Nhà gần trạm phát sóng điện thoại, hay trạm BTS, là mối lo mới mà phong thủy cổ không hề bàn tới. Những lời "sóng làm khí xấu" nghe hôm nay là suy diễn hiện đại, không có gốc trong cổ thư. Về khoa học, sóng từ trạm BTS là sóng vô tuyến không ion hoá, khác hẳn tia X hay phóng xạ, và cường độ ở các khu dân cư thường thấp hơn nhiều so với giới hạn cho phép.
Điều đó không có nghĩa là không có gì phải để ý. Rủi ro thật của nhà cạnh trạm BTS thường nằm ở những thứ ít ai nghĩ tới: cột ăng ten trên mái nhà bên cạnh khi có bão, máy phát điện dự phòng chạy lúc mất điện, tiếng quạt điều hoà nhà trạm. Bài này tách từng phần để bạn yên tâm đúng chỗ và cẩn thận đúng chỗ.
Trạm BTS là gì và trông như thế nào
BTS là viết tắt tiếng Anh của trạm thu phát gốc, nơi đặt ăng ten và thiết bị để điện thoại di động liên lạc với mạng. Ở đô thị, trạm thường đặt trên mái nhà cao tầng hoặc nhà dân cho thuê mái, gồm một cột thép mảnh vài mét đến vài chục mét, các tấm ăng ten hình chữ nhật treo quanh đỉnh cột, đôi khi có chảo vi ba hình tròn. Dưới chân cột là tủ thiết bị hoặc phòng máy nhỏ có điều hoà.
Ở nông thôn và ven đô, trạm thường là cột dây co hoặc cột tự đứng đặt trên một khu đất riêng có rào. Gần đây, nhiều trạm được nguỵ trang thành cột đèn, cột cờ, hoặc giấu sau mặt dựng của toà nhà để đỡ phản cảm.
Các tấm ăng ten phát sóng theo chùm chủ yếu hướng ra xa theo phương ngang, hơi chúc xuống để phủ sóng mặt đất ở khoảng cách vài trăm mét. Vì thế, ngay dưới chân cột hoặc trong căn nhà đặt trạm trên mái, cường độ sóng thường không cao như nhiều người nghĩ; vùng có cường độ lớn nhất nằm ở phía trước mặt ăng ten, ngang độ cao của nó.
Phong thủy hiện đại nói gì về cột sóng
Vì cổ thư không biết đến sóng điện thoại, những lời bàn hiện nay về trạm BTS là cách áp nguyên lý hình thế vào một vật mới. Cột thép mảnh, cao, nhọn được coi như một "thương sát" hay "tiêm giác sát" khi chĩa về phía nhà. Có thầy quy cột kim loại vào hành Kim, đặt ở phương nào thì tính sinh khắc theo phương ấy. Có người lại nói sóng là "khí vô hình" làm nhiễu khí trong nhà.
Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Phần hình thế, tức cảm giác một cột thép cao nhọn đứng sát mái nhà mình, là cảm nhận có thật và có thể làm người ở không thoải mái. Phần "sóng làm nhiễu khí" thì không có cơ sở trong cổ thư lẫn trong vật lý; nó dễ bị dùng để bán các vật phẩm "chống sóng" không có tác dụng đo được.
Vì vậy, nếu thấy ai giới thiệu đá, bùa, miếng dán "hút sóng", "chống bức xạ" cho nhà gần trạm BTS, bạn nên thận trọng. Không có vật trang trí nào làm thay đổi đáng kể sóng vô tuyến trong nhà, và nếu có, nó cũng sẽ làm điện thoại của chính bạn mất sóng.
Sóng vô tuyến và sức khoẻ: những gì đã biết
Sóng từ trạm BTS thuộc loại bức xạ không ion hoá, tức năng lượng không đủ để bẻ gãy liên kết hoá học trong tế bào như tia X, tia gamma. Tác động sinh học đã được xác lập rõ của sóng vô tuyến ở cường độ cao là làm nóng mô. Các giới hạn phơi nhiễm quốc tế và quy chuẩn trong nước được đặt thấp hơn nhiều so với mức gây nóng mô đáng kể.
Năm 2011, IARC xếp trường điện từ tần số vô tuyến vào nhóm 2B, "có thể gây ung thư cho người". Bằng chứng dẫn tới xếp loại này chủ yếu đến từ nghiên cứu về việc dùng điện thoại di động áp sát đầu trong thời gian dài, không phải từ việc sống gần trạm BTS, và bản thân bằng chứng được đánh giá là hạn chế. Tổ chức Y tế Thế giới cho rằng ở mức phơi nhiễm dưới giới hạn khuyến nghị, chưa có bằng chứng thuyết phục về tác hại sức khoẻ.
Một điều ít người biết: với phần lớn người dùng, phơi nhiễm sóng vô tuyến lớn nhất đến từ chính chiếc điện thoại khi áp sát tai, nhất là ở chỗ sóng yếu, vì lúc đó máy phải tăng công suất. Trạm BTS ở gần giúp điện thoại phát với công suất thấp hơn. Nếu muốn giảm phơi nhiễm cá nhân, dùng tai nghe hoặc loa ngoài khi gọi lâu có tác dụng rõ hơn nhiều so với lo về trạm trên mái nhà bên.
Rủi ro thật của nhà cạnh trạm BTS
Kết cấu cột trên mái nhà bên. Cột ăng ten đặt trên mái nhà dân phải được tính toán tải trọng, neo giữ và chống gió bão. Nếu cột lắp trên mái nhà cũ, móng neo kém hoặc dây co rỉ sét, nguy cơ đổ cột khi bão là có thật, và nhà bên cạnh là nơi hứng chịu. Quan sát dây co, bu lông, chân cột có rỉ hay nứt không.
Máy phát điện dự phòng. Một số trạm có máy phát chạy dầu dùng khi mất điện lưới. Khi chạy, máy phát gây ồn và khói, nhất là nếu đặt ở tầng mái sát cửa sổ nhà bạn. Hỏi xem trạm có máy phát không, đặt ở đâu, ống xả quay về phía nào.
Quạt điều hoà và tiếng ù tủ thiết bị. Phòng máy hoặc tủ thiết bị cần làm mát liên tục, cục nóng điều hoà có thể chạy cả đêm. Nếu cục nóng đặt sát tường phòng ngủ nhà bạn, tiếng ồn và hơi nóng là phiền toái thật.
Ắc quy dự phòng. Ắc quy trong trạm phải được lắp và bảo trì đúng kỹ thuật để tránh nguy cơ cháy. Đây là trách nhiệm của đơn vị khai thác trạm; nếu thấy dấu hiệu bất thường như mùi khét, khói, hãy báo ngay.
Sét. Cột ăng ten là vật cao nhất khu vực, phải có hệ thống chống sét và nối đất riêng. Nhà bên cạnh không nên đấu nối gì vào hệ thống này.
Bảng kiểm khi nhà bạn ở cạnh trạm BTS
Danh sách dưới giúp bạn quan sát và hỏi đúng chỗ, thay vì lo lắng chung chung.
| Điều cần kiểm | Cách kiểm | Nếu có vấn đề |
|---|---|---|
| Cột có dây co, chân cột chắc chắn không | Nhìn từ mái nhà mình, chụp ảnh chân cột, bu lông, dây co | Phản ánh với chủ nhà đặt trạm, đơn vị khai thác hoặc chính quyền địa phương |
| Có máy phát dự phòng không | Hỏi chủ nhà đặt trạm hoặc nghe lúc mất điện | Đề nghị đặt ống xả, máy phát xa cửa sổ nhà dân |
| Cục nóng điều hoà nhà trạm hướng về đâu | Quan sát tường, mái nhà đặt trạm | Đề nghị chuyển hướng hoặc làm vách chắn âm |
| Mặt ăng ten có chĩa thẳng vào cửa sổ tầng cao nhà mình không | Quan sát hướng các tấm ăng ten và độ cao | Có thể đề nghị đơn vị khai thác đo kiểm cường độ |
| Trạm có giấy phép, có đo kiểm không | Hỏi đơn vị khai thác hoặc cơ quan quản lý thông tin ở địa phương | Đề nghị cung cấp kết quả đo kiểm |
Nếu cần, người dân có thể đề nghị đo kiểm cường độ điện từ trường tại nhà mình. Kết quả đo cụ thể có giá trị hơn mọi phỏng đoán, và thường giúp cả xóm yên tâm.
Cho thuê mái nhà đặt trạm: điều cần biết trước khi ký
Nhiều gia đình được đề nghị cho thuê mái đặt trạm BTS. Trước khi ký, nên yêu cầu bên thuê đánh giá kết cấu mái và tường chịu lực, nói rõ tải trọng cột, thiết bị, ai chịu trách nhiệm nếu mái thấm, nứt hay cột hư hỏng. Hợp đồng nên ghi rõ thời hạn, việc bảo trì định kỳ, bảo hiểm, cách tháo dỡ và hoàn trả mặt bằng khi kết thúc.
Nên hỏi về máy phát dự phòng, vị trí đặt cục nóng điều hoà và phòng máy, để không gây phiền cho chính gia đình mình và hàng xóm. Việc lắp đặt cột ăng ten có thể cần thủ tục xây dựng tuỳ loại cột và địa phương; bên thuê thường lo phần này, nhưng chủ nhà nên được xem giấy tờ.
Cuối cùng là chuyện tình làng nghĩa xóm. Một cột ăng ten trên mái nhà mình là thứ hàng xóm nhìn thấy mỗi ngày. Báo trước, giải thích những gì đã biết về sóng vô tuyến, và cam kết xử lý tiếng ồn nếu có, sẽ giúp tránh được nhiều điều tiếng về sau.
Khi cả xóm lo lắng: nói chuyện bằng số đo
Mỗi khi một trạm BTS mới mọc lên trong khu dân cư, thường có một làn sóng lo lắng lan trong xóm, kèm những câu chuyện truyền tai về người ốm, cây héo, chim bỏ đi. Những câu chuyện ấy dễ lan nhưng khó kiểm, và thường không phân biệt được trùng hợp với nguyên nhân. Cách giải toả hiệu quả nhất là chuyển câu hỏi từ "có hại không" sang "ở nhà mình đo được bao nhiêu".
Người dân có quyền đề nghị đơn vị khai thác trạm hoặc cơ quan quản lý thông tin ở địa phương cung cấp thông tin về giấy phép, kết quả kiểm định, và đề nghị đo kiểm tại những vị trí cụ thể như sân thượng, phòng ngủ tầng cao. Khi có số đo so với giới hạn cho phép, cả xóm có cơ sở để bàn, thay vì tranh cãi bằng cảm giác.
Nếu kết quả đo vượt giới hạn hoặc trạm lắp đặt không đúng thủ tục, đó là căn cứ để phản ánh và yêu cầu xử lý theo quy định. Nếu kết quả nằm dưới giới hạn, những lo lắng còn lại thường thuộc về cảm giác hình thế, tức cái cột thép nhìn thấy mỗi ngày, và có thể được giải quyết bằng những thứ đơn giản như trồng cây che tầm nhìn hoặc đề nghị sơn cột màu dịu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nhà gần trạm BTS có bị ảnh hưởng sức khoẻ không?
Sóng từ trạm BTS là sóng vô tuyến không ion hoá. Ở khu dân cư, cường độ thường thấp hơn nhiều so với giới hạn cho phép, và WHO cho rằng dưới mức này chưa có bằng chứng thuyết phục về tác hại. Nếu lo, bạn có thể đề nghị đo kiểm tại nhà.
Phong thủy có kiêng nhà gần cột sóng điện thoại không?
Cổ thư không bàn về sóng điện thoại. Phong thủy hiện đại coi cột thép cao nhọn gần nhà là một dạng thương sát về hình thế. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; còn lời "sóng làm nhiễu khí" không có cơ sở.
Ở ngay dưới trạm BTS có nguy hiểm hơn ở xa không?
Không hẳn. Ăng ten phát sóng chủ yếu theo phương ngang ra xa, hơi chúc xuống. Ngay dưới chân cột cường độ thường thấp; vùng mạnh nhất nằm phía trước mặt ăng ten, ngang độ cao của nó.
Có nên mua đá hay vật phẩm chống sóng cho nhà gần trạm BTS không?
Không có vật trang trí nào làm thay đổi đáng kể sóng vô tuyến trong nhà. Nếu một vật thật sự chặn được sóng, điện thoại của bạn cũng sẽ mất sóng. Nên thận trọng với những lời quảng cáo kiểu này.
Cho thuê mái đặt trạm BTS cần lưu ý gì?
Yêu cầu đánh giá kết cấu, ghi rõ trách nhiệm khi mái thấm, nứt hay cột hư hỏng, việc bảo trì, bảo hiểm, tháo dỡ khi hết hạn. Hỏi về máy phát dự phòng, cục nóng điều hoà và báo trước với hàng xóm.
Làm sao giảm phơi nhiễm sóng vô tuyến hằng ngày?
Phần lớn phơi nhiễm cá nhân đến từ điện thoại áp sát tai, nhất là khi sóng yếu. Dùng tai nghe hoặc loa ngoài khi gọi lâu, không để điện thoại sát gối khi ngủ là những cách đơn giản và có tác dụng rõ hơn lo về trạm gần nhà.