Phong thủy dựng trên một bộ con số nền: 1 thái cực, 2 âm dương, 4 tứ tượng, 5 hành, 8 quẻ, 9 cung, 10 thiên can, 12 địa chi, 24 sơn, 28 tú, 60 hoa giáp và chu kỳ 180 năm chia ba nguyên, chín vận. Đây không phải các "con số may mắn" mà là các đơn vị chia không gian và thời gian, giống như độ, phút, giờ, tháng trong đo lường hiện đại.
Hiểu bộ số này giúp bạn đọc mọi tài liệu phong thủy dễ hơn, vì phần lớn thuật ngữ đều là một cách gọi tên cho một ô trong các vòng chia ấy. Nó cũng giúp bạn nhận ra khi ai đó đưa ra một "con số bí truyền" không ăn khớp với hệ nào. Bài này lập bảng tra, giải thích vì sao các con số khớp nhau, rồi chỉ ra những chỗ người mới hay đọc nhầm.
Bảng tra các con số nền
Mỗi dòng là một cách chia. Cột cuối cho biết con số ấy thường xuất hiện ở đâu trong thực hành.
| Con số | Tên gọi | Chia cái gì | Gặp ở đâu |
|---|---|---|---|
| 1 | Thái cực | Cái toàn thể, điểm khởi đầu | Tâm nhà, trung cung, "tiểu thái cực" của một phòng |
| 2 | Lưỡng nghi: âm, dương | Hai trạng thái đối đãi | Sáng tối, động tĩnh, số lẻ dương số chẵn âm |
| 4 | Tứ tượng; tứ linh | Bốn phương chính, bốn mùa | Thanh long, Bạch hổ, Chu tước, Huyền vũ |
| 5 | Ngũ hành | Năm loại vận động | Màu, vật liệu, hình dáng, phương vị |
| 8 | Bát quái | Tám phương | Bát trạch, cung phi, tám du niên |
| 9 | Cửu cung, cửu tinh | Tám phương cộng trung tâm | Lạc thư, phi tinh, tinh bàn |
| 10 và 12 | Thiên can, địa chi | Chu kỳ thời gian, phương vị | Năm tháng ngày giờ, vòng la kinh |
| 24 | Hai mươi bốn sơn | Vòng tròn chia 24 phần, mỗi phần 15 độ | Đo toạ hướng nhà bằng la kinh |
| 28 | Nhị thập bát tú | Hai mươi tám chòm sao trên hoàng đạo cổ | Lịch chọn ngày, một số vòng la kinh |
| 60 | Lục thập hoa giáp | Chu kỳ ghép can với chi | Năm sinh, mệnh nạp âm |
| 180 | Tam nguyên cửu vận | Ba nguyên, chín vận, mỗi vận 20 năm | Huyền không, xác định vận của nhà |
Các con số này không đứng riêng mà lồng vào nhau. Hiểu được chúng khớp ra sao là hiểu được khung xương của phong thủy lý khí.
Vì sao các con số khớp vào nhau
Bắt đầu từ 8 và 9. Tám quẻ bát quái đặt quanh một tâm cho ra tám phương; thêm chính cái tâm ấy là chín cung. Lạc thư gắn chín số vào chín cung đó, nên từ 8 sang 9 không phải một hệ mới mà là cùng một hình nhìn có thêm điểm giữa.
Từ 8 sang 24: mỗi quẻ chiếm 45 độ, chia ba thì được 15 độ, tám nhân ba là hai mươi bốn sơn. Hai mươi bốn sơn được đặt tên bằng ba loại ký hiệu: 12 địa chi, 8 trong 10 thiên can (Mậu và Kỷ thuộc Thổ được coi là ở trung tâm nên không chiếm phương) và 4 quẻ góc là Càn, Khôn, Cấn, Tốn. 12 cộng 8 cộng 4 vừa đủ 24.
Từ 10 và 12 sang 60: ghép lần lượt một can với một chi, mỗi lần tiến cả hai lên một bậc, phải sau 60 lần mới quay về cặp Giáp Tý ban đầu, vì 60 là bội số chung nhỏ nhất của 10 và 12. Đó là vòng hoa giáp dùng ghi năm, tháng, ngày, giờ.
Từ 60 và 9 sang 180: ba vòng hoa giáp là 180 năm, gọi là ba nguyên (thượng, trung, hạ). Chia 180 năm cho chín sao, mỗi sao làm chủ 20 năm, gọi là một vận. Đó là lý do Huyền không nói vận 9 kéo dài từ 2024 đến 2043. Mọi con số trong chuỗi này đều suy ra được từ những con số trước, không có chỗ nào cần tin vào một con số từ trên trời rơi xuống.
Số lẻ, số chẵn và "số trời đất" trong Kinh Dịch
Số lẻ là dương, số chẵn là âm. Hệ từ truyện của Kinh Dịch có câu thường được dịch là "trời một, đất hai, trời ba, đất bốn…" cho đến mười. Từ đó, các số lẻ 1, 3, 5, 7, 9 gọi là số trời (dương), các số chẵn 2, 4, 6, 8, 10 gọi là số đất (âm). Quan niệm này đi vào nhiều tập quán, như chuộng số lẻ trong lễ nghi, số gian nhà lẻ.
Tổng số trời là 25, số đất là 30, cộng lại 55. Cũng trong Hệ từ, cộng năm số lẻ ra 25, năm số chẵn ra 30, tổng là 55. Hà đồ, với các chấm từ 1 đến 10, cũng có tổng đúng 55 chấm. Lạc thư chỉ có chín số nên tổng là 45. Các con số này được nhắc nhiều trong sách bàn về Hà đồ, Lạc thư, ít khi dùng trực tiếp khi xem nhà.
Số 5 và số 10 ở giữa. Trong Hà đồ, 5 và 10 nằm ở tâm, thuộc Thổ. Cách đọc phổ biến là: lấy các số sinh 1 đến 4 cộng với 5 thì được các số thành 6 đến 9, nên 5 đóng vai "người làm cho thành". Đây là lý do số 5 thường gắn với trung tâm, điều hoà, trong nhiều tài liệu.
Đại diễn chi số là 50. Hệ từ còn nhắc "số đại diễn năm mươi", liên quan đến cách bói bằng cỏ thi cổ. Con số này hay được trích trong sách Dịch học, nhưng hầu như không có vai trò trong phong thủy nhà ở. Bạn gặp nó trong tài liệu phong thủy thì nên biết đó là phần lý thuyết Dịch, không phải quy tắc xem nhà.
Con số chia thời gian: can chi, 28 tú, 12 trực
Một nửa phong thủy là không gian, nửa còn lại là thời gian. Mười thiên can và mười hai địa chi tạo nên bộ đếm cho năm, tháng, ngày, giờ. Mười hai địa chi còn được đặt lên vòng tròn để chỉ phương: Tý ở Bắc, Ngọ ở Nam, Mão ở Đông, Dậu ở Tây. Nhờ vậy, cùng một chữ có thể vừa chỉ năm vừa chỉ hướng, và các phép như Thái tuế, Tam sát ghép năm với phương chính trên nền này.
Hai mươi tám tú là hai mươi tám chòm sao mà thiên văn Trung Hoa cổ dùng để chia bầu trời dọc đường đi của Mặt Trăng. Trong lịch chọn ngày dân gian, mỗi ngày được gán một tú theo vòng 28, kèm lời bình tốt xấu. Mười hai trực (Kiến, Trừ, Mãn, Bình…) là một vòng khác gán cho ngày. Hai vòng này chạy độc lập với nhau, nên một ngày có thể được vòng này khen, vòng kia chê.
Hiểu rằng đây là các vòng đếm chạy song song giúp bạn bình tĩnh trước những cuốn lịch ghi chi chít tốt xấu. Mỗi dòng ghi chú chỉ là kết quả của một vòng đếm theo quy ước của trường phái chọn ngày. Đây là tập quán văn hoá, mức tin tuỳ mỗi người, và nhiều gia đình chỉ dùng để chọn ngày cho những việc lớn.
Những chỗ người mới hay đọc nhầm
Bộ số nền có vài chỗ dễ gây hiểu sai, nhất là khi tài liệu dịch qua nhiều lớp.
- Nhầm số cung với số sao. "Cung 2" là phương Tây Nam cố định theo Lạc thư; "sao 2" là Nhị Hắc có thể bay vào bất kỳ cung nào theo vận, năm, tháng. Hai thứ cùng ký hiệu bằng số 2 nhưng khác hẳn nhau.
- Nhầm tiên thiên số với Lạc thư số. Trong một số phép tính như Mai hoa dịch số, Càn là 1, Đoài 2, Ly 3, Chấn 4, Tốn 5, Khảm 6, Cấn 7, Khôn 8. Đó là thứ tự tiên thiên, khác với Lạc thư nơi Khảm là 1, Ly là 9. Một tài liệu không ghi rõ dùng thứ tự nào sẽ khiến bạn tính sai.
- Nghĩ 24 sơn là 24 hướng tốt xấu cố định. 24 sơn chỉ là cách chia vòng tròn. Tốt xấu, nếu có, là do trường phái gán thêm theo người, theo vận hay theo năm.
- Coi vận 20 năm như một vận mệnh. Chữ "vận" trong Huyền không là một đoạn thời gian của lịch, không phải số phận của ai. Nhà xây trong vận 9 không có nghĩa là chủ nhà gặp may hay rủi.
- Cộng dồn mọi con số rồi tra một bảng ý nghĩa. Bộ số nền không có bảng "số 13 là tốt, số 14 là xấu". Những bảng như vậy là lớp nghĩa đời sau, không thuộc khung số học của phong thủy.
Khi đọc tài liệu, hãy tự hỏi: con số này đang chỉ một vị trí, một khoảng thời gian, hay một lời bình? Chỉ riêng câu hỏi đó đã gỡ được phần lớn chỗ rối.
Bộ số nền giúp bạn đọc tài liệu và đo nhà thế nào
Khi cầm la kinh hoặc ứng dụng la bàn, con số đầu tiên bạn ghi là số độ. Đối chiếu số độ đó với vòng 24 sơn, mỗi sơn rộng 15 độ, bạn biết nhà toạ sơn nào, hướng sơn nào. Từ sơn ấy suy ra quẻ (mỗi quẻ gồm ba sơn), từ quẻ suy ra cung theo bát trạch, từ năm xây suy ra vận theo chu kỳ 20 năm. Toàn bộ chuỗi đó chỉ dùng các con số nền trong bảng.
Ví dụ giả định: một ngôi nhà đo được hướng 172 độ. Con số này nằm trong khoảng 157,5 đến 202,5 độ của quẻ Ly ở phương Nam, cụ thể thuộc sơn Ngọ (172,5 đến 187,5 độ) hay sơn Bính (157,5 đến 172,5 độ) phải xét kỹ vì sát mép. Đây chính là chỗ người đo cần cẩn thận, và là lý do các bài về la kinh hay nhắc đến chuyện kiêm hướng.
Bộ số nền cũng giúp bạn nhận ra thông tin lạc lõng. Nếu một tài liệu nói về "cung thứ mười" hay "vận 10 bắt đầu năm 2030", bạn biết ngay có sai sót, vì cửu cung chỉ có chín ô và vận 9 kéo dài đến 2043. Kiến thức nền không làm bạn thành thầy phong thủy, nhưng đủ để không bị lừa bằng những con số nghe có vẻ uyên bác.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phong thủy dùng chín cung mà không phải tám?
Tám quẻ chỉ tám phương xung quanh. Người xưa thêm cung giữa để chỉ chính trung tâm, nơi được coi là điều phối cả tám phương. Lạc thư có đúng chín số nên khớp với chín cung, và các phép phi tinh đều cần cung giữa để bắt đầu.
Vì sao Mậu và Kỷ không có trong 24 sơn?
Mậu và Kỷ là hai can thuộc Thổ. Trong cách đặt can lên phương vị, Thổ được coi là thuộc trung tâm, không chiếm một phương nào trên vòng tròn. Vì vậy 24 sơn chỉ dùng tám can còn lại, cộng 12 chi và 4 quẻ góc.
Chu kỳ 180 năm có cơ sở thiên văn không?
Nhiều tài liệu Huyền không gắn chu kỳ này với chu kỳ quay của các hành tinh lớn, nhưng các giải thích ấy không thống nhất và chưa có chứng minh chặt chẽ. Cách hiểu an toàn là: 180 năm là ba vòng 60 năm, chia chín phần, là một quy ước lịch của trường phái.
Có cần thuộc hết các con số này mới xem được phong thủy nhà?
Không cần thuộc lòng. Bạn chỉ cần hiểu mỗi con số chia cái gì: 8 quẻ chia phương, 24 sơn chia vòng đo hướng, 20 năm là một vận. Khi cần tính, có thể tra bảng. Hiểu cấu trúc quan trọng hơn thuộc từng ô.
Số 28 tú trong lịch có phải là sao thật trên trời không?
Hai mươi tám tú là các chòm sao thật mà thiên văn cổ dùng để chia bầu trời. Nhưng việc gán mỗi ngày một tú theo vòng 28 trong lịch dân gian là phép đếm quy ước, không phản ánh vị trí sao thật trên trời hôm đó, và lời bình tốt xấu đi kèm là quan niệm.
Thứ tự tiên thiên và Lạc thư khác nhau thì dùng cái nào?
Tuỳ phép tính. Phong thủy nhà ở theo bát trạch và Huyền không dùng hậu thiên bát quái với số Lạc thư. Một số phép quy số ra quẻ, như Mai hoa dịch số, dùng thứ tự tiên thiên. Đọc tài liệu nào thì xem tài liệu đó ghi rõ dùng thứ tự nào.