Khi làm đám cưới tại nhà, cách bày trí hợp với quan niệm phong thủy và với an toàn là: cổng hoa đặt ở lối vào nhưng không chắn thẳng cửa chính, rạp cưới dựng thoáng hai đầu để khí và người lưu thông, bàn thờ gia tiên được dọn sạch và có lối đi rộng đến trước bàn thờ, bếp nấu cỗ đặt ở cuối gió, xa rạp, và dây điện ngoài trời được đi gọn, có cầu dao riêng.
Đám cưới ở nhà vẫn phổ biến ở nông thôn và trong nhiều khu phố cũ, nhất là phần lễ đón dâu, lễ gia tiên. Bài này đi từ ngoài vào trong: cổng, rạp, lối đi, phòng khách và bàn thờ, rồi khu bếp và hệ thống điện. Những gì gọi là tốt hay kiêng là quan niệm dân gian và tập quán từng vùng, mức tin tuỳ mỗi người; phần an toàn thì nên làm đủ.
Cổng hoa: đặt ở đâu cho đẹp mà không chắn lối
Cổng hoa là "cửa ngõ" của ngày vui. Nhà trai lẫn nhà gái thường dựng cổng hoa ở đầu ngõ hoặc trước cổng nhà để báo hiệu có đám cưới và làm điểm chụp ảnh. Theo quan niệm phong thủy, lối vào nhà là "khẩu" đón khí; ngày cưới, lối này đón người và lời chúc, nên càng thoáng càng tốt.
Không chắn thẳng trước cửa chính. Cổng hoa đặt sát mặt cửa chính khiến người ra vào phải lách, khay lễ, mâm tráp khó đi qua. Nên lùi cổng hoa ra đầu ngõ hoặc mép sân, cách cửa chính một khoảng đủ để hai người đi song song.
Chiều rộng đủ cho đoàn đón dâu. Đoàn nhà trai thường đi thành hàng đôi, có người bưng tráp. Cổng hẹp gây dồn ứ ngay lúc quan trọng nhất. Một cổng hoa rộng chừng hai mét trở lên là dễ đi; ngõ hẹp hơn thì làm cổng dạng vòm áp tường thay vì cổng đứng giữa lối.
Chân cổng phải chằng chắc. Cổng hoa khung sắt hoặc khung tre cao, bề mặt nhiều hoa và vải như một tấm buồm. Gặp gió mạnh, cổng có thể đổ vào người. Chân cổng cần đế nặng hoặc dây néo, nhất là ở vùng ven biển và mùa gió.
Lời kiêng về cổng đặt trước nhà người khác. Ở ngõ chung, cổng hoa đặt chắn trước cửa nhà hàng xóm là điều nhiều người không thích, vừa vì quan niệm "chắn cửa" vừa vì bất tiện. Nên hỏi trước và đặt cổng ở phần mặt tiền của nhà mình.
Rạp cưới: thoáng hai đầu, không bịt kín như hộp
Rạp cưới dựng trong sân hoặc dọc ngõ là nơi khách ngồi uống nước, ăn cỗ. Theo quan niệm phong thủy, một không gian đông người cần "khí lưu thông", không tù đọng. Nói theo cách của kỹ sư, rạp cần đối lưu: hai đầu mở, mái đủ cao, có quạt hút nếu trời nóng. Rạp bịt kín bốn mặt bằng bạt trang trí đẹp trong ảnh nhưng ngột ngạt khi đủ trăm người, nhất là buổi trưa hè.
Mái rạp nên cao hơn đầu người đứng một khoảng rộng rãi. Rạp thấp vừa nóng vừa dễ khiến đèn trang trí, dây điện chạm tóc người đi qua. Màu rạp truyền thống ở miền Bắc hay dùng đỏ, hồng, trắng; miền Nam ưa nhiều màu sắc tươi. Màu nào cũng được, miễn là bạt sạch, không thủng dột.
Dựng rạp trong ngõ hay chiếm một phần lòng đường, vỉa hè thì cần hỏi tổ dân phố, thôn xóm và làm theo quy định của chính quyền địa phương về sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè. Quy định mỗi nơi khác nhau, nên hỏi sớm. Rạp phải chừa lối đi cho xe cấp cứu, xe chữa cháy và cho hàng xóm ra vào.
Về thời điểm, nhiều nhà dựng rạp trước ngày cưới một hoặc hai hôm, có nhà chọn giờ dựng theo lịch. Dỡ rạp thường làm ngay hôm sau. Rạp để lâu sau đám cưới vừa chiếm lối của hàng xóm vừa bám bụi, mưa thì đọng nước trên bạt.
Lối đón dâu và phòng khách làm lễ
Phần nghi lễ chính của ngày cưới tại nhà diễn ra ở phòng khách và trước bàn thờ gia tiên. Những điểm nên chuẩn bị:
- Lối đi thẳng, không vật cản. Từ cổng đến cửa chính rồi đến trước bàn thờ, dọn hết xe máy, chậu cây, đồ đạc. Đoàn đón dâu đi một mạch, không phải dừng lách qua đồ.
- Bậc thềm có tay vịn hoặc người đỡ. Cô dâu đi giày cao gót, váy dài, áo dài tà rộng; bậc tam cấp trơn ngày mưa là chỗ dễ trượt nhất. Có thể trải thảm chống trơn.
- Phòng khách bớt đồ, kê bàn tráp cạnh bàn thờ. Sofa lớn có thể dời sát tường để có chỗ cho hai họ đứng trong lễ gia tiên.
- Chỗ ngồi theo thứ bậc. Theo nếp nhiều nơi, người cao tuổi đại diện hai họ ngồi ghế chính đối diện nhau, gần bàn thờ; khách trẻ ngồi phía ngoài.
- Ánh sáng đủ cho ảnh và cho người lớn tuổi. Phòng khách tối thì bổ sung đèn, tránh đèn nhấp nháy chói mắt ngay khu bàn thờ.
Phần mâm lễ, văn khấn và thứ tự lễ gia tiên có các bài riêng ở mảng lễ cúng; ở đây chỉ nói về không gian. Một không gian rộng, sáng, thoáng giúp nghi lễ diễn ra trang trọng hơn mọi món trang trí đắt tiền.
Bàn thờ gia tiên trước ngày cưới
Trước ngày cưới vài hôm, gia đình thường lau dọn bàn thờ, thay nước, thay hoa, bày mâm ngũ quả, có nhà làm lễ báo gia tiên. Về không gian, bàn thờ cần có khoảng trống phía trước đủ cho cô dâu chú rể và bố mẹ đứng thắp hương cùng lúc. Nếu bàn thờ đặt trên tầng cao của nhà ống, lễ gia tiên có thể làm ở đó nhưng cần tính cầu thang có đủ cho hai họ lên xuống không; nhiều nhà chọn chỉ để đại diện lên tầng thờ, những người còn lại chờ ở phòng khách.
Theo quan niệm, không nên treo trang trí cưới đè lên bàn thờ, như dây đèn, bóng bay buộc vào cột bàn thờ hay chữ hỷ dán sát bát hương. Ý là giữ sự trang nghiêm của chỗ thờ. Lý do thực tế cũng rõ: nhang đang cháy gần bóng bay, vải voan là nguy cơ cháy. Hoa cưới đặt ở bàn thờ nên là bình hoa tươi thường, không rắc kim tuyến hay xịt sơn.
Nếu nhà có bàn thờ thần linh riêng, thường đặt cao hơn bàn thờ gia tiên, thì không cần dời hay bày gì đặc biệt cho ngày cưới ngoài việc lau dọn sạch sẽ.
Khu bếp nấu cỗ và điện ngoài trời: phần không được làm qua loa
Đám cưới tại nhà thường có bếp nấu cỗ tạm ngoài sân hoặc góc ngõ, cùng rất nhiều đèn, loa, quạt cắm điện tạm. Đây là nơi dễ xảy ra sự cố nhất. Bảng dưới gom các việc nên làm, kèm cách phong thủy dân gian thường diễn đạt cùng ý.
| Hạng mục | Nên làm | Quan niệm đi kèm |
|---|---|---|
| Vị trí bếp tạm | Đặt cuối hướng gió, cách xa rạp, cổng hoa và vải trang trí | Hoả không áp sát nơi đông người, khói không thổi vào khách |
| Bình gas | Đặt ngoài trời, nơi thoáng, xa nguồn lửa; kiểm van, ống dẫn trước khi dùng | Không để "hoả" lẫn chỗ cửa ra vào |
| Dây điện | Đi trên cao hoặc sát chân tường, dùng dây ngoài trời, không nối xoắn băng dính | Lối đi sạch, không vướng chân |
| Cầu dao, aptomat | Có cầu dao riêng cho rạp, có người biết ngắt khi cần | Mọi thứ có chỗ điều khiển rõ ràng |
| Loa, đèn | Âm lượng vừa phải, tắt đúng giờ theo quy ước khu dân cư | Giữ hoà khí với hàng xóm |
| Bình chữa cháy | Chuẩn bị ít nhất một bình cạnh bếp tạm | Phòng xa hơn là trông vào may mắn |
Nếu thuê dịch vụ dựng rạp và nấu cỗ, nên hỏi họ phương án an toàn điện và gas cụ thể. Sự cố ngày cưới hiếm khi do phong thủy mà gần như luôn do dây điện quá tải, bình gas để gần lửa hay rạp đổ vì gió.
Ví dụ giả định: bày đám cưới trong một ngõ rộng ba mét
Ví dụ giả định: một gia đình ở Bắc Ninh có nhà hai tầng nằm giữa một ngõ rộng ba mét, sân trước nhỏ. Họ định dựng rạp chiếm hết chiều ngang ngõ và đặt cổng hoa ngay sát cửa chính. Khi nhẩm lại, gia đình nhận ra ba vấn đề: hàng xóm cuối ngõ không đi xe ra được, đoàn đón dâu phải lách qua cổng hoa sát cửa, và bếp nấu cỗ định đặt ngay góc rạp, gió nồm thổi khói vào chỗ khách ngồi.
Phương án sau khi điều chỉnh: rạp chỉ dựng trên phần ngõ trước nhà mình và một nhà bên cạnh đã đồng ý, chừa một lối rộng chừng một mét rưỡi cho người đi bộ và xe máy dắt. Cổng hoa lùi ra mép sân, cách cửa chính khoảng ba mét. Bếp tạm dời ra khoảng đất trống cuối ngõ, cuối hướng gió, có bình chữa cháy. Dây điện kéo từ một ổ riêng, đi trên khung rạp.
Ngày cưới, lễ đón dâu diễn ra trôi chảy, hàng xóm vẫn đi lại được, không có khói bay vào bàn tiệc. Không có món trang trí nào đắt hơn, chỉ có thứ tự bố trí hợp lý hơn. Đây là ý cốt lõi của phong thủy khi áp vào một ngày đông người: lối thông, chỗ đứng rõ ràng, lửa và người tách nhau.
Sau đám cưới: dỡ rạp, trả lại lối đi và dọn nhà
Phần sau đám cưới ít được nói tới nhưng lại là lúc hàng xóm để ý nhất. Rạp, cổng hoa, bàn ghế thuê nên được dỡ trong ngày hôm sau, ngõ được quét sạch, rác thải từ bếp cỗ được gom đúng nơi. Theo cách nói dân gian, nhà vừa có việc vui thì "dọn cho sạch để giữ cái vui", tránh để rác và đồ thừa ứ lại trước cửa.
Trong nhà, bàn ghế đã dời để làm lễ được kê lại, bàn thờ được lau sạch tàn nhang rơi, hoa tàn được bỏ đi. Mâm lễ gia tiên sau khi hạ thường được chia cho người trong nhà và họ hàng gần. Nếu có lễ lại mặt ở nhà gái, các bài ở mảng lễ cúng có hướng dẫn về thời điểm và lễ vật; về không gian thì chỉ cần nhà gọn gàng để đón đôi vợ chồng trở về.
Một việc nhỏ đáng làm là sang cảm ơn những nhà hàng xóm đã cho mượn lối, mượn chỗ dựng rạp. Phong thủy hay nói đến "nhân hoà" bên cạnh địa lợi; ở khu dân cư đông đúc, giữ quan hệ tốt với láng giềng là phần thật nhất của chữ hoà ấy.
Câu hỏi thường gặp
Cổng hoa cưới đặt bên trái hay bên phải cổng nhà thì tốt?
Không có quy định phổ biến nào về trái hay phải. Điều nên giữ là cổng hoa không chắn thẳng trước cửa chính, không chắn cửa nhà hàng xóm và đủ rộng cho đoàn đón dâu. Nếu ngõ hẹp, dùng cổng vòm áp tường hoặc trang trí ngay khung cổng sắt sẵn có.
Dựng rạp cưới có cần xem ngày giờ không?
Nhiều gia đình có xem, nhiều gia đình không. Nếu xem, thường chọn giờ đẹp trong một hai ngày trước cưới. Việc quan trọng hơn là dựng xong sớm để kiểm điện, kiểm độ chắc của khung và kịp xin ý kiến hàng xóm hay tổ dân phố.
Nhà có tang trong năm có làm đám cưới tại nhà được không?
Tập quán ở nhiều nơi là tránh cưới trong thời gian để tang gần, hoặc làm rất giản dị. Mỗi gia đình, dòng họ có nếp khác nhau về thời gian kiêng. Nên hỏi người lớn trong họ; nếu vẫn tổ chức thì có thể bớt phần trang trí rực rỡ và nhạc lớn.
Có nên treo đèn nháy trên bàn thờ gia tiên ngày cưới không?
Không nên. Bàn thờ cần trang nghiêm, và đèn trang trí rẻ tiền gần nhang đang cháy là nguy cơ chập cháy. Nếu muốn khu thờ sáng hơn, dùng đèn thờ có sẵn hoặc thêm một đèn chiếu dịu từ trần, đặt cách xa bát hương.
Rạp cưới có nên dùng màu trắng không vì sợ giống đám tang?
Ở nhiều nơi, rạp trắng phối hoa và nơ đỏ, hồng rất phổ biến trong đám cưới hiện đại và không bị coi là kiêng. Lo ngại chỉ đến khi cả rạp trắng trơn không có điểm màu. Thêm hoa, vải voan màu, đèn vàng ấm là đủ phân biệt.
Đám cưới tại nhà nên mở nhạc đến mấy giờ?
Mỗi khu dân cư có quy ước riêng về giờ giữ yên tĩnh, thường không mở nhạc lớn vào buổi trưa và đêm muộn. Nên hỏi tổ dân phố, báo trước cho hàng xóm và giữ âm lượng vừa phải. Giữ hoà khí với láng giềng cũng là một phần của nếp nhà.