Các kiêng kỵ "hao tài" là những điều dân gian cho rằng làm của cải trong nhà thất thoát: quét rác hướng ra cửa, để vòi nước nhỏ giọt, đặt túi tiền xuống đất, để đồ hỏng lâu không sửa, cho vay mượn đầu năm… Phần lớn trong số này không có trong sách phong thủy kinh điển mà nằm trong tập quán truyền miệng, chủ yếu từ đời sống nông nghiệp và buôn bán.
Bài này đi qua những kiêng kỵ hay được nhắc nhất, mỗi điều gồm ba phần: người ta tin gì, cái tin ấy có thể bắt nguồn từ đâu, và lý do thực tế nếu có. Mục đích không phải để bạn kiêng thêm, mà để biết điều nào đáng giữ vì nó có ích, điều nào chỉ nên coi là nếp nhà. Tất cả đều là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Nhóm kiêng liên quan đến nước và dòng chảy
Vòi nước, ống nước rò rỉ. Vì phong thủy ví nước với tài, vòi rỉ liên tục được hiểu là tiền "chảy đi từng giọt". Lý do thực tế rất rõ: một vòi nhỏ giọt cả tháng cộng lại thành lượng nước đáng kể, chưa kể nước rỉ vào tường gây thấm, mốc, hỏng sơn. Điều này nên giữ, và giữ theo nghĩa đen: sửa ngay.
Bồn cầu để mở nắp. Quan niệm cho rằng bồn cầu mở nắp làm "tài khí" theo đường thoát nước mà đi. Phần thực tế: đóng nắp trước khi xả hạn chế giọt bắn và mùi, đồ rơi vào bồn cũng ít hơn. Kiêng kỵ này dễ giữ và vô hại.
Nước thải chảy ngang trước cửa chính. Mương, rãnh hở chạy ngang cửa bị coi là "nước bẩn qua minh đường". Thực tế, đó là nguồn mùi và côn trùng, lại dễ khiến khách ngại bước vào. Nếu được, nên có nắp đậy hoặc kiến nghị tổ dân phố cải tạo rãnh chung.
Nền sân dốc thẳng ra cổng. Sân dốc ra ngoài bị nói là "nước chảy tuột, của không giữ". Về kỹ thuật, sân vẫn cần độ dốc thoát nước, nhưng nên dẫn nước vào rãnh thu hai bên thay vì dồn hết ra cổng làm ướt lối đi chung.
Nhóm kiêng liên quan đến quét dọn và rác
Quét nhà hướng ra cửa. Nhiều nhà kiêng quét rác thẳng ra cửa chính, nhất là ba ngày Tết, vì sợ "quét lộc đi". Tục kiêng quét nhà ngày Tết được ghi nhận ở nhiều cộng đồng Á Đông. Cách hiểu thực tế: quét dồn rác vào giữa rồi hốt bằng ky thì không bụi bay ra ngõ, không làm phiền nhà bên, và cửa chính luôn sạch.
Đổ rác đầu năm. Có nhà để dành rác tới mùng 3, mùng 4 mới đổ. Phong tục này gắn với ý giữ của trong những ngày đầu năm. Ngày nay, giữ rác hữu cơ trong nhà mấy ngày ở khí hậu nóng ẩm dễ sinh mùi, kiến, ruồi. Cách dung hoà nhiều gia đình chọn là phân loại kỹ, buộc kín, để ở góc ngoài nhà.
Để chổi dựng ngược, chổi ở phòng khách. Dân gian cho rằng chổi để lộ ra phòng khách là "quét tài khách mang tới". Thực tế, chổi, cây lau nhà để sau cánh cửa hoặc trong hốc kín vừa gọn mắt vừa không làm vướng lối đi.
Nhóm kiêng liên quan đến cửa và lối đi
Cửa trước thẳng cửa sau. Đây là thế "xuyên đường" nổi tiếng: dân gian nói tài vào cửa trước rồi theo cửa sau đi ra, không dừng lại. Lý do thực tế là gió lùa thẳng một mạch, bụi và tiếng ồn ngoài đường vào sâu trong nhà. Cách xử lý phổ biến là đặt bình phong, kệ thấp hoặc chậu cây lớn giữa hai cửa để gió đổi hướng; chi tiết kỹ thuật có bài riêng trong mục cửa chính.
Cửa kẹt, bản lề kêu, khoá hỏng. Cửa chính được coi là "khí khẩu", miệng của ngôi nhà, nên cửa mở khó bị hiểu là việc làm ăn khó thông. Ở mức thực tế, cửa kẹt làm người ta ngại mở, khoá hỏng là lỗ hổng an ninh. Tra dầu bản lề, chỉnh lại cánh cửa là việc rẻ nhất trong mọi lời khuyên phong thủy.
Bậc cửa vỡ, thềm sứt. Bậc cửa sứt mẻ bị coi là "cửa nhà suy". Thực tế, đó là chỗ dễ vấp ngã nhất trong nhà, nhất là với người già và trẻ nhỏ lúc trời tối hoặc nền ướt. Nên sửa sớm và chọn vật liệu nhám, không trơn.
Lối vào bị chắn. Xe máy, thùng hàng, giày dép chắn trước cửa bị nói là "chặn đường tài vào". Bất kể quan niệm, lối vào bị chắn là rủi ro khi cần thoát ra nhanh lúc có sự cố cháy, và là điều cơ quan phòng cháy chữa cháy luôn nhắc.
Bảng các kiêng kỵ khác: tin gì và nên giữ đến đâu
Một số kiêng kỵ khác về hao tài hay được nhắc trong gia đình và trên mạng. Cột cuối là gợi ý của biên tập viên dựa trên lợi ích thực tế, không phải phán quyết đúng sai.
| Kiêng kỵ | Người ta tin | Lý do thực tế có thể có | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Đặt túi xách, ví xuống đất | Tiền "rơi xuống đất" là mất | Túi để sàn quán dễ bị lấy, dễ bẩn, dễ quên | Nên giữ: để túi trên đùi hoặc ghế cạnh |
| Để đồng hồ chết trong nhà | Thời vận "đứng lại" | Đồng hồ sai giờ làm lỡ hẹn | Thay pin hoặc cất đi |
| Cây khô héo để lâu | Sinh khí suy, tài suy | Chậu cây chết là ổ muỗi, nấm mốc | Nên giữ: thay cây hoặc bỏ chậu |
| Cho vay mượn đầu năm | Năm mới xuất tiền ra cả năm | Không có cơ sở; chủ yếu là ý mở đầu năm bằng thu | Tuỳ nếp nhà, đừng để lỡ việc gấp của người thân |
| Gương chiếu thẳng cửa chính | Đẩy tài khí ra ngoài | Người vào giật mình vì thấy bóng mình | Chuyển gương sang tường bên |
| Nhà vệ sinh ở giữa nhà | Làm ô uế tâm nhà, hao của | Khó thông gió, mùi lan ra các phòng | Lắp quạt hút, cửa kín; không cần đập |
Bạn có thể thấy một quy luật: những kiêng kỵ dễ giữ nhất đều có một lợi ích nhỏ nhưng thật đi kèm. Những kiêng kỵ thuần tượng trưng như cho vay đầu năm thì nên đặt sau tình nghĩa, vì không ai mất tiền chỉ vì giúp người nhà một khoản gấp.
Đồ hỏng, đồ thừa và quan niệm "khí ứ"
Phong thủy hay dùng chữ khí ứ cho những góc nhà chất đồ không dùng tới: gầm cầu thang đầy thùng giấy, ban công chất xe đạp gỉ, tủ quần áo nhồi đồ cũ. Người ta cho rằng khí không lưu thông thì tài cũng không lưu thông.
Giải thích theo đời thường: đồ thừa chiếm chỗ, mà chỗ trong nhà phố hay căn hộ là thứ bạn đã trả rất nhiều tiền để mua hoặc thuê. Một mét vuông bị đồ hỏng chiếm là một mét vuông bạn đang trả tiền mà không dùng. Ngoài ra, đồ chất lâu ngày là chỗ trú của gián, chuột, bụi mạt, làm tăng chi phí vệ sinh và sửa chữa.
Có một tác động khác ít được nói tới: đồ hỏng không sửa nhắc người ta về những việc dở dang. Chiếc quạt chờ sửa ba tháng, ngăn kéo kẹt từ năm ngoái là những lời nhắc nhỏ nhưng lặp lại mỗi ngày. Dọn và sửa chúng mang lại cảm giác nhẹ nhõm mà nhiều người mô tả là "nhà sáng ra". Phong thủy gọi đó là khí thông; bạn gọi thế nào cũng được.
Kiêng kỵ khác nhau theo vùng và theo nhà
Không có danh sách kiêng kỵ hao tài nào là chuẩn chung. Người buôn bán ở các chợ lớn phía Nam có những lệ riêng như giữ lại một ít tiền trong ngăn kéo qua đêm, kiêng khách đầu tiên trong ngày trả giá rồi bỏ đi. Gia đình làm nông ở đồng bằng Bắc Bộ lại có kiêng kỵ gắn với thóc gạo, chuồng trại. Người gốc Hoa có những điều kiêng về con số, về màu sắc khi khai trương.
Trong cùng một vùng, mỗi nhà lại giữ một kiểu, thường do ông bà truyền lại. Có nhà rất kỹ chuyện không quét nhà ngày mùng 1; có nhà chẳng để ý. Nếu bạn sống chung với bố mẹ, việc giữ một vài kiêng kỵ vô hại như vậy là cách tôn trọng người lớn, hơn là cãi nhau về chuyện đúng sai.
Ranh giới nên đặt ra là: kiêng kỵ không được làm tổn hại sức khoẻ, an toàn hay tiền bạc thật. Ví dụ, giữ rác hữu cơ trong nhà nhiều ngày giữa mùa nóng, hay không dám đi khám bệnh đầu năm vì sợ "xui cả năm", là những cách giữ tục gây hại. Lúc ấy, việc cần làm nên được đặt trước.
Một cách nhìn dễ chịu cho cả nhà: coi mỗi kiêng kỵ như một lời nhắc về một thói quen tốt. Kiêng để vòi rỉ là nhắc sửa ống, kiêng chổi ở phòng khách là nhắc cất đồ gọn, kiêng để túi dưới đất là nhắc giữ đồ cẩn thận. Giữ được thói quen thì kiêng hay không kiêng cũng không còn quan trọng.
Rà một vòng các "điểm hao" trong nhà bạn
Nếu muốn biến kiêng kỵ thành việc cụ thể, bạn có thể dành một buổi sáng cuối tuần rà theo thứ tự dưới đây. Mỗi bước vừa đáp ứng quan niệm dân gian, vừa có tác dụng đo được:
- Mở hết các vòi, kiểm tra từng vòi khi đóng có còn nhỏ giọt không; nhìn chân bồn cầu, dưới chậu rửa xem có vệt nước.
- Kiểm tra đồng hồ nước khi cả nhà không dùng nước khoảng một giờ; nếu số vẫn nhảy, có chỗ rò ngầm cần thợ kiểm.
- Đi một vòng tìm thiết bị điện để chế độ chờ không cần thiết, bóng đèn hỏng, ổ cắm lỏng.
- Dọn lối vào và khoảng trước cửa chính; chuyển chổi, thùng rác vào chỗ khuất nhưng tiện.
- Lập danh sách đồ hỏng: sửa được thì hẹn ngày sửa, không đáng sửa thì cho, bán ve chai hoặc bỏ đúng chỗ.
- Thay cây khô, chậu đọng nước; kiểm tra góc nào trong nhà ẩm mốc.
Ví dụ giả định: một căn hộ ở Hải Phòng phát hiện bồn cầu rỉ nước ngầm khi làm bước hai. Sau khi thay van, hoá đơn nước tháng sau giảm rõ. Gia đình gọi đó là "bịt chỗ hao tài", và lần này cách nói dân gian trùng hoàn toàn với hoá đơn.
Câu hỏi thường gặp
Kiêng quét nhà ngày Tết có từ bao giờ?
Không có mốc chắc chắn. Tục kiêng quét nhà, đổ rác trong mấy ngày đầu năm được ghi nhận ở người Việt và nhiều cộng đồng Á Đông, gắn với ý giữ của trong dịp đầu năm. Các giai thoại giải thích nguồn gốc thì nhiều dị bản, nên chỉ nên coi là giai thoại.
Để ví xuống đất có thật làm mất tiền không?
Không có cơ sở cho việc mất tiền theo nghĩa vận may. Nhưng ví, túi để dưới sàn quán ăn, xe khách, quán cà phê dễ bị lấy cắp, dễ bẩn và dễ bỏ quên. Giữ kiêng kỵ này đồng nghĩa với giữ đồ cẩn thận, nên đáng làm.
Đồng hồ hỏng có cần vứt ngay không?
Không cần vứt. Bạn thay pin, mang đi sửa, hoặc cất vào chỗ không treo trên tường nữa. Quan niệm kiêng đồng hồ chết chủ yếu nhắm vào việc nhìn thấy nó hằng ngày. Đồng hồ cổ, đồng hồ kỷ niệm giữ để làm đồ lưu niệm thì cứ giữ.
Nhà vệ sinh nằm giữa nhà có phải sửa không?
Không nhất thiết. Dời nhà vệ sinh là việc tốn kém, đụng ống thoát và chống thấm. Thường chỉ cần cửa kín, quạt hút đủ mạnh, ống thông hơi tốt, giữ khô ráo. Nếu đằng nào cũng cải tạo lớn, lúc đó mới cân nhắc dời, và phải theo đúng kỹ thuật.
Làm sao nói với bố mẹ khi không muốn giữ một kiêng kỵ?
Nên bắt đầu bằng việc hỏi bố mẹ vì sao nhà giữ điều đó, vì nhiều kiêng kỵ gắn với kỷ niệm gia đình. Với điều vô hại, có thể giữ cho người lớn yên lòng. Với điều gây hại, đề xuất cách dung hoà, ví dụ vẫn đổ rác nhưng không quét ra cửa chính.
Kiêng kỵ hao tài có khác nhau giữa nhà ở và cửa hàng không?
Có. Cửa hàng có thêm lệ riêng của người buôn bán như giữ tiền gốc trong ngăn kéo, kiêng khách mở hàng mặc cả rồi bỏ đi. Nhà ở thì chủ yếu là chuyện nước, rác, đồ hỏng. Bài này tập trung vào nhà ở; kiêng kỵ của nghề buôn nên đọc riêng.