Khi chọn đất, cần biết gió chủ đạo trong năm thổi từ phía nào tới lô đất, và ở phía đầu gió ấy có nguồn khói, bụi, mùi nào không. Một lô đất đẹp có thể trở nên khó ở chỉ vì nằm cuối gió của một bãi rác, lò gạch, trại chăn nuôi hay xưởng sản xuất cách đó vài trăm mét. Ngày đi xem đất trời lặng gió, bạn có thể không nhận ra điều gì.
Phong thủy gói chuyện này trong chữ "tàng phong" — giữ gió vừa phải — và trong quan niệm tránh "uế khí". Bài này giải thích quan niệm ấy, tóm tắt gió mùa ở các vùng của Việt Nam ở mức khái quát, và đưa ra cách kiểm tra cụ thể. Phần quan niệm là văn hoá tham khảo; đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
"Tàng phong" và "uế khí": phong thủy nói gì về gió
Chữ phong thủy bắt đầu bằng gió. Các sách cổ khuyên chọn nơi "tàng phong", nghĩa là được che chắn khỏi gió mạnh, để "khí" không bị thổi tan. Đặt vào đời sống, một ngôi nhà lộng gió mùa đông thì lạnh, bụi, khó giữ ấm; một ngôi nhà bí gió hoàn toàn thì nóng, ẩm, ngột ngạt. Chỗ ở được ưa là nơi gió tới nhẹ nhàng, có thể đón khi cần và chắn khi muốn.
Quan niệm thứ hai là tránh "uế khí" — không khí bẩn, hôi thối từ nơi giết mổ, phân rác, xác động vật. Người xưa không có khái niệm vi khuẩn hay bụi mịn, nhưng họ thấy rằng sống cạnh những nơi ấy thì người dễ ốm, đồ ăn mau hỏng. Kinh nghiệm này được ghi lại bằng ngôn ngữ của khí và của kiêng kỵ.
Ngày nay, cả hai quan niệm có thể được kiểm bằng những câu hỏi rất cụ thể: gió mùa nào mạnh nhất ở vùng này, thổi từ phía nào; ở phía đầu gió có nguồn ô nhiễm nào; khoảng cách bao xa; nguồn ấy hoạt động theo mùa hay quanh năm. Trả lời được bốn câu này, bạn đã làm phần quan trọng nhất của việc "xem gió" khi chọn đất.
Cũng cần nhớ rằng gió trong phạm vi vài trăm mét bị địa hình và công trình bẻ hướng rất nhiều. Một dãy nhà cao, một bờ đê, một con sông có thể làm gió tại lô đất khác hẳn hướng gió chung của vùng. Vì thế số liệu chung chỉ là điểm khởi đầu, còn quan sát tại chỗ mới cho câu trả lời.
Gió mùa ở các vùng: tóm tắt khái quát
Bảng dưới chỉ mang tính khái quát để bạn biết nên hỏi gì. Gió thực tế ở từng lô còn phụ thuộc địa hình, nhà cao tầng, sông hồ xung quanh, nên hỏi thêm người dân sống lâu năm.
| Vùng | Mùa lạnh hoặc mùa khô | Mùa nóng hoặc mùa mưa |
|---|---|---|
| Bắc Bộ | Gió mùa Đông Bắc lạnh, đầu mùa khô hanh, cuối mùa ẩm nồm | Gió hướng Đông Nam từ biển vào đồng bằng, kèm mưa rào, dông |
| Bắc Trung Bộ | Gió mùa Đông Bắc, mưa nhiều vào thu đông | Gió Tây khô nóng (thường gọi gió Lào) vào đầu và giữa mùa hè |
| Duyên hải Nam Trung Bộ | Gió Đông Bắc, mùa mưa bão dồn về cuối năm | Nắng nóng, gió Tây Nam qua dãy núi trở nên khô |
| Tây Nguyên | Gió Đông Bắc mạnh, khô, nhiều bụi đất đỏ | Gió Tây Nam mang mưa |
| Nam Bộ | Gió từ phía biển Đông thổi vào, ven biển gọi là gió chướng | Gió Tây Nam, mùa mưa |
Điều cần rút ra không phải là thuộc bảng, mà là biết rằng mỗi lô đất có ít nhất hai hướng gió mùa cần xét. Một nguồn mùi nằm ở phía Đông Bắc lô đất ở Bắc Bộ sẽ gây phiền chủ yếu vào mùa đông; nằm ở phía Đông Nam thì gây phiền vào mùa hè, lúc nhà mở cửa nhiều nhất.
Những nguồn khói, bụi, mùi cần dò quanh lô đất
Danh sách này không có ý nói các cơ sở ấy xấu; chúng cần thiết cho xã hội. Vấn đề chỉ là khoảng cách và hướng gió so với chỗ bạn định ở.
- Bãi rác, trạm trung chuyển rác: mùi phân huỷ, ruồi, nước rỉ; xe rác ra vào theo giờ cố định.
- Lò gạch thủ công, lò vôi, lò đốt: khói và bụi, nhiều nơi hoạt động theo mùa vụ.
- Trại chăn nuôi heo, gà quy mô lớn: mùi, ruồi, nước thải; có lúc mùi đi rất xa khi gió thổi đúng chiều.
- Lò mổ, chợ đầu mối thực phẩm tươi sống: mùi và nước thải, thường hoạt động ban đêm, rạng sáng.
- Xưởng sản xuất: xưởng sơn, mạ, nhựa, gỗ ép, chế biến thủy sản, xay xát có thể sinh mùi, bụi, tiếng ồn.
- Trạm xử lý nước thải, kênh mương ô nhiễm: mùi nặng vào mùa khô, nước cạn.
- Đồng ruộng mùa đốt rơm rạ: khói theo mùa sau thu hoạch, nhiều vùng nông thôn vẫn còn.
- Đường lớn, bến xe, bãi container: bụi và khí thải, đi kèm tiếng ồn.
Ví dụ giả định: một lô đất ven thị xã có tầm nhìn ra cánh đồng rất đẹp, nhưng ở cuối cánh đồng về phía Đông Bắc là cụm lò gạch. Vào mùa đông gió thổi đúng chiều, khói có thể bay về khu dân cư nhiều ngày liền.
Cách tự kiểm tra hướng gió và nguồn ô nhiễm quanh một lô
Những bước dưới đây không cần thiết bị chuyên dụng, chỉ cần thời gian và vài câu hỏi đúng chỗ.
- Mở ứng dụng bản đồ, xem ảnh vệ tinh trong bán kính vài cây số quanh lô; đánh dấu những mái xưởng lớn, bãi đất trống bất thường, ống khói, ao lắng nước thải, dãy chuồng trại.
- Đi một vòng thực địa đến gần những điểm đã đánh dấu để biết đó là gì, hoạt động giờ nào.
- Dùng la bàn xác định các điểm ấy nằm ở hướng nào so với lô đất; đối chiếu với hướng gió mùa của vùng.
- Hỏi người dân sống lâu năm: mùa nào có mùi, có khói; mùi nặng nhất vào giờ nào; đã có ai phản ánh với chính quyền chưa.
- Đi xem đất vào các ngày có gió khác nhau, nếu được thì vào cả mùa đông và mùa hè.
- Hỏi chính quyền địa phương về quy hoạch quanh khu vực: có dự kiến cụm công nghiệp, khu xử lý rác, trang trại tập trung nào gần đó không.
Bước cuối dễ bị bỏ qua nhất nhưng lại quan trọng nhất, vì cánh đồng trống hôm nay có thể là cụm sản xuất sau vài năm.
Gió tại chính lô đất: khe gió, lộng gió và cách thiết kế
Ngoài nguồn ô nhiễm từ xa, gió còn ảnh hưởng trực tiếp đến ngôi nhà. Lô nằm ở khe giữa hai toà nhà cao có thể chịu gió lùa mạnh, điều mà phong thủy gọi là thiên trảm sát — danh mục sát khí của trang đã có bài riêng về trường hợp này. Lô trống giữa đồng thì lộng gió mùa đông, mái tôn dễ bị tốc khi có giông.
Phong thủy giải quyết bằng chỗ tựa: hàng cây phía sau, tường chắn, khối nhà phụ ở phía gió lạnh. Kiến trúc hiện đại cũng làm đúng như vậy, chỉ thêm tính toán. Ở Bắc Bộ, nhiều nhà quê xưa trồng tre hoặc cây ăn quả dày ở phía Bắc, mở sân về phía Nam để đón gió mát mùa hè và chắn gió lạnh mùa đông. Đây là kinh nghiệm khí hậu, được dân gian gói trong câu "làm nhà hướng Nam".
Với vùng có gió Tây khô nóng ở Bắc Trung Bộ, nhiều nhà hạn chế mở cửa lớn về phía Tây, trồng cây chắn nắng và gió phía ấy. Ở ven biển miền Trung, nhà thấp, mái chắc, có cây chắn gió cát. Mỗi vùng có lời giải riêng, và đi xem nhà dân lâu năm quanh lô đất là cách học nhanh nhất.
Khi nguồn mùi, khói đã ở sẵn: thiết kế giảm ảnh hưởng
Có những lúc bạn vẫn chọn một lô đất dù biết phía đầu gió có một nguồn mùi hay khói nhẹ, vì các điều kiện khác quá phù hợp. Khi đó, thiết kế có thể giảm bớt ảnh hưởng, dù không xoá được hoàn toàn. Nguyên tắc chung là không mở các ô cửa lớn của phòng ngủ, phòng khách về phía nguồn ô nhiễm, và đặt những không gian ít dùng như kho, cầu thang, nhà vệ sinh ở phía ấy làm vùng đệm.
Hàng cây xanh dày, nhiều tầng tán ở phía đầu gió giúp chắn bụi và làm dịu gió; phong thủy gọi đó là tạo chỗ tựa, tạo "sa" che chắn. Tường rào kín ở phía ấy kết hợp với cây leo cũng có tác dụng. Hệ thống cửa có thể đóng kín khi cần, kết hợp thông gió từ phía sạch hơn, cho phép gia đình chủ động đón gió theo mùa.
Một điểm hay bị quên là cửa lấy gió của điều hoà, quạt hút và bể nước mái. Đặt chúng ở phía đầu gió của nguồn bụi là vô tình đưa bụi vào nhà và vào nước sinh hoạt. Khi làm việc với người thiết kế, hãy nói rõ hướng của nguồn mùi, khói để họ bố trí những thiết bị này ở phía còn lại của ngôi nhà.
Đọc lời kiêng về gió cho tỉnh táo
Có những lời khuyên phong thủy về gió nghe rất cụ thể nhưng không có lý do kiểm được, như "gió hướng này mang tài lộc", "gió hướng kia mang bệnh tật". Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Gió mang theo nhiệt, ẩm, bụi, mùi và tiếng ồn — những thứ ấy thì đo và cảm nhận được.
Cũng không nên quá lo khi lô đất ở gần một cơ sở sản xuất. Nhiều cơ sở hoạt động đúng quy chuẩn môi trường, ít gây phiền. Điều cần là thông tin: cơ sở ấy làm gì, quy mô thế nào, có lịch sử khiếu nại không. Một lần ghé qua lúc cơ sở đang chạy máy cho bạn biết nhiều hơn mọi lời trấn an của người bán.
Cuối cùng, gió là thứ ảnh hưởng đến mỗi ngày sống trong nhà. Một lô đất có pháp lý sạch, thế đẹp mà mỗi chiều gió lại mang mùi trại heo về thì gia đình sẽ phải đóng cửa nhiều hơn bạn nghĩ. Dành một buổi để "xem gió" trước khi mua là khoản đầu tư thời gian rất đáng.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết hướng gió chủ đạo ở một địa phương?
Có thể tham khảo thông tin khí hậu của trung tâm khí tượng thủy văn, các tài liệu địa lý địa phương, nhưng cách nhanh nhất vẫn là hỏi người sống lâu năm. Họ biết gió mùa nào mạnh, thổi từ phía nào, mùa nào có mùi khói từ đâu.
Lô đất cách bãi rác bao xa thì ổn?
Không có khoảng cách chung đúng cho mọi trường hợp, vì còn phụ thuộc quy mô bãi, cách xử lý, địa hình và hướng gió. Nên hỏi người dân trong bán kính quanh lô xem họ có bị ảnh hưởng không, và hỏi chính quyền về kế hoạch của bãi trong tương lai.
Phong thủy có nói nhà hướng nào đón gió tốt không?
Phong thủy Việt có kinh nghiệm "làm nhà hướng Nam" để đón gió mát mùa hè và tránh gió lạnh mùa đông ở Bắc Bộ. Đó là kinh nghiệm khí hậu. Còn những lời về gió mang tài lộc hay bệnh tật thì là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Mùa đốt rơm rạ ở quê có ảnh hưởng nhiều không?
Khói đốt đồng thường chỉ vài tuần sau mỗi vụ thu hoạch, nhưng có thể dày đặc nếu gió thổi về khu dân cư. Người có bệnh hô hấp, trẻ nhỏ nên được lưu ý. Hỏi người dân mùa đốt thường vào tháng nào để tự đánh giá.
Đi xem đất hôm trời lặng gió thì có nên kết luận là không có mùi?
Không nên. Mùi và khói phụ thuộc rất nhiều vào hướng gió. Một ngày lặng gió hay gió thổi ngược chiều có thể che mất vấn đề. Nên đi vào nhiều ngày khác nhau và hỏi thêm người dân xung quanh.
Có cần lo về lô đất gần đường lớn không?
Lô gần đường lớn thường chịu bụi, khí thải và tiếng ồn, đổi lại đi lại thuận tiện. Thiết kế có thể giảm bớt bằng khoảng lùi, cây xanh, cửa kính cách âm và bố trí phòng ngủ ở phía sau. Đánh giá theo nhu cầu của gia đình.