Kiểm mối mọt khi mua nhà cũ: khuôn cửa, cầu thang gỗ, sàn gỗ và gốc cây quanh nhà

Kiểm mối mọt khi mua nhà cũ là soi những chỗ gỗ tiếp xúc với tường, nền và chỗ ẩm: khuôn cửa sát đất, chân cầu thang gỗ, sàn gỗ tầng trệt, tủ âm tường, trần và mái gỗ, cùng gốc cây, đống gỗ cũ quanh nhà. Dấu hiệu dễ thấy nhất là những đường đất nhỏ bò trên tường, gỗ gõ nghe bộp, mặt gỗ lún khi ấn và bột gỗ mịn rơi dưới chân đồ đạc.

Mối khác mọt. Mối là côn trùng sống thành tổ, thường ở dưới đất, đi lên bằng đường mui đất và ăn gỗ từ bên trong; mọt là ấu trùng một số loài bọ cánh cứng đục trong gỗ khô, để lại lỗ nhỏ và bột. Cả hai đều gặp ở nhà cũ, nhưng mối thường gây hư hại nhanh và rộng hơn. Bài này giúp bạn phát hiện khi đi xem; việc xử lý cần đơn vị chuyên phòng chống mối có chuyên môn.

Vì sao nhà cũ dễ có mối và gỗ mục bị người xưa kiêng

Mối cần ba thứ: gỗ hoặc vật liệu chứa xơ gỗ, độ ẩm, và lối đi từ đất vào nhà. Nhà cũ thường đủ cả ba. Khuôn cửa gỗ chôn chân vào nền, cầu thang gỗ tựa lên sàn tầng trệt, trần gỗ nằm ngay dưới mái từng dột, tủ gỗ kê sát tường ẩm lâu năm. Nền nhà cũ ít khi được xử lý phòng mối lúc xây như nhiều công trình bây giờ.

Trong nhà truyền thống, cột, kèo, xà là bộ khung chịu lực, nên chuyện gỗ mục được người xưa rất để ý. Phong thủy dân gian coi rường cột là biểu tượng cho sự vững vàng của gia đình; cột mục, xà mọt bị xem là điều không lành. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Phần thực tế dễ hiểu: gỗ chịu lực bị ăn rỗng thì nhà không an toàn, và với nhà gỗ hay nhà có mái gỗ, mối mọt là vấn đề kết cấu chứ không chỉ là thẩm mỹ.

Nhà phố bê tông ít bộ phận gỗ chịu lực hơn, nhưng mối vẫn có thể ăn khuôn cửa, sàn gỗ, đồ gỗ nội thất, giấy tờ, sách vở, và đi trong các khe tường, ống dây điện. Một tổ mối hoạt động dưới nền nhà có thể lan sang nhà bên, nên khi thấy dấu hiệu, việc xử lý nên tính cho cả khu vực chứ không chỉ một món đồ.

Những chỗ cần soi khi đi xem

Danh sách dưới đi từ tầng trệt lên mái. Mang theo đèn pin nhỏ và một vật cứng như cán tua vít để gõ nhẹ. Xin phép chủ nhà trước khi mở tủ, nhấc thảm hay gõ lên đồ gỗ.

• Khuôn cửa đi tầng trệt, nhất là phần chân chạm nền. Gõ nhẹ dọc khung từ dưới lên; tiếng bộp, rỗng ở đoạn dưới cùng là dấu hiệu bị ăn bên trong.
• Chân cầu thang gỗ và bậc đầu tiên. Soi mặt dưới cầu thang, chỗ cốn thang tựa lên sàn. Mối hay đi lên từ đây.
• Sàn gỗ, phào chân tường gỗ. Ấn mũi giày vào mép sàn sát tường, nghe tiếng lép bép hoặc thấy lún là đáng ngờ. Nhìn khe giữa phào và tường có đường đất không.
• Tủ âm tường, tủ bếp, kệ gỗ kê sát tường ẩm. Mở cánh tủ, nhìn mặt hậu và chân tủ. Bột gỗ mịn đọng trong góc tủ là dấu hiệu mọt; đất ẩm dính ở góc là dấu hiệu mối.
• Trần gỗ, mái gỗ, xà gồ. Soi đèn vào các đầu xà gối lên tường, chỗ dễ ẩm nhất. Ở nhà mái ngói, nhìn từ dưới lên các thanh mè, li tô.
• Hộp kỹ thuật, ống dây điện, khe quanh ống nước. Mối hay đi theo các khe kín này lên tầng trên.
• Sân vườn quanh nhà. Gốc cây mục, gỗ vụn chất đống, cột hàng rào gỗ, ụ đất lạ sát chân tường.

Nhận dấu hiệu: mối và mọt để lại gì

Đường mui đất. Những đường đất nhỏ cỡ chiếc đũa bò trên tường, dọc khung cửa, quanh ống nước. Mối dùng chúng làm đường đi kín để giữ ẩm. Bẻ thử một đoạn: còn mối bên trong là tổ đang hoạt động; đường khô, rỗng có thể là dấu cũ.

Gỗ rỗng bên trong, mặt ngoài vẫn còn. Mối ăn từ trong ra, chừa lớp mặt mỏng. Gõ nghe bộp, ấn ngón tay thấy lún, sơn trên mặt gỗ phồng hoặc nhăn như vỏ cam.

Cánh mối rụng. Vào mùa mối bay, thường sau những cơn mưa đầu mùa, có thể thấy cánh mối rụng thành đám ở bậu cửa sổ, quanh đèn. Hỏi chủ nhà mùa đó trong nhà có hay thấy không.

Lỗ nhỏ và bột mịn. Đây là dấu hiệu mọt: lỗ tròn nhỏ trên mặt gỗ, bột gỗ mịn như bột mì rơi thành đống dưới chân đồ. Bột mới, màu sáng nghĩa là mọt còn hoạt động.

Mùi và tiếng. Tổ mối lớn có mùi ẩm mốc đặc trưng. Một số người nghe được tiếng lách tách khẽ khi áp tai vào gỗ bị ăn trong đêm yên tĩnh; dấu hiệu này không chắc chắn, chỉ để tham khảo.

Đánh giá mức độ và việc nên làm

Khi đã phát hiện dấu hiệu, bạn cần ước lượng mức độ để quyết định tiếp tục hay dừng. Bảng dưới là gợi ý chung; mức độ thật phải do đơn vị phòng chống mối có chuyên môn khảo sát.

Ví dụ giả định: căn nhà mái ngói ở quê có xà gồ đầu hồi bị mối ăn một đoạn. Nếu chỉ thay đoạn xà ấy và xử lý tổ, công không quá lớn. Nhưng nếu mối đã lan sang nhiều xà và cột, việc sửa gần như làm lại mái, và cần cân nhắc rất khác.

Hỏi chủ cũ và hàng xóm: lịch sử mối của căn nhà

Mối là chuyện mà người ở lâu trong một khu phố thường biết rõ, vì tổ mối dưới nền hay lan qua nhiều nhà. Bạn hỏi chủ cũ nhà đã bao giờ có mối chưa, ở đâu, xử lý năm nào, ai làm, có bảo hành không. Câu trả lời có mốc thời gian và tên đơn vị cụ thể đáng tin hơn câu chưa thấy bao giờ.

Hỏi thêm một hai hàng xóm sát vách. Nếu nhà bên vừa xử lý mối, có thể đàn mối đã dạt sang nhà bạn định mua; nếu cả dãy phố từng bị, việc phòng lâu dài nên tính cho cả khu. Ở nhà quê có vườn rộng, hỏi trong vườn có gò mối, gốc cây cổ thụ mục rỗng hay không. Một số vùng có tục kiêng đào phá gò mối, gốc cây lâu năm; khi cần xử lý, nhiều gia đình làm một lễ nhỏ theo nếp địa phương trước, rồi mới mời người làm. Tục ấy là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng nó cũng nhắc người ta làm cẩn thận, không vội vàng.

Cũng nên hỏi nhà có từng bị dột lâu mà không sửa không. Gỗ ẩm kéo dài là môi trường mối mọt ưa thích; chỗ từng dột thường là chỗ đầu tiên cần soi lại.

Nhà gỗ, nhà mái ngói và nhà phố: mức rủi ro khác nhau

Nhà gỗ truyền thống, nhà rường, nhà sàn có toàn bộ khung chịu lực bằng gỗ. Với loại nhà này, mối mọt là vấn đề số một khi mua: cần soi từng chân cột chỗ tiếp xúc với tảng kê đá, đầu kèo gối lên tường hồi, hoành và rui dưới mái. Người làm nghề nhà gỗ có kinh nghiệm thường nhìn ra những chỗ đã được thay gỗ, vá gỗ qua các đời sửa, và đánh giá phần nào còn tốt.

Nhà mái ngói tường gạch có khung mái gỗ: rủi ro nằm chủ yếu ở mái và khuôn cửa. Nếu mái phải thay xà gồ, công việc gần như là lợp lại mái, nên cần tính từ đầu. Nhà phố bê tông có ít gỗ chịu lực hơn; mối thường tấn công khuôn cửa, cầu thang gỗ, sàn gỗ và đồ nội thất, ít khi gây nguy hiểm kết cấu nhưng làm hỏng đồ đạc và giấy tờ.

Vì vậy, cùng là dấu hiệu mối, ý nghĩa với từng loại nhà khác nhau. Một đường mui ở khuôn cửa nhà phố là chuyện sửa chữa; cùng đường mui ấy ở chân cột nhà gỗ là lý do để mời người làm nghề xem cả bộ khung.

Sau khi mua: xử lý và phòng lại

Xử lý mối nên giao cho đơn vị chuyên làm, vì phải tìm được tổ hoặc dùng phương pháp phù hợp để tiêu diệt cả đàn, đồng thời bảo đảm an toàn cho người ở, trẻ nhỏ, vật nuôi và nguồn nước. Không nên tự mua hoá chất về đổ quanh nhà; vừa không chắc hiệu quả, vừa có thể gây hại. Khi thuê, bạn hỏi rõ phương pháp, phạm vi xử lý, thời gian bảo hành và cách kiểm tra lại.

Sau khi xử lý, thay phần gỗ đã hỏng, nhất là gỗ chịu lực. Khuôn cửa mới có thể cân nhắc vật liệu ít bị mối như khung kim loại, nhựa, hoặc gỗ đã qua xử lý, và không chôn chân khuôn trực tiếp vào nền ẩm. Giữ khoảng hở giữa đồ gỗ và tường, kê chân tủ cao khỏi sàn, dọn gỗ vụn, gốc cây mục quanh nhà.

Phần phong thủy ở đây trùng với phần thực tế: nhà khô, thoáng, gọn gàng thì mối mọt khó sống. Quan niệm xưa kiêng chất đồ cũ, gỗ mục trong nhà và quanh nhà cũng có lý do đời thường ấy. Nếu sau này muốn bày đồ gỗ mỹ nghệ hay đồ thờ bằng gỗ, chọn món có ghi rõ loại gỗ và cách xử lý, và kiểm định kỳ vào mùa mưa ẩm.

Câu hỏi thường gặp

Nhà cũ có mối có nên mua không?

Tuỳ mức độ. Mối ở vài khuôn cửa, đồ gỗ rời thường xử lý được. Mối đã ăn xà, kèo, cột chịu lực hoặc lan rộng nhiều tầng thì cần kỹ sư đánh giá kết cấu và đơn vị phòng mối khảo sát trước khi quyết định. Đưa chi phí xử lý vào cân nhắc tổng thể.

Làm sao phân biệt dấu hiệu mối và mọt?

Mối để lại đường mui đất bò trên tường, gỗ rỗng bên trong, đất ẩm dính ở góc tủ. Mọt để lại lỗ tròn nhỏ trên mặt gỗ và bột gỗ mịn rơi thành đống bên dưới. Mối thường đi từ đất lên và lan nhanh hơn mọt.

Theo phong thủy, gỗ mục trong nhà có ý nghĩa gì?

Dân gian coi rường cột là biểu tượng vững vàng của gia đình, nên cột mục, xà mọt bị xem là không lành. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Về thực tế, gỗ chịu lực bị ăn rỗng làm nhà không an toàn, nên cần xử lý vì lý do kết cấu.

Chủ cũ nói đã xử lý mối rồi thì kiểm tra thế nào?

Hỏi thời điểm xử lý, đơn vị làm, phạm vi và thời gian bảo hành, xin xem giấy tờ nếu có. Sau đó tự soi lại các vị trí hay có mối xem còn đường mui mới, đất ẩm, cánh mối không. Nếu còn nghi ngờ, nhờ đơn vị chuyên môn khảo sát lại.

Có nên tự mua thuốc diệt mối về xử lý?

Không nên. Xử lý mối cần tìm đúng tổ và chọn phương pháp hợp với nhà có người ở, trẻ nhỏ, vật nuôi, nguồn nước. Tự đổ hoá chất vừa khó diệt tận gốc vừa có thể gây hại sức khoẻ. Nên thuê đơn vị chuyên làm và hỏi rõ bảo hành.

Mùa nào đi xem nhà dễ phát hiện mối nhất?

Mùa mưa, nhất là sau những cơn mưa đầu mùa khi mối bay, dễ thấy cánh mối rụng và đường mui mới. Tuy vậy, đường mui, gỗ rỗng, sàn lún có thể phát hiện quanh năm nếu bạn soi đúng chỗ và gõ thử các khuôn cửa, chân cầu thang.