ thư phong thủy của trang có bài hướng dẫn thứ tự đọc và cách chọn bản dịch.
Ngoài sách phong thủy, những sách về lịch sử kiến trúc, nhà ở truyền thống Việt Nam, khí hậu học kiến trúc và tâm lý học môi trường cũng rất có ích. Chúng cho bạn lý giải thực tế để đặt cạnh các quan niệm, và giúp bạn không biến phong thủy thành một thế giới khép kín.
Đọc một cuốn sách phong thủy cho ra kiến thức
Đọc sách học khác đọc giải trí. Một quy trình đơn giản giúp mỗi cuốn sách để lại thứ dùng được:
- Đọc lướt mục lục và lời nói đầu, ghi ba câu hỏi bạn mong cuốn sách trả lời.
- Đọc từng chương, mỗi chương ghi lại các thuật ngữ mới kèm nghĩa theo cuốn sách đó và tên phái.
- Gặp bảng tra, đừng chép nguyên bảng; hãy viết ra quy luật tạo nên bảng. Nếu sách không giải thích quy luật, ghi chú điều đó.
- Áp một ví dụ trong sách lên mặt bằng nhà mình hoặc một mặt bằng ví dụ giả định, xem kết quả có hợp với nắng, gió, công năng không.
- Đánh dấu những câu khẳng định mạnh và tìm xem sách khác nói gì về cùng chủ đề.
- Đọc xong, viết một trang tóm lược bằng lời của mình: cuốn sách theo phái nào, điểm mạnh, điểm cần dè dặt, chương nào sẽ đọc lại.
Sau ba, bốn cuốn, những trang tóm lược này cho bạn một bản đồ riêng về tài liệu phong thủy, giúp chọn cuốn tiếp theo nhanh và chính xác hơn.
Câu hỏi thường gặp
Sách phong thủy cũ in từ lâu có còn đáng đọc không?
Có, nhiều sách in lại từ các bản dịch cũ vẫn có giá trị về thuật ngữ và nguyên lý. Chỉ cần lưu ý chúng viết cho bối cảnh nhà ở khác hẳn ngày nay, ít nói về căn hộ, nhà ống, và đôi khi dùng cách diễn đạt nặng nề. Đọc với tinh thần tìm hiểu, không áp nguyên văn.
Có nên đọc sách tiếng Anh về feng shui không?
Nên đọc thêm nếu bạn đọc được, vì có nhiều cuốn trình bày rõ ràng và có góc nhìn thiết kế. Nhưng cần nhận ra nhiều sách tiếng Anh theo phái đặt bát quái theo cửa vào, khác với phong thủy dùng la kinh phổ biến ở Việt Nam, nên đừng trộn hai cách khi áp vào nhà.
Sách điện tử và bản chụp lan truyền trên mạng có dùng được không?
Bản chụp lan truyền thường thiếu thông tin xuất bản, có thể thiếu trang và vi phạm bản quyền. Nếu muốn đọc trên điện thoại, hãy tìm bản điện tử phát hành hợp pháp. Với sách dịch cổ thư, bản thiếu chú thích có thể dẫn tới hiểu sai cả đoạn.
Một cuốn sách nói khác cuốn kia thì tin cuốn nào?
Trước hết xem hai cuốn có cùng phái không. Khác phái thì khác kết luận là bình thường. Cùng phái mà vẫn khác, hãy xem cuốn nào giải thích quy luật rõ hơn và dẫn nguồn rõ hơn. Cuối cùng, nhớ rằng đây là quan niệm; đối chiếu với nắng, gió, an toàn thực tế để tự quyết mức tin.
Mua bao nhiêu cuốn là đủ cho người mới?
Ba đến bốn cuốn chọn kỹ thường đủ cho năm đầu: một cuốn tổng quan, một cuốn hình thế, một cuốn nhập môn của một phái Lý khí và có thể thêm một cuốn feng shui phương Tây. Đọc kỹ ít cuốn, có ghi chép, hiệu quả hơn mua nhiều mà chỉ đọc vài chương.
Sách do người đang bán vật phẩm viết có đáng tin không?
Không thể kết luận chỉ từ việc tác giả kinh doanh. Hãy xem nội dung: phần nguyên lý có rõ không, có hứa công dụng không, có dẫn dắt mua hàng ở mỗi chương không. Nếu sách vẫn giải thích tốt và không hù doạ, bạn vẫn học được, chỉ cần đọc phần vật phẩm với con mắt tỉnh táo.