Nhà thông minh không đổi hướng nhà hay vị trí phòng, nhưng đổi cách ngôi nhà vận hành: ta vào nhà bằng cửa nào, ánh sáng bật tắt theo nhịp nào, rèm mở lúc nào, thiết bị nào thức suốt đêm cạnh giường. Đó chính là những thứ phong thủy gọi bằng các tên cửa – khí khẩu, âm dương theo giờ, chỗ ngủ yên.
Bài này đọc từng nhóm thiết bị nhà thông minh theo hai lớp: quan niệm phong thủy dân gian (đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người) và những điều thực tế về an toàn thoát hiểm, riêng tư, giấc ngủ. Bài không quảng cáo hãng hay hệ thống nào; mọi cách bố trí nêu ra đều áp dụng cho thiết bị phổ thông.
Nhà thông minh đổi gì trong cách một ngôi nhà "thở"
Trong phong thủy, cửa chính được gọi là khí khẩu: nơi người, ánh sáng và gió đi vào nhà. Các thầy thường dặn cửa chính phải được dùng hằng ngày, phải sáng sủa, không bị chắn. Ở nhiều nhà phố và biệt thự có gara, chủ nhà thật ra ít khi đi cửa chính; họ lái xe vào gara, bấm điều khiển mở cửa cuốn, rồi đi từ gara vào bếp. Hệ thống nhà thông minh càng làm thói quen này dễ hơn.
Theo quan niệm, cửa chính bỏ không lâu ngày là điều không hay, vì cửa ít mở thì nhà "đóng khí". Lý do thực tế cũng có: cửa ít dùng dễ kẹt bản lề, bụi tích, khách đến không biết vào lối nào, và lối vào chính thiếu chăm chút. Giải pháp không phức tạp: giữ cửa chính là lối của khách và của các dịp quan trọng, giữ đèn và khu thềm sạch đẹp, và nếu có thể, sắp xếp để lối từ gara vẫn đi qua sảnh chính trước khi vào khu sinh hoạt.
Một thay đổi khác là nhịp sáng – tối. Nhà truyền thống sáng theo mặt trời, tối theo đèn dầu, đèn điện bật tay. Nhà thông minh có thể tự bật tắt, tự đổi màu ánh sáng, tự kéo rèm. Nếu cài tốt, nó giúp ngôi nhà có nhịp ngày đêm rõ, đúng tinh thần âm dương có nhịp. Nếu cài vội, nó tạo ra căn nhà sáng trắng suốt đêm hoặc tối om giữa ban ngày vì rèm tự đóng theo lịch cũ.
Khoá điện tử ở cửa chính: khí khẩu và an toàn thoát hiểm
Khoá điện tử không đổi "khí" của cửa. Không có sách phong thủy truyền thống nào nói về khoá điện tử. Một số người lo màu, chất liệu kim loại của khoá; đây là chi tiết rất nhỏ so với hướng cửa, độ sáng và sự thông thoáng của lối vào.
Mở được từ bên trong bằng tay là bắt buộc. Điều quan trọng nhất của khoá cửa chính là thoát ra được nhanh khi có cháy, kể cả lúc mất điện, hết pin hay khói dày. Nên chọn khoá có tay nắm hoặc nút mở cơ học bên trong, không cần mã hay vân tay để đi ra.
Pin và chìa dự phòng. Thay pin theo lịch, giữ chìa cơ hoặc cổng sạc khẩn cấp. Người già trong nhà cần được hướng dẫn cách mở khi khoá báo lỗi.
Âm báo và đèn của khoá. Khoá kêu bíp mỗi lần mở cửa ban đêm có thể làm người ngủ gần cửa giật mình. Nhiều khoá cho tắt âm hoặc giảm âm lượng; nên chỉnh cho phù hợp với vị trí phòng ngủ.
Nhật ký ra vào và quyền riêng tư. Khoá điện tử lưu ai vào lúc nào. Với nhà nhiều thế hệ hoặc có người giúp việc, nên nói rõ với mọi người về việc này để không ai thấy bị theo dõi.
Rèm tự động và đèn theo kịch bản: âm dương theo giờ
Phong thủy dân gian khuyên nhà ban ngày phải sáng, cửa phải mở để đón dương khí; ban đêm thì tĩnh, ánh sáng dịu. Rèm tự động và đèn theo kịch bản giúp thực hiện đúng nhịp này mà không cần nhớ. Có thể cài rèm phòng khách tự mở lúc mặt trời mọc, rèm hướng Tây tự khép một phần vào đầu giờ chiều để chặn nắng, đèn phòng khách tự chuyển sang ánh vàng khi trời tối.
Ánh sáng ảnh hưởng đến nhịp sinh học là điều đã được nghiên cứu nhiều: ánh sáng ban ngày đủ mạnh giúp tỉnh táo, ánh sáng mạnh và lạnh màu buổi tối có thể làm khó ngủ hơn. Vì vậy kịch bản đèn buổi tối nên giảm độ sáng và chuyển sang màu ấm dần, thay vì để đèn trần trắng sáng tới lúc tắt. Đây là chỗ quan niệm âm dương và hiểu biết khoa học về giấc ngủ đi cùng chiều.
Cảm biến chuyển động cho đèn hành lang, cầu thang, nhà vệ sinh rất hữu ích với người già và trẻ nhỏ thức dậy ban đêm. Nên chọn đèn chân tường, ánh sáng dịu, đủ thấy bậc thang mà không chói mắt. Tránh cài đèn trần sáng trưng bật bởi cảm biến ngay cạnh cửa phòng ngủ: theo quan niệm là "động" khí giờ tĩnh, theo thực tế là đánh thức cả nhà mỗi lần có người đi qua.
Bộ phát wifi, sóng điện từ và nỗi lo đầu giường
Câu hỏi hay gặp nhất khi nói về nhà thông minh và phong thủy là đặt bộ phát wifi ở đâu, có nên để thiết bị điện tử cạnh giường không. Phong thủy cổ không biết đến wifi; những lời khuyên hiện nay thường mượn ý "trường khí" để nói về sóng điện từ. Nên tách hai lớp: lớp quan niệm và lớp hiểu biết khoa học hiện có.
Về khoa học, năm 2011 Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế xếp trường điện từ tần số vô tuyến vào nhóm 2B, "có thể gây ung thư cho người", là nhóm có bằng chứng hạn chế. Các tổ chức y tế lớn hiện vẫn cho rằng mức phơi nhiễm từ thiết bị gia dụng như bộ phát wifi nằm dưới giới hạn khuyến cáo quốc tế và chưa có bằng chứng chắc chắn về tác hại. Đây không phải lý do để hoảng sợ, cũng không phải lý do để chê người cẩn thận.
Về thực tế, có những lý do rất đời thường để không đặt bộ phát wifi và các thiết bị có đèn, có tiếng quạt ở đầu giường: đèn nhấp nháy làm khó ngủ, quạt tản nhiệt kêu nhỏ, dây cắm chằng chịt dễ vấp và tích bụi. Vị trí tốt cho bộ phát wifi thường là chỗ cao, thoáng, ở khoảng giữa nhà, không bị tủ kim loại che, cũng là cách để sóng phủ đều. Sạc điện thoại qua đêm cũng nên đặt cách gối một khoảng, trên mặt phẳng cứng, không đặt dưới gối hay trên nệm.
Đặt thiết bị nhà thông minh ở đâu: quan niệm và điều thực tế
Bảng dưới gom các thiết bị phổ biến với gợi ý vị trí. Cột quan niệm là cách đọc phong thủy thường gặp, mức tin tuỳ mỗi người.
| Thiết bị | Gợi ý vị trí | Quan niệm thường gặp | Lý do thực tế |
|---|---|---|---|
| Bộ phát wifi | Chỗ cao, giữa nhà, không trong tủ kim loại | Tránh đầu giường, tránh bàn thờ | Sóng phủ đều, đèn không làm chói chỗ ngủ |
| Loa thông minh | Phòng khách, bếp; không ngay đầu giường | Âm thanh lớn làm động khí chỗ tĩnh | Micro luôn nghe, đèn sáng ban đêm |
| Camera trong nhà | Lối vào, phòng khách; không hướng vào phòng ngủ, nhà vệ sinh | Mắt nhìn thẳng vào giường gây bất an | Quyền riêng tư của người trong nhà |
| Cảm biến khói | Trần hành lang, gần bếp nhưng không ngay trên bếp | Không có quan niệm riêng | Báo cháy sớm, tránh báo nhầm vì hơi nấu |
| Bảng điều khiển trên tường | Gần cửa vào, chiều cao vừa tầm | Không treo đối diện bàn thờ | Dễ thao tác, không gây sáng ở khu thờ |
| Ổ cắm, bộ sạc | Trên mặt phẳng cứng, xa nệm và rèm | Tránh dây điện quấn quanh giường | Tránh quá nhiệt, chập cháy |
Nhìn chung, vị trí tốt cho thiết bị thông minh là vị trí vừa hoạt động tốt, vừa không chiếm khu tĩnh của nhà như chỗ ngủ, chỗ thờ. Quy tắc đơn giản này đã đáp ứng phần lớn lời khuyên phong thủy về chủ đề này.
Camera và chuông cửa có hình: nhìn ra ngoài, đừng nhìn vào nhà người
Camera an ninh là thiết bị phổ biến nhất của nhà thông minh ở Việt Nam. Theo quan niệm, mọi thứ chĩa thẳng vào nhà khác đều có thể gây khó chịu cho hàng xóm, tương tự chuyện gương bát quái treo hướng sang nhà đối diện. Về thực tế, đây còn là chuyện quyền riêng tư và quan hệ láng giềng.
- Chỉnh góc camera ngoài cửa để thấy thềm nhà, cổng, lối đi của mình; tránh để khung hình chiếm cửa sổ hay cửa chính nhà đối diện.
- Nếu bắt buộc thấy một phần nhà bên cạnh, dùng chức năng che vùng riêng tư trong phần mềm.
- Chuông cửa có hình nên đặt ở chiều cao vừa tầm mặt khách, có mái che mưa, đèn đủ sáng để nhìn rõ người đứng trước cửa.
- Trong nhà, camera chỉ nên đặt ở lối vào và khu chung, báo cho mọi người trong nhà, kể cả người giúp việc, biết camera ở đâu.
- Không đặt camera đối diện bàn thờ hay trong phòng thờ; nhiều gia đình thấy điều này không trang nghiêm.
- Đổi mật khẩu mặc định, cập nhật phần mềm, xoá thiết bị khỏi tài khoản khi chuyển nhà.
Một hàng xóm khó chịu vì bị camera nhìn vào nhà là một rắc rối thật, lớn hơn mọi lo ngại về hướng hay ngũ hành. Giữ hoà khí láng giềng cũng là một phần của ở yên.
Khi nhà thông minh trục trặc: giữ nếp sống bằng tay
Nhà càng tự động càng cần một phương án bằng tay. Đây là phần ít người nghĩ tới lúc lắp đặt, nhưng là phần quyết định ngôi nhà có làm người ở yên tâm hay không.
- Mỗi đèn quan trọng như lối vào, cầu thang, nhà vệ sinh phải có công tắc bật tắt bằng tay, không chỉ qua ứng dụng.
- Rèm tự động phải kéo được bằng tay khi mất điện, nhất là rèm phòng ngủ và rèm cửa thoát ra ban công.
- Cửa chính và cửa gara phải mở được bằng cơ khi mất điện; biết vị trí nút nhả khẩn cấp của cửa cuốn.
- Ghi lại sơ đồ thiết bị, mật khẩu quản trị, cất ở chỗ người lớn trong nhà biết.
- Hướng dẫn người già, trẻ lớn trong nhà cách dùng các nút tay cơ bản.
- Mỗi năm kiểm tra một lần: pin khoá, pin cảm biến khói, đèn lối thoát, công tắc tay.
Theo cách nói của phong thủy, một ngôi nhà yên là ngôi nhà mà người ở làm chủ được. Thiết bị thông minh tốt là thiết bị lặng lẽ giúp việc, và khi hỏng thì không để ai bị kẹt trong hay ngoài nhà.
Câu hỏi thường gặp
Đặt bộ phát wifi trong phòng ngủ có kiêng không?
Theo quan niệm hiện nay, nhiều người tránh đặt ở đầu giường. Về khoa học, mức sóng từ thiết bị gia dụng được đánh giá là dưới giới hạn khuyến cáo. Lý do thực tế để không đặt cạnh giường là đèn và tiếng quạt; đặt ở chỗ cao giữa nhà cũng giúp sóng phủ tốt hơn.
Khoá vân tay ở cửa chính có ảnh hưởng phong thủy không?
Phong thủy truyền thống không nói gì về khoá điện tử. Điều đáng quan tâm là khoá phải mở được từ trong bằng tay khi mất điện hay có cháy, có pin và chìa dự phòng, và lối vào vẫn sáng sủa, sạch, dễ nhận ra.
Đèn cảm biến bật tắt liên tục có làm nhà "động" quá không?
Đèn cảm biến hợp với hành lang, cầu thang, nhà vệ sinh. Nên chọn đèn dịu, đặt thấp, thời gian sáng đủ dài để không tắt khi người còn đang đi. Tránh đặt cảm biến bật đèn mạnh ngay cửa phòng ngủ.
Có nên lắp camera hướng vào bàn thờ để trông nhang đèn không?
Nhiều gia đình thấy việc này không trang nghiêm. Về an toàn, nên dùng đèn thờ điện, nhang ngắn, không để lửa khi vắng nhà, và lắp cảm biến khói ở trần gần khu thờ thay vì đặt camera nhìn thẳng vào bàn thờ.
Nhà thông minh có cần chọn ngày lắp đặt không?
Đây không phải việc truyền thống có quy định. Một số gia đình vẫn chọn ngày khi làm việc lớn trong nhà để yên tâm; đó là lựa chọn văn hoá. Điều quan trọng hơn là lắp đúng kỹ thuật, có người hướng dẫn sử dụng và có phương án bằng tay.
Rèm tự động nên cài theo giờ hay theo cảm biến ánh sáng?
Cảm biến ánh sáng hoặc theo giờ mặt trời mọc, lặn thường hợp lý hơn lịch cố định vì ngày dài ngắn đổi theo mùa. Rèm hướng Tây nên có kịch bản khép một phần vào đầu giờ chiều để chặn nắng, mở lại khi trời dịu.