Máy điều hoà treo tường loại hai cục chỉ làm lạnh và tuần hoàn không khí sẵn có trong phòng, nó không đưa không khí mới từ ngoài vào. Vì thế khi đóng kín cửa ngủ cả đêm, nhất là phòng nhỏ có hai, ba người, khí CO2 do người thở ra, hơi ẩm và mùi tích dần lại. Sáng ra bạn bước vào từ ngoài sẽ thấy phòng ngột; người ngủ trong đó có thể dậy nặng đầu, uể oải.
Phong thủy gọi tình trạng này là "khí tù": khí không lưu thông, đọng lại trong phòng. Cách nói ấy là hình ảnh, nhưng hiện tượng phía sau đo được bằng máy đo CO2 không đắt. Bài này giải thích CO2 trong phòng ngủ là gì, mức nào nên lưu ý, khác gì với khí CO nguy hiểm, và những cách đưa không khí mới vào phòng ban đêm mà không mất mát.
Khí CO2 trong phòng ngủ đến từ đâu
Không khí ngoài trời hiện có khoảng hơn bốn trăm phần triệu (ppm) khí CO2. Mỗi người khi thở ra đều thải CO2; trong một căn phòng không có không khí mới bổ sung, nồng độ cứ thế tăng dần theo số người và thời gian. Phòng càng nhỏ, càng kín, càng nhiều người thì tăng càng nhanh. Nhiều phép đo thực tế ở phòng ngủ đóng kín cho thấy con số có thể lên vài nghìn ppm vào gần sáng, tuỳ thể tích phòng và độ kín của cửa.
Ở mức thường gặp trong nhà ở, CO2 không phải chất độc gây ngộ độc. Giá trị chính của nó là làm chỉ dấu: CO2 cao nghĩa là không khí đã lâu chưa được thay, và cùng với nó, hơi ẩm, mùi cơ thể, mùi đồ đạc, các hạt lơ lửng cũng đang tích lại. Trong ngành thông gió, mức khoảng một nghìn ppm thường được dùng như mốc tham chiếu để biết phòng có đủ thông gió hay không.
Một số nghiên cứu về giấc ngủ và chất lượng không khí trong phòng ngủ ghi nhận người ngủ cảm thấy không khí dễ chịu hơn và tự đánh giá giấc ngủ tốt hơn khi phòng được thông gió nhiều hơn. Các nghiên cứu này còn nhỏ, chưa đủ để đưa ra một con số chuẩn, nhưng hướng chung khá nhất quán: phòng ngủ có không khí mới thì tốt hơn phòng kín.
CO2 khác khí CO thế nào
CO2 (cacbon điôxit). Sinh ra khi người thở, khi đốt cháy hoàn toàn. Có sẵn trong không khí. Trong nhà ở, CO2 cao là dấu hiệu thông gió kém, gây cảm giác bí, nặng đầu, không phải mối nguy cấp tính ở mức thường gặp.
CO (cacbon monoxit). Sinh ra khi đốt cháy không hoàn toàn: than tổ ong, than hoa, củi, bếp ga hỏng, máy phát điện chạy trong nhà, ô tô nổ máy trong gara kín. Không màu, không mùi, gây ngộ độc và có thể tử vong. Đây là mối nguy thật sự của phòng kín.
Một nguyên tắc tuyệt đối. Không đốt than, củi để sưởi hay xông trong phòng ngủ đóng kín, không chạy máy phát điện trong nhà. Ở vùng có mùa rét, đây là nguyên nhân của nhiều ca ngộ độc đáng tiếc. Nếu nhà có bếp ga, bình nóng lạnh dùng ga hay lò sưởi đốt nhiên liệu, có thể lắp thêm thiết bị báo khí CO.
Máy đo CO2 không thay máy báo CO. Hai loại cảm biến khác nhau. Máy đo CO2 dùng để theo dõi thông gió; thiết bị báo CO dùng để cảnh báo nguy hiểm. Đừng nhầm hai thứ khi mua.
"Khí tù" theo phong thủy và cách hiểu cho tỉnh táo
Phong thủy coi phòng ngủ là chỗ tĩnh, khí nên nhẹ và đều. Phòng không có cửa sổ, cửa sổ đóng chết, đồ đạc chất kín, mùi ẩm lâu ngày bị xem là khí tù; người làm nghề khuyên mở cửa đón khí mới vào buổi sáng, giữ phòng gọn để khí đi được. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng lời khuyên mở cửa buổi sáng trùng với điều mà đo CO2 cho thấy.
Chỗ cần tỉnh táo là phong thủy đồng thời khuyên tránh gió lùa thẳng vào giường. Hai lời khuyên không mâu thuẫn: thông gió là thay không khí, không nhất thiết là gió mạnh. Một khe cửa sổ hé vài phân ở phía xa giường, một cửa phòng mở ra hành lang, một quạt hút nhỏ chạy êm là đủ đưa không khí mới vào chậm rãi.
Cũng có lời đồn rằng để cây trong phòng ngủ ban đêm sẽ "tranh khí" của người. Lượng CO2 một vài chậu cây thải ra ban đêm rất nhỏ so với một người thở; chuyện cây trong phòng ngủ có nên hay không được bàn ở chuyên mục cây trong nhà, không phải lý do chính khiến phòng ngột.
Đo thông gió phòng ngủ trong một đêm
Máy đo CO2 cầm tay loại dùng cảm biến hồng ngoại (thường ghi NDIR) cho số đáng tin hơn loại rẻ ước lượng gián tiếp. Cách đo đơn giản như sau.
- Đặt máy ở độ cao đầu giường, cách người nằm khoảng một mét, không đặt sát miệng người ngủ hay ngay dưới miệng gió điều hoà.
- Ghi số lúc đi ngủ, khi phòng vừa được mở cửa thông gió.
- Ngủ như thường lệ với cửa đóng; nếu máy có ghi dữ liệu, để máy tự ghi cả đêm.
- Sáng ra xem số lúc thức dậy và đường biểu diễn trong đêm.
- Đêm sau thử một thay đổi duy nhất (hé cửa sổ, mở cửa phòng, bật quạt hút) rồi đo lại để so.
Nếu số buổi sáng thấp hơn rõ rệt sau thay đổi và bạn thấy dậy dễ chịu hơn, giữ cách đó. Số đo trên là để so trong chính phòng của bạn, không phải để đối chiếu với một ngưỡng tuyệt đối.
Dấu hiệu phòng ngủ đang thiếu thông gió
Không có máy đo, bạn vẫn nhận ra phòng ngủ thiếu không khí mới qua vài dấu hiệu quen thuộc. Một dấu hiệu riêng lẻ chưa nói lên nhiều, nhưng nhiều dấu hiệu cùng lúc thì nên xử lý.
- Sáng bước từ ngoài vào phòng thấy ngột, có mùi người, mùi chăn gối, trong khi người ngủ trong phòng không nhận ra.
- Kính cửa sổ đọng hơi nước vào buổi sáng, nhất là mùa lạnh; đó là hơi ẩm do người thở ra tích lại.
- Góc trần, sau tủ, sau đầu giường xuất hiện đốm mốc, mùi ẩm ở tủ quần áo.
- Nhiều người cùng phòng hay dậy nặng đầu, uể oải, rồi đỡ dần sau khi ra ngoài một lúc.
- Phòng chỉ có một cửa đi, không cửa sổ, cửa luôn đóng khi ngủ.
Những dấu hiệu này cũng có thể có nguyên nhân khác, nhất là đau đầu buổi sáng. Nếu đau đầu kéo dài hoặc kèm triệu chứng khác, bạn nên đi khám; còn nếu nhà có bất kỳ nguồn đốt nào trong phòng, kiểm tra ngay khả năng khí CO.
Các cách đưa không khí mới vào phòng ngủ
Mỗi cách có cái giá riêng: thêm tiếng ồn, thêm bụi, mất một ít hơi lạnh. Bạn chọn theo nhà mình.
| Cách | Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|---|
| Hé cửa sổ vài phân ở phía xa giường | Không tốn tiền, hiệu quả rõ | Có thể thêm tiếng ồn, muỗi, bụi; cần lưới chống muỗi |
| Mở cửa phòng ra hành lang, phòng khác | Pha không khí với thể tích lớn hơn | Mất riêng tư, ánh sáng hành lang lọt vào |
| Quạt hút gắn tường hoặc ô kính | Chủ động, chạy đều cả đêm | Cần lắp đặt, chọn loại êm |
| Máy cấp gió tươi có thu hồi nhiệt | Đưa khí mới vào mà ít mất lạnh, có lọc bụi | Chi phí lắp đặt, cần bảo trì |
| Thông gió kỹ trước khi ngủ | Đơn giản, hợp nhà ồn ban đêm | Chỉ giúp được đầu đêm |
Máy lọc không khí giữ lại bụi nhưng không giảm CO2, vì nó không đưa không khí mới vào. Nhiều người nhầm điểm này khi mua máy.
Nếp mở cửa buổi sáng của nhà Việt và nhà ở ngày nay
Nhà Việt xưa ít khi kín. Nhà ba gian có cửa bức bàn mở ra hiên, vách đất hay vách gỗ có khe, mái ngói lợp không kín hoàn toàn, nên không khí luôn được thay chậm rãi dù không ai để ý. Nếp sáng dậy mở hết cửa cho "thoáng nhà", tối mới đóng lại, là thói quen của nhiều thế hệ. Phong thủy dân gian gắn nếp ấy với việc đón khí mới vào nhà mỗi ngày.
Nhà ở thành phố ngày nay khác hẳn: cửa nhôm kính kín khít, tường gạch kín, phòng ngủ được ngăn nhỏ để lắp điều hoà, nhiều nhà đóng cửa cả ngày vì đi làm, vì bụi, vì an ninh. Nhà kín giúp cách âm, chống bụi và tiết kiệm điện điều hoà, nhưng cũng làm mất đi lượng không khí mới mà nhà cũ có sẵn. Không ai muốn quay lại nhà hở gió, nhưng có thể giữ lại thói quen: mở cửa đối lưu mười lăm, hai mươi phút mỗi sáng, và cho phòng ngủ một đường thay khí nhỏ vào ban đêm.
Thời điểm mở cửa cũng nên tính. Ngày không khí ngoài trời ô nhiễm nặng, mở cửa giờ cao điểm giao thông có thể đưa bụi vào nhiều hơn; khi đó chọn giờ sớm hoặc muộn, hoặc dựa vào quạt hút có lọc. Mùa nồm, mở cửa lúc trời nồm làm phòng đọng nước; nên đợi gió khô. Thông gió là thay khí đúng lúc, không phải mở cửa mọi lúc.
Phòng không cửa sổ, phòng trọ và căn hộ kín
Nhiều phòng ngủ trong nhà ống, phòng trọ hay căn hộ được ngăn lại không có cửa sổ ra ngoài, chỉ có cửa đi. Đây là trường hợp khí tù rõ nhất theo cả hai cách nói. Nếu không cải tạo được, ưu tiên để cửa phòng mở khi ngủ hoặc thay bằng cửa có ô thoáng phía trên, chạy quạt hút ở phòng tắm liền kề để kéo không khí đi qua phòng ngủ, và thông gió thật kỹ buổi sáng.
Với phòng trọ một người, mức tăng CO2 chậm hơn phòng nhiều người, nhưng phòng trọ thường nhỏ và kín. Một quạt hút nhỏ gắn ô kính là khoản đầu tư hợp lý, nhớ hỏi chủ nhà trước khi khoan đục.
Ở căn hộ chung cư hiện đại, cửa kính kín khí làm phòng yên tĩnh nhưng cũng kín hơn nhà cũ. Nếu căn hộ có hệ thống cấp gió tươi chung, kiểm tra miệng gió trong phòng có bị che, bị đóng không. Mọi việc cải tạo đường ống, khoan tường bao cần theo quy định của toà nhà.
Câu hỏi thường gặp
Ngủ phòng kín bật điều hoà có thể bị ngạt không?
Với điều hoà điện thông thường, nồng độ CO2 trong phòng ngủ tăng lên gây cảm giác ngột, nặng đầu, nhưng không ở mức gây ngạt cấp tính trong điều kiện sinh hoạt thường. Nguy cơ ngạt, ngộ độc thật sự đến từ khí CO khi đốt than, củi hay chạy máy nổ trong phòng kín.
Máy điều hoà có chế độ lấy gió tươi không?
Phần lớn máy treo tường gia đình không lấy gió ngoài, chỉ tuần hoàn khí trong phòng. Một số dòng máy có chức năng cấp gió tươi riêng. Bạn đọc thông số kỹ thuật của máy, đừng dựa vào tên gọi chế độ trên điều khiển.
Mở hé cửa sổ khi bật điều hoà có tốn điện nhiều không?
Có tốn thêm một phần, mức độ tuỳ khe mở và chênh lệch nhiệt độ. Khe vài phân ở phía xa giường thường đủ cải thiện không khí rõ rệt mà không mất lạnh nhiều. Bạn có thể đo trước sau để tự cân.
Có nên mua máy đo CO2 không?
Nếu phòng ngủ nhỏ, đông người hoặc bạn hay dậy nặng đầu, một máy đo CO2 dùng cảm biến hồng ngoại giúp biết thông gió có đủ không và cách nào hiệu quả. Máy này không thay được thiết bị báo khí CO, hai thứ dùng cho hai việc khác nhau.
Phong thủy nói phòng ngủ phải kín đáo, vậy mở cửa có trái không?
Phong thủy chuộng phòng ngủ yên, kín đáo về tầm nhìn và tránh gió lùa thẳng, nhưng cũng coi khí tù là điều không tốt. Hé cửa phía xa giường hay dùng quạt hút nhỏ vừa giữ kín đáo vừa thay được không khí. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Đặt máy tạo ôxy hay máy lọc không khí có thay được việc mở cửa?
Máy lọc không khí giữ bụi và một số mùi nhưng không làm giảm CO2. Máy tạo ôxy là thiết bị y tế, chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định, không phải đồ thông gió. Thay không khí bằng không khí ngoài trời vẫn là cách cơ bản.