Phong thủy lưu niên (phong thủy theo năm) là phần lý thuyết xét những phương vị trong nhà thay đổi tính chất theo từng năm, khác với hướng nhà, thế đất vốn cố định. Mỗi năm, theo quan niệm của các trường phái, có vài phương được coi là nên giữ yên, không đào đắp, đục phá lớn: phương Thái Tuế, phương Tuế Phá, phương Tam sát, cung có sao Ngũ hoàng và Nhị hắc.
Người làm nghề dùng phần này chủ yếu cho một việc rất đời thường: năm nay sửa nhà thì nên bắt đầu từ khu nào, khu nào để sang năm. Bài giải thích các khái niệm từ gốc, nói rõ chúng đến từ hệ thống lịch pháp nào, và chỉ ra chỗ nên dừng. Mọi nhận định tốt – xấu trong bài là quan niệm của trường phái, mức tin tuỳ mỗi người; phong thủy theo năm không thay được quy chuẩn xây dựng hay lời khuyên của kỹ sư.
Chữ "lưu niên" nghĩa là gì và khác phần cố định của ngôi nhà ra sao
"Lưu" là trôi, chảy; "niên" là năm. Lưu niên là cái trôi qua theo từng năm. Trong phong thủy, chữ này dùng để tách hai lớp thông tin. Lớp thứ nhất gắn với bản thân ngôi nhà và mảnh đất: thế đất, dòng nước, hướng toạ, cách chia phòng. Lớp này đổi rất chậm, có khi cả đời người không đổi. Lớp thứ hai là lớp thời gian: cùng một ngôi nhà, năm nay phương Nam được coi là phương cần giữ yên, sang năm lại là phương khác.
Cách nghĩ này không riêng phong thủy. Lịch pháp phương Đông vốn gắn mỗi năm với một can chi, mỗi can chi lại gắn với phương vị, ngũ hành. Khi người xưa muốn chọn thời điểm đào móng, dựng nhà, sửa mộ, họ tra lịch năm để biết phương nào "có thần sát" trong năm đó. Phong thủy dương trạch hiện đại kế thừa thói quen ấy, thêm vào lớp sao năm của phép cửu cung phi tinh.
Vì vậy khi nghe ai nói "năm nay nhà anh xấu hướng Nam", bạn cần hỏi lại họ đang nói lớp nào. Nếu là lớp lưu niên, đó chỉ là chuyện của một năm, liên quan chủ yếu tới việc động thổ ở phương đó, không phải lời phán về cả ngôi nhà hay về người ở trong nhà.
Hai hệ thống chồng lên nhau trong phong thủy theo năm
Những cái tên bạn hay nghe mỗi dịp cuối năm thật ra thuộc hai hệ thống khác nhau. Một hệ dựa vào can chi của năm, một hệ dựa vào chín số Lạc thư bay qua chín cung. Bảng dưới đặt chúng cạnh nhau.
| Tiêu chí | Hệ thần sát theo can chi | Hệ phi tinh cửu cung (sao năm) |
|---|---|---|
| Dữ kiện đầu vào | Chi của năm (đôi khi cả can) | Số sao nhập trung cung của năm |
| Đơn vị phương vị | 24 sơn trên la kinh, mỗi sơn 15 độ | Chín cung: tám hướng và trung tâm |
| Tên quen thuộc | Thái Tuế, Tuế Phá, Tam sát (Kiếp sát, Tai sát, Tuế sát) | Ngũ hoàng (sao 5), Nhị hắc (sao 2), cùng bảy sao còn lại |
| Chu kỳ lặp | 12 năm (Thái Tuế), 4 năm (Tam sát) | 9 năm |
| Mốc đổi năm | Lập Xuân | Lập Xuân |
| Dùng nhiều trong | Chọn ngày, chọn phương động thổ, tục kiêng dân gian | Phái Huyền không, xét khu sửa chữa trong năm |
Hai hệ không loại trừ nhau. Nhiều người hành nghề xét cả hai: lấy can chi để biết phương Thái Tuế, Tam sát, lấy sao năm để biết cung Ngũ hoàng, rồi đánh dấu tất cả lên mặt bằng nhà. Có năm các phương kiêng chụm vào một phía, có năm tản ra nhiều phía, nên không có quy tắc "năm nào cũng kiêng một hướng".
Những cái tên hay gặp nhất mỗi năm
Thái Tuế. Phương ứng với chi của năm. Năm Ngọ thì Thái Tuế ở sơn Ngọ, phía Nam; năm Mùi thì ở sơn Mùi, lệch về Tây Nam. Quan niệm phổ biến coi đây là phương không nên đào đắp lớn trong năm.
Tuế Phá. Phương đối diện Thái Tuế, cách 180 độ. Nhiều sách coi Tuế Phá cần tránh động thổ không kém Thái Tuế, và đặc biệt không nên quay mặt công trình mới xây về phía Thái Tuế, tức là lưng tựa Tuế Phá.
Tam sát. Một cụm ba sơn liền nhau, tổng cộng 45 độ, nằm ở một trong bốn hướng chính. Vị trí xoay vòng bốn năm một lần, theo nhóm tam hợp của chi năm.
Ngũ hoàng. Sao số 5 trong cửu tinh. Năm nào sao 5 bay vào cung nào thì cung đó được phái phi tinh coi là nên giữ yên, không khởi công.
Nhị hắc. Sao số 2, thường được nhắc cùng sao 5 vì cả hai thuộc Thổ và mang ý nghĩa bệnh tật trong sách phi tinh. Mức kiêng nhẹ hơn sao 5 theo phần lớn tài liệu.
Các phương "tốt" theo năm. Lịch pháp còn có những thần được coi là cát như Tuế đức, Thiên đức. Phong thủy nhà ở đại chúng ít nhắc tới chúng hơn, nhưng chúng cho thấy hệ thống này không chỉ có điều kiêng.
Từ lịch triều đình đến cuốn lịch treo tường
Các thần sát theo năm vốn là một phần của lịch pháp. Ở Trung Hoa, triều đình có cơ quan lo việc làm lịch và chọn ngày cho các việc lớn của nhà nước. Thời nhà Thanh, đời Càn Long, bộ sách thường được nhắc với tên Hiệp kỷ biện phương thư được biên soạn để hệ thống hoá và gạn lọc rất nhiều thần sát lưu truyền. Phong thủy nhà ở hiện nay dùng lại một phần nhỏ trong kho đó, chủ yếu là Thái Tuế, Tuế Phá, Tam sát.
Ở Việt Nam, các triều đại cũng có cơ quan làm lịch, và lịch dân gian in hằng năm vẫn ghi phương Thái Tuế, phương kiêng ở trang đầu. Người lớn tuổi ở nhiều làng quen hỏi "năm nay động thổ hướng nào được" trước khi đắp nền, làm chuồng, đào ao. Đó là tập quán, gắn với nhịp làm nhà theo mùa của xã hội nông nghiệp.
Phần sao năm của phép cửu cung phi tinh thì gắn với phái Huyền không, được phổ biến rộng qua sách vở in ấn từ thời Thanh trở về sau và nhất là qua sách phong thủy đại chúng hiện đại. Bạn sẽ thấy các bảng "Ngũ hoàng năm nay ở đâu" xuất hiện dày đặc mỗi dịp cuối năm; nguồn gốc của chúng là phép tính số học khá đơn giản, không phải lời tiên tri.
Phong thủy lưu niên được dùng vào việc gì trong thực tế
Nếu bỏ qua những lời quảng cáo vật phẩm đi kèm, cách dùng phổ biến của phong thủy theo năm khá hẹp và cụ thể:
- Chọn khu khởi công khi sửa nhà: bắt đầu đục phá ở phương không vướng thần sát của năm, rồi làm lan sang các khu khác.
- Xếp thứ tự hạng mục: phần việc ồn, bụi, đào đất nặng nhất đặt vào khu "thoáng" của năm; khu đang kiêng chỉ làm việc nhẹ hoặc để sang năm.
- Cân nhắc thời điểm đào móng, đào bể nước ngầm, khoan giếng khi công trình nằm trọn ở một phương.
- Chọn chỗ đặt máy móc ồn, kho chứa vật liệu tạm trong thời gian thi công.
- Với người tin theo, chọn hướng kê bàn làm việc, giường tạm trong năm để tránh ngồi đối diện phương kiêng; đây là lớp tinh chỉnh nhỏ, không phải lý do đổi cả bố cục nhà.
- Làm điểm tham chiếu khi trao đổi với người lớn tuổi trong nhà, để việc sửa nhà không gây căng thẳng trong gia đình.
Điểm chung của các cách dùng trên là chúng đều xoay quanh hành động "động thổ". Phong thủy theo năm gần như không nói gì về việc sống bình thường trong một căn phòng thuộc phương kiêng. Bạn không cần dọn khỏi phòng ngủ chỉ vì năm nay phòng đó rơi vào phương Tam sát.
Lý giải thực tế đằng sau lời kiêng
Có những lý giải không cần đến thần sát mà vẫn khiến lời kiêng này hợp lý một phần. Sửa nhà là việc gây xáo trộn lớn: bụi, tiếng ồn, kết cấu tạm thời yếu đi, lối đi bị chắn, nguy cơ tai nạn cho trẻ nhỏ và người già tăng lên. Một quy tắc buộc gia đình không đục phá mọi phía cùng lúc, mà làm từng khu, chừa lại khu sinh hoạt yên ổn, vô tình là một quy tắc tổ chức thi công tốt.
Lý do thứ hai là tâm lý. Khi người lớn tuổi trong nhà tin vào phương kiêng, việc tôn trọng niềm tin ấy giúp cả nhà bớt lo, bớt tranh cãi trong thời gian vốn đã mệt mỏi. Nhiều kỹ sư, kiến trúc sư làm nhà dân hiểu điều này và xếp lịch thi công sao cho vừa đúng kỹ thuật vừa đỡ va chạm với tập quán của chủ nhà.
Ngoài hai lý do đó, những khẳng định kiểu "động vào phương Thái Tuế thì gặp chuyện" không có kiểm chứng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Bạn có thể dùng phong thủy theo năm như một tiêu chí phụ để sắp lịch, còn quyết định sửa hay không, sửa thế nào phải dựa trên nhu cầu thật, an toàn và quy định xây dựng.
Những điều phong thủy lưu niên không nói
Không phán vận hạn của từng người. Phương vị theo năm là thuộc tính của không gian, giống nhau cho mọi ngôi nhà trong cùng năm. Nó không đọc được số phận của ai, cũng không phải "xem tuổi".
Không bắt buộc ngừng sửa chữa khẩn cấp. Mái dột, tường nứt, đường điện chập, ống nước vỡ phải xử lý ngay dù nằm ở phương nào. Không trường phái nghiêm túc nào khuyên để nhà hư hại thêm vì chờ năm.
Không thay thế quy chuẩn và giấy phép. Thời điểm khởi công còn phụ thuộc giấy phép, thông báo khởi công với chính quyền địa phương, hợp đồng thợ. Lịch năm chỉ là lớp cuối cùng, đặt lên trên những điều kiện bắt buộc đó.
Không cần mua vật phẩm để "trấn". Nhiều nơi gắn bảng phương kiêng hằng năm với việc bán vật phẩm hoá giải. Cách làm tiết kiệm và ít rủi ro nhất vẫn là sắp lại lịch thi công. Nếu bạn muốn bày một món đồ vì thích ý nghĩa của nó, hãy chọn món ghi rõ chất liệu, đừng mua vì sợ.
Không có một bảng "chuẩn" duy nhất. Các phái khác nhau về cách tính độ rộng của phương, về việc lấy tâm nhà hay tâm khu đất. Thấy hai nguồn nói lệch nhau là chuyện bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Phong thủy lưu niên có phải là xem tuổi năm nay không?
Không. Xem tuổi (năm tuổi, tam tai, kim lâu) xét quan hệ giữa năm sinh của một người với năm hiện tại. Phong thủy lưu niên xét phương vị trong không gian, giống nhau cho mọi ngôi nhà trong năm. Hai thứ hay bị nhắc chung vì cùng xuất hiện trên lịch đầu năm, nhưng cách tính và đối tượng khác hẳn nhau.
Năm phong thủy đổi vào ngày nào?
Phần lớn các trường phái lấy tiết Lập Xuân, thường rơi vào khoảng ngày 4 tháng 2 dương lịch, làm mốc đổi năm, không lấy mùng 1 Tết. Vì Tết có năm đến trước, có năm đến sau Lập Xuân, những ngày nằm giữa hai mốc này cần tra lịch tiết khí cho chắc.
Ở chung cư có cần quan tâm phương kiêng theo năm không?
Căn hộ chung cư hầu như không có việc đào đất, đắp nền, nên phần lớn lời kiêng về động thổ không áp dụng trực tiếp. Khi cải tạo nội thất lớn như đập vách, thay sàn, người tin theo có thể xét phương tính từ tâm căn hộ. Quy định của ban quản lý tòa nhà về giờ thi công vẫn là thứ phải tuân theo trước.
Nếu cả nhà cần sửa gấp mà đúng phương kiêng thì sao?
Sửa chữa vì an toàn thì làm ngay. Người tin theo phong thủy thường chọn cách bắt đầu từ một khu khác rồi làm lan sang, hoặc chọn ngày khởi công theo tập quán gia đình. Đó là cách dung hoà tâm lý, không phải điều kiện để công trình an toàn hơn.
Vì sao mỗi nguồn nói phương kiêng năm nay khác nhau?
Có ba lý do thường gặp: nguồn này dùng hệ thần sát, nguồn kia dùng hệ sao năm; cách chia phương rộng hẹp khác nhau; và có nguồn nhầm mốc đổi năm giữa Tết và Lập Xuân. So kỹ xem mỗi nguồn đang dùng hệ nào là cách gỡ rối nhanh nhất.
Phong thủy lưu niên có nhắc tới phương tốt không?
Có. Lịch pháp cổ ghi cả các thần được coi là cát như Tuế đức, Thiên đức, và phái phi tinh coi các sao 1, 6, 8, 9 là sao đẹp. Tuy nhiên phong thủy đại chúng nói về phương kiêng nhiều hơn hẳn, nên người đọc dễ có cảm giác hệ thống này toàn điều cấm.