Nhà container, nhà lắp ghép tấm panel và nhà khung thép nhẹ không có trong sách phong thủy cổ, nhưng cách đọc phong thủy vẫn áp được: vỏ thép thiên về hành Kim, nhà dễ nóng – lạnh nhanh, dễ ồn khi mưa, và cần được đặt vững trên đất. Các lo ngại này trùng với những vấn đề kỹ thuật mà người làm nhà dựng nhanh đều biết.
Bài này dành cho người đang tính dựng một căn nhà container ở vườn, một homestay lắp ghép, một nhà khung thép tạm trên đất quê. Nội dung gồm quan niệm phong thủy (là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người), các vấn đề thật của vỏ kim loại, cách đặt nhà trên đất và lưu ý pháp lý, an toàn cháy ở mức nguyên lý.
Ba kiểu nhà dựng nhanh hay gặp
Nhà dựng nhanh ở Việt Nam thường thuộc ba nhóm dưới đây. Mỗi nhóm có cách đọc phong thủy và vấn đề kỹ thuật riêng.
| Kiểu nhà | Cấu tạo | Điểm được | Điểm phải làm kỹ |
|---|---|---|---|
| Nhà container | Thùng container vận tải cải tạo; cỡ phổ biến dài khoảng 6 m hoặc 12 m, rộng khoảng 2,4 m | Vỏ chắc, dựng rất nhanh, di chuyển được | Rất nóng, hẹp ngang, gỉ, cần cắt khoét đúng cách |
| Nhà lắp ghép tấm panel | Khung thép nhẹ, tường và mái bằng tấm có lõi cách nhiệt | Nhẹ, cách nhiệt khá, thi công gọn | Mối nối dễ thấm, chịu va đập kém, lõi tấm cần chọn loại chống cháy |
| Nhà khung thép tiền chế | Cột kèo thép, tường gạch hoặc tấm, mái tôn | Nhịp rộng, linh hoạt, dễ mở rộng | Mái tôn ồn, nóng; khung thép cần chống gỉ, chống cháy |
| Nhà kết hợp | Container hoặc khung thép kết hợp mái che, hiên gỗ, tường gạch | Giảm nhược điểm của vỏ kim loại | Thiết kế mối nối giữa hai hệ vật liệu |
Dù kiểu nào, phần lớn diện tích bao che là kim loại hoặc tấm mỏng. Đây là điểm khác cơ bản với nhà gạch, bê tông truyền thống, và là gốc của hầu hết các lưu ý trong bài.
Hành Kim, vỏ thép và cảm giác "ở trong hộp sắt"
Trong cách đọc ngũ hành vật liệu, kim loại thuộc hành Kim. Một ngôi nhà mà tường, mái, sàn đều là thép, theo quan niệm, là nhà thiên Kim: cứng, lạnh, thiếu sự mềm mại của Mộc và sự ổn định của Thổ. Người theo phong thủy thường gợi ý thêm gỗ, cây xanh, gạch, đất nung vào nhà để cân lại. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Cảm nhận thực tế của nhiều người lần đầu vào nhà container là cảm giác "ở trong hộp sắt": trần thấp, vách mỏng, tiếng bước chân vang, tay chạm vào tường thấy lạnh hoặc nóng tuỳ thời tiết. Container vận tải được làm ra để chở hàng, nên tỉ lệ dài – rộng – cao không phải tỉ lệ của phòng ở; bề ngang khoảng hai mét rưỡi chỉ vừa đủ đặt một chiếc giường đôi theo chiều ngang.
Cách làm nhà container dễ ở thường đi theo một hướng: bọc bên trong bằng gỗ hoặc tấm ốp ấm, thêm hiên gỗ, mái che rộng phía ngoài, ghép hai thùng song song để có phòng rộng hơn, mở cửa kính lớn ra cảnh. Mỗi việc đó, theo cách đọc phong thủy, là thêm Mộc, thêm Thổ, thêm minh đường; theo cách đọc kiến trúc, là cải thiện cách nhiệt, tỉ lệ không gian và kết nối với cảnh quan.
Nóng, ồn mưa, đọng nước: chuyện thật của vỏ kim loại
Kim loại hấp và truyền nhiệt nhanh. Vỏ thép phơi nắng trưa nóng lên rất nhanh, nhiệt truyền thẳng vào trong nếu không có lớp cách nhiệt. Ngược lại, đêm lạnh trên cao nguyên, vỏ thép nguội nhanh. Lớp cách nhiệt đủ dày và mái che tách khỏi vỏ thép là hai việc gần như bắt buộc.
Mưa trên mái thép rất ồn. Ai từng ở nhà mái tôn đều biết tiếng mưa rào. Với nhà container, mái thép phẳng còn ồn hơn. Mái che riêng có lớp cách âm, hoặc tấm lợp có lõi, giúp giảm tiếng. Theo quan niệm, tiếng ồn lớn làm "động" chỗ ngủ; về thực tế, nó làm mất ngủ.
Ngưng tụ hơi nước. Khi trong nhà mát do điều hoà, ngoài trời nóng ẩm, hoặc đêm lạnh mà trong nhà ấm, hơi nước có thể đọng ở mặt trong vỏ thép, sinh ẩm, mốc và gỉ. Cách nhiệt kín và thông gió đúng cách giúp hạn chế.
Gỉ sét theo thời gian. Đặc biệt ở vùng ven biển, gỉ là kẻ thù chính của nhà thép. Cần sơn chống gỉ, kiểm tra định kỳ các mối hàn, chân cột, chỗ đọng nước. Ngôi nhà bị gỉ loang lổ cũng là điều người theo phong thủy kiêng vì gợi sự suy tàn.
Sét và tiếp địa. Vỏ kim loại cần được nối đất đúng kỹ thuật, nhất là nhà đứng riêng trên đồi trống. Việc này nên do thợ điện có chuyên môn thực hiện.
Container cũ: nguồn gốc, sàn gỗ và chỗ khoét
Phần lớn nhà container dùng thùng đã qua sử dụng. Thùng cũ rẻ hơn, nhưng mỗi thùng có một lịch sử vận chuyển riêng. Một số người theo phong thủy kiêng vật cũ không rõ gốc; đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Lý do thực tế đáng để ý hơn: thùng có thể đã chở hàng hoá chất, sơn sàn có thể đã được xử lý hoá chất chống côn trùng theo yêu cầu vận chuyển, vỏ có thể đã móp, gỉ ở chỗ khó thấy.
Khi mua thùng cũ để làm nhà ở, nên hỏi nguồn gốc, kiểm tra kỹ vỏ, khung đáy, góc, cửa; nhiều người chọn thay sàn gỗ nguyên bản bằng sàn mới hoặc phủ kín bằng lớp sàn khác để yên tâm. Thùng có mùi lạ, vết loang khó giải thích nên bỏ qua.
Container chịu lực chủ yếu ở khung góc và dầm đáy, còn vách tôn sóng giúp ổn định cả khối. Khoét cửa lớn, bỏ một mảng vách để ghép hai thùng làm thùng mất cứng, cần gia cường bằng khung thép. Đây là việc phải có người hiểu kết cấu làm, không tự cắt theo cảm tính. Phong thủy hay khuyên cửa chính phải đủ rộng, phòng phải đủ thoáng; với container, mỗi lần mở rộng cửa là một lần tính lại kết cấu.
Đặt nhà dựng nhanh trên đất: hướng, nền, nước, gió bão
Nhà dựng nhanh nhẹ hơn nhà gạch nhiều lần, nên cách đặt trên đất quan trọng hơn bạn nghĩ. Trình tự dưới đây đi từ khảo sát đến hoàn thiện.
- Đọc đất: chỗ cao ráo, không đọng nước khi mưa lớn, không nằm dưới cây lớn có cành dễ gãy. Đây cũng là lời khuyên chọn đất cũ nhất của phong thủy: đất cao ráo, có chỗ tựa phía sau.
- Chọn hướng theo nắng: đặt cạnh dài của thùng hoặc khối nhà tránh hướng Tây nếu được; mặt kính lớn quay về phía Đông, Nam hoặc phía có cảnh, có mái che.
- Làm móng hoặc chân đế: nhà nên được nâng khỏi mặt đất trên móng đơn, cọc hoặc dầm bê tông, để thông thoáng dưới sàn, tránh ẩm và mối.
- Neo chắc: ở vùng có bão, giông lốc, nhà nhẹ phải được neo vào móng bằng liên kết chắc chắn theo tính toán, không chỉ kê lên.
- Thoát nước mái: có máng, ống đứng, rãnh dẫn nước ra xa chân nhà.
- Làm mái che và hiên: mái tách khỏi vỏ thép tạo lớp đệm nhiệt; hiên tạo chỗ đứng, chỗ ngồi, là minh đường nhỏ của căn nhà.
- Trồng cây che phía Tây: một hàng cây hoặc giàn leo phía nắng chiều giảm nhiệt cho vỏ nhà.
Làm đủ bảy bước, căn nhà dựng nhanh vừa đứng vững, vừa mát hơn, vừa có dáng một chỗ ở chứ không còn là một thùng hàng đặt tạm trên đất.
Pháp lý và an toàn cháy: hai thứ không nên làm tạm
Nhiều người nghĩ nhà container, nhà lắp ghép là "nhà tạm" nên không cần thủ tục. Thực tế, việc dựng công trình để ở, để kinh doanh lưu trú trên đất phải tuân theo quy định về xây dựng, mục đích sử dụng đất và quản lý trật tự xây dựng tại địa phương. Đất nông nghiệp, đất rừng có quy định riêng về công trình được phép. Trước khi đặt mua thùng hay khung, bạn nên hỏi cơ quan quản lý xây dựng nơi có đất và kiểm tra quy định hiện hành.
Về an toàn cháy, nhà thép không cháy nhưng không có nghĩa là an toàn với lửa. Khi gặp nhiệt độ cao, thép mất khả năng chịu lực nhanh hơn bê tông; lõi của một số loại tấm panel và lớp cách nhiệt có thể cháy hoặc sinh khói độc. Khi chọn vật liệu, nên hỏi rõ khả năng chống cháy, ưu tiên lõi khó cháy, và bố trí lối thoát ở hai phía nếu nhà dài.
Với homestay container cho khách thuê, yêu cầu càng chặt: lối thoát, bình chữa cháy, đầu báo khói, điện đi đúng chuẩn, không nấu ăn bằng lửa trần trong thùng kín. Phong thủy không thay được những điều này. Một ngôi nhà đúng quy định và an toàn là điều kiện để mọi bàn luận khác về hướng hay ngũ hành có ý nghĩa.
Khi nào nhà dựng nhanh là lựa chọn hợp lý, khi nào không
Nhà container và nhà lắp ghép không phải lời giải cho mọi chỗ ở. Danh sách dưới giúp bạn tự cân nhắc.
- Hợp: nhà nghỉ cuối tuần trong vườn, homestay nhỏ ở nơi có cảnh, văn phòng công trường, chòi canh vườn, nhà ở tạm trong lúc xây nhà chính.
- Hợp: nơi khó đưa vật liệu và nhân công đến, cần dựng nhanh trong mùa khô.
- Cân nhắc kỹ: nhà ở lâu dài cho cả gia đình nhiều thế hệ, vì độ bền, cách âm và cảm giác vững chãi kém hơn nhà gạch.
- Cân nhắc kỹ: vùng ven biển nhiều muối, vùng bão mạnh, nếu không có ngân sách cho chống gỉ và neo móng đúng kỹ thuật.
- Không hợp: đất chưa rõ mục đích sử dụng, chưa hỏi được quy định địa phương.
- Không hợp: khi kế hoạch là dùng thùng cũ không rõ nguồn gốc, không cách nhiệt, không mái che, chỉ đặt lên đất cho nhanh.
Theo quan niệm phong thủy, nhà ở lâu dài cần vững như núi; nhà nghỉ, nhà tạm thì nhẹ nhàng hơn. Chọn đúng loại nhà cho đúng mục đích là cách tỉnh táo nhất.
Câu hỏi thường gặp
Nhà container có hợp phong thủy không?
Không có sách cổ nào nói về nhà container. Theo cách đọc ngũ hành, vỏ thép thiên Kim; người theo phong thủy thường gợi ý thêm gỗ, cây xanh, gạch để cân lại. Về thực tế, việc cần làm là cách nhiệt, làm mái che, nâng nền và neo chắc.
Ghép hai container để có phòng rộng có được không?
Được, đây là cách phổ biến. Khi bỏ vách chung giữa hai thùng, khối thùng mất một phần độ cứng nên cần gia cường bằng khung thép theo tính toán. Việc cắt khoét nên do người hiểu kết cấu thực hiện.
Có nên mua container cũ để làm nhà ở không?
Có thể, nếu kiểm tra kỹ vỏ, khung, sàn và hỏi được nguồn gốc. Nhiều người thay hoặc phủ kín sàn gỗ nguyên bản. Thùng có mùi lạ, gỉ nặng, móp méo ở khung góc nên bỏ qua.
Nhà khung thép mái tôn có ồn khi mưa không?
Có, mái tôn một lớp rất ồn khi mưa lớn. Dùng tôn có lớp cách âm, cách nhiệt hoặc làm trần có lớp cách âm bên dưới mái giúp giảm đáng kể. Phòng ngủ nên được ưu tiên xử lý trước.
Nhà lắp ghép có cần chọn ngày dựng không?
Một số gia đình vẫn chọn ngày khi dựng nhà mới, kể cả nhà lắp ghép, như một tập quán văn hoá. Điều quan trọng hơn là chọn thời điểm thời tiết khô ráo, không có bão, để lắp dựng an toàn và đúng kỹ thuật.
Homestay container có cần thủ tục gì đặc biệt không?
Công trình dùng để kinh doanh lưu trú phải tuân theo quy định về xây dựng, mục đích sử dụng đất, phòng cháy và kinh doanh lưu trú tại địa phương. Hãy hỏi cơ quan quản lý nơi có đất và kiểm tra quy định hiện hành trước khi đầu tư.