Dọn nhà cuối năm theo phong thủy không phải nghi lễ riêng mà là cách nhìn việc tổng vệ sinh bằng ba câu hỏi: lối khí đi từ cửa vào có thông không, góc nào tối và tù, chỗ nào ẩm mốc. Nên dọn theo thứ tự từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài, làm khu khó trước, để cửa chính và lối vào xong sau cùng cho sạch tới ngày Tết.
Tục "tống cựu nghênh tân", tiễn cái cũ đón cái mới, có ở nhiều nước Á Đông, và người Việt thường bắt đầu dọn mạnh sau lễ ông Công ông Táo ngày 23 tháng Chạp. Bài này đi theo góc nhà cửa: dọn khu nào trước, vì sao phong thủy coi trọng khu ấy, và cách chia việc cho gia đình chỉ rảnh cuối tuần. Những nhận định tốt – xấu trong bài là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần lý do thực tế thì ai cũng kiểm được.
Vì sao phong thủy coi trọng việc dọn nhà trước Tết
Phong thủy xem ngôi nhà như một cơ thể có đường thở. Khí, theo cách các sách phong thủy mô tả, vào qua cửa chính và cửa sổ, đi theo lối đi, đọng ở chỗ rộng thoáng và tù ở chỗ chật, tối, bừa bộn. Dịch sang ngôn ngữ đời thường, đó là chuyện gió lùa, ánh sáng và sự đi lại của người trong nhà. Một góc chất đồ đến tận trần vừa che sáng, vừa giữ ẩm, vừa thành chỗ gián chuột trú, nên dân gian gọi là "khí tù" cũng không có gì khó hiểu.
Cuối năm là lúc hợp nhất để xử lý những góc ấy vì cả nhà đều có lý do làm cùng. Khách đến chơi nhiều, bàn thờ cần sửa soạn, đồ Tết cần chỗ để, nên việc dọn có động lực rõ. Trong quan niệm dân gian, bước vào năm mới với một ngôi nhà sáng sủa là lời tự nhắc cho một khởi đầu gọn gàng, chứ không phải điều kiện để được may mắn. Người tin nhiều thì coi đó là đón khí mới; người tin ít vẫn được cái lợi rất thật là nhà sạch, dễ thở và an toàn hơn.
Điểm cần tránh là biến tổng vệ sinh thành cuộc chạy đua mệt mỏi tới chiều 30. Dọn theo thứ tự hợp lý và chia làm nhiều đợt giúp vừa giữ được sức, vừa không bỏ sót khu khó.
Thứ tự dọn trong một ngôi nhà: trên trước, trong trước, khó trước
Thứ tự dưới đây dựa trên một nguyên tắc nghề vệ sinh rất đơn giản: bụi rơi từ trên xuống, rác được dồn từ trong ra ngoài. Đi ngược lại là phải lau sàn hai lần.
- Trần, quạt trần, đèn và mạng nhện. Làm đầu tiên vì bụi rơi xuống mọi thứ bên dưới. Ngắt điện trước khi tháo chao đèn, dùng thang chắc, có người giữ.
- Khu trong cùng và tầng trên cùng. Với nhà ống nhiều tầng, đi từ sân thượng, phòng thờ tầng trên xuống dần. Rác dồn xuống một chỗ ở tầng trệt rồi mới mang ra ngoài.
- Kho, gầm cầu thang, gầm giường. Đây là khu "tù" nhất, mất nhiều thời gian nhất, nên làm khi còn sức và còn nhiều ngày.
- Bếp và nhà vệ sinh. Hai khu có dầu mỡ, nước, mùi; cần hoá chất tẩy rửa nên mở cửa sổ, không trộn các loại chất tẩy với nhau.
- Phòng ngủ, phòng làm việc. Thay rèm, giặt chăn, lau kính; xếp lại tủ sau khi đã lọc đồ.
- Phòng khách. Khu đón khách nên làm gần Tết để giữ sạch lâu nhất; lau sofa, kệ, kính, sắp lại chỗ ngồi.
- Cửa chính, bậc thềm, cổng, ngõ. Làm sau cùng, vào những ngày giáp Tết, vì đây là nơi người ra vào và bám bụi nhanh nhất.
Bàn thờ có nếp riêng của từng nhà, thường làm vào một ngày chọn sẵn trong tháng Chạp với lời xin phép trước khi lau dọn; phần đó nên theo hướng dẫn của người lớn trong gia đình hoặc sách lễ phổ biến, bài này không đi sâu.
Những khu phong thủy nhắc nhiều và lý do thực tế đi kèm
Cửa chính và khoảng trước cửa. Sách phong thủy gọi cửa chính là "khí khẩu", nơi khí vào nhà, còn khoảng trống trước cửa là minh đường. Quan niệm cho rằng cửa kẹt, lối vào chất xe, giày dép, thùng carton là chặn khí. Lý do thực tế: lối vào thông thoáng thì đi lại an toàn, thoát hiểm nhanh khi có sự cố.
Góc tối và góc chết. Góc khuất ít ánh sáng thường bị xem là chỗ âm khí nặng. Thực tế đó là nơi ẩm, bụi, nấm mốc dễ sinh. Dọn trống, lau khô rồi thêm một chiếc đèn nhỏ là cách xử lý đơn giản và có lợi thật.
Bếp. Bếp gắn với chuyện ăn uống, giữ lửa của gia đình trong quan niệm dân gian. Mặt bếp bám dầu, máy hút mùi tắc lưới vừa mất vệ sinh vừa tiềm ẩn nguy cơ cháy, nên đáng đầu tư thời gian.
Nhà vệ sinh. Phong thủy coi đây là nơi ô uế cần giữ khô, đóng cửa. Tẩy cặn, thông sàn, kiểm quạt hút là đủ để giảm mùi lan sang phòng khác.
Cửa sổ và kính. Kính bẩn làm phòng tối đi rõ rệt. Quan niệm gọi cửa sổ là "mắt" của nhà; về mặt sử dụng, lau kính là việc rẻ nhất để nhà sáng hơn cho mấy ngày Tết.
Lịch ba tuần tháng Chạp cho nhà chỉ rảnh cuối tuần
Ví dụ giả định cho một gia đình bốn người ở nhà phố ba tầng, chỉ dọn được thứ Bảy, Chủ nhật. Nhà bạn ít tầng hơn thì gộp bớt; nhà có người lớn tuổi thì giao phần việc trên cao cho người trẻ.
| Đợt | Khu làm | Việc chính | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Cuối tuần thứ nhất | Kho, gầm cầu thang, sân thượng | Lọc đồ, dồn rác, quét mạng nhện | Gọi thu gom đồ cồng kềnh sớm |
| Cuối tuần thứ hai | Bếp, nhà vệ sinh, phòng ngủ | Tẩy dầu mỡ, cặn; giặt rèm, chăn | Chọn ngày nắng để phơi |
| Sau 23 tháng Chạp | Phòng khách, cửa sổ, đèn | Lau kính, sắp chỗ ngồi, thay bóng hỏng | Đồ Tết mua về có chỗ để |
| Hai, ba ngày giáp Tết | Cửa chính, thềm, cổng, ngõ | Quét, rửa, lau cửa, thay thảm | Giữ nguyên tới sáng mùng Một |
Lịch này không gắn với ngày tốt xấu nào; nếu gia đình bạn có thói quen xem ngày cho việc dọn bàn thờ thì xếp riêng ngày đó, các khu còn lại cứ theo sức mà làm.
Dọn để thông khí, không phải để trống trơn
Một hiểu lầm hay gặp là càng bỏ nhiều đồ càng tốt. Phong thủy không đòi nhà trống trơn; điều được nhấn mạnh là đồ đạc có chỗ của nó và lối đi không bị chặn. Một kệ sách đầy nhưng ngăn nắp khác hẳn một chồng sách đổ nghiêng trên sàn. Khi lọc đồ, câu hỏi nên đặt là món này còn dùng không, có chỗ cất hợp lý không, chứ không phải nó có hợp phong thủy không.
Sau khi dọn, bạn thử đi một vòng từ cửa chính vào tới phòng trong cùng như người lạ lần đầu đến nhà. Có chỗ nào phải nghiêng người để lách qua, có góc nào phải bật đèn ban ngày mới thấy, có cánh cửa nào không mở hết được vì vướng đồ không. Những điểm vướng đó chính là chỗ cần xử lý tiếp. Cách kiểm này vừa khớp với tinh thần "khí lưu thông" của phong thủy, vừa là bài kiểm an toàn rất thực tế, nhất là với nhà có người già và trẻ nhỏ.
Một mẹo nhỏ giúp việc kiểm này trung thực hơn là chụp ảnh từng phòng trước và sau khi dọn. Nhìn ảnh, bạn thấy rõ góc nào vẫn còn chất đống mà mắt quen nhìn hằng ngày đã bỏ qua.
An toàn khi dọn nhà cuối năm
Mỗi năm, tháng Chạp là lúc nhiều gia đình trèo cao, dùng hoá chất mạnh và động vào điện nhiều nhất. Vài nguyên tắc nên giữ:
- Không đứng lên ghế xoay, ghế nhựa để lau trần; dùng thang chữ A, có người giữ chân thang.
- Ngắt cầu dao khu vực trước khi tháo đèn, lau quạt trần, vệ sinh ổ cắm.
- Không trộn nước tẩy có chlor với chất tẩy có axit hay amoniac; đọc nhãn, mở cửa sổ khi dùng.
- Đeo găng tay, khẩu trang khi dọn kho lâu ngày, gầm cầu thang có phân chuột, gián.
- Pin, bóng đèn huỳnh quang, thiết bị điện tử hỏng để riêng, mang tới điểm thu gom nếu địa phương có.
- Không đốt rác, giấy tờ cũ trong sân hẹp hay trên sân thượng nhà phố.
Theo quan niệm, khởi đầu năm mới suôn sẻ bắt đầu từ một ngôi nhà yên ổn; về thực tế, tránh được một cú ngã hay một lần ngộ độc hơi hoá chất là điều đáng giá hơn mọi lời chúc.
Mỗi kiểu nhà một trọng tâm khi dọn
Nhà ống nhiều tầng ở phố. Trọng tâm là trục cầu thang và giếng trời, nơi khí và gió đi từ tầng trệt lên tầng trên theo cách nhìn của phong thủy. Thực tế cầu thang hay bị chất thùng, chậu, đồ phơi, vừa chắn sáng vừa nguy hiểm khi đi lại ban đêm. Dọn trống mặt bậc, lau tay vịn, lau kính giếng trời là ba việc nên làm trước tiên.
Căn hộ chung cư. Diện tích nhỏ nên điểm nghẽn thường là lô gia và khu giặt phơi, nơi gom đủ thứ từ máy giặt, giá phơi tới thùng đồ cũ. Phong thủy coi lô gia là chỗ đón gió và sáng cho cả căn; giải phóng nó là cách nhanh nhất để căn hộ thoáng lên. Đồ cồng kềnh nên hỏi ban quản lý về giờ và chỗ tập kết, không để ở hành lang chung.
Nhà vườn, nhà ở quê. Nhà rộng nên việc dọn kéo dài ra sân, vườn, chuồng trại, giếng, mương. Sân trước nhà là minh đường theo cách gọi của phong thủy; quét lá, phát cỏ, khơi rãnh thoát nước là phần chính. Mái ngói, máng xối nên kiểm sau mùa mưa để Tết khỏi dột.
Nhà vừa sửa, vừa xây xong. Bụi xây dựng mịn, bám dai, cần hút bụi và lau nhiều lượt. Mở cửa thông gió nhiều ngày cho bay mùi sơn, keo trước khi bày đồ Tết và đón khách, nhất là khi trong nhà có trẻ nhỏ.
Giữ nhà sạch qua mấy ngày Tết
Nhiều gia đình giữ tục hạn chế quét nhà, đổ rác trong ba ngày đầu năm. Tục ấy có nguồn gốc dân gian riêng và mỗi nhà giữ một mức khác nhau. Dù giữ hay không, dọn kỹ trước Tết giúp mấy ngày đầu năm chỉ cần nhặt gọn và lau qua, không phải tổng vệ sinh lại.
Một vài việc nhỏ giúp nhà sạch lâu: đặt thùng rác có nắp ở phòng khách và bếp, chuẩn bị sẵn túi đựng vỏ hạt dưa, giấy kẹo; trải một tấm thảm chùi chân dày ở cửa; dành một chỗ cố định cho giày dép khách. Với nhà nhiều khách, chọn một khung giờ cuối ngày để gom rác gọn lại một chỗ thay vì để rải rác khắp nhà.
Sau Tết, đợt dọn nhỏ để cất đồ trang trí, xử lý hoa tàn và trả lại nhịp sinh hoạt bình thường cũng nên lên lịch, để những gì đã làm trong tháng Chạp không bị bỏ dở.
Câu hỏi thường gặp
Có phải đợi sau 23 tháng Chạp mới được dọn nhà không?
Không có quy định nào như vậy. Nhiều gia đình bắt đầu dọn mạnh sau lễ ông Công ông Táo vì đó là mốc quen thuộc của tháng Chạp, nhưng các khu khó như kho, gầm cầu thang nên làm sớm hơn để không dồn việc. Riêng bàn thờ thì tuỳ nếp nhà, nên hỏi người lớn trong gia đình.
Dọn nhà cuối năm nên bắt đầu từ cửa chính hay từ phòng trong?
Nên bắt đầu từ trong và từ trên, để cửa chính và lối vào sau cùng. Bụi và rác được dồn dần ra ngoài, cửa chính làm cuối thì giữ được sạch tới ngày Tết. Thứ tự này hợp với cả cách làm vệ sinh lẫn quan niệm giữ khí khẩu sạch đón năm mới.
Nhà thuê có cần dọn kỹ cuối năm theo phong thủy không?
Không bắt buộc, nhưng lợi ích thực tế như nhà thoáng, ít ẩm, dễ đi lại thì nhà thuê cũng hưởng như nhà riêng. Bạn chỉ cần tránh việc khoan đục hay sửa chữa khi chưa hỏi chủ nhà, và giữ nguyên các thiết bị thuộc tài sản của chủ.
Có cần xông nhà hay làm lễ gì sau khi dọn không?
Không cần. Một số gia đình có nếp xông hương hay làm lễ riêng thì cứ theo nếp, miễn đảm bảo thông gió và an toàn cháy nổ. Về mặt phong thủy như một hệ quan niệm về nhà ở, phần cốt lõi là nhà sạch, sáng, thông thoáng.
Nhà nhiều tầng mà ít người, nên ưu tiên khu nào?
Ưu tiên khu sinh hoạt chung và khu khách sẽ thấy: phòng khách, bếp, nhà vệ sinh dùng chung, lối vào. Tầng ít dùng có thể chỉ quét bụi, mở cửa thông gió, để đợt dọn kỹ vào một dịp khác trong năm khi rảnh hơn.
Dọn nhà xong mà vẫn thấy bí, ngột ngạt thì làm gì?
Kiểm lại hai thứ: đường gió và ánh sáng. Mở cửa sổ đối diện nhau để gió đi xuyên, xem có đồ cao nào chắn cửa sổ không, thay bóng đèn đã yếu. Nếu tường ẩm, có mùi mốc thì cần xử lý chống thấm, việc này nên hỏi thợ chứ không giải quyết bằng vật phẩm.