Theo quan niệm phong thủy, đào, mai, quất ngày Tết hợp nhất ở phòng khách và khu cửa chính, nơi khách nhìn thấy đầu tiên; nhiều người chuộng góc Đông Nam vì quẻ Tốn thuộc hành Mộc. Điều kiện quyết định thật sự lại là chỗ cây không chắn lối đi, không đổ, đủ sáng và không bị gió nóng của điều hoà thổi thẳng vào.
Ý nghĩa của từng loại cây ngày Tết đã được viết nhiều; bài này chỉ trả lời câu hỏi đặt chúng ở đâu trong nhà. Mỗi vị trí đi kèm hai lớp lý do: lớp quan niệm của phong thủy, và lớp thực tế về ánh sáng, nhiệt độ, an toàn, sự đi lại. Lớp đầu là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; lớp sau quyết định cây có tươi qua mùng hay không.
Nguyên tắc chung: cây Tết là điểm nhấn, không phải vật cản
Phong thủy nhìn cây xanh như phần Mộc của ngôi nhà, mang ý sinh sôi, phù hợp với tinh thần mùa xuân. Cây Tết thường được đặt ở nơi khí vào và tụ lại: khu cửa chính, phòng khách, đôi khi là sân trước. Lý do quan niệm là để sinh khí đầu năm "gặp" người ra vào; lý do thực tế là đó là chỗ cả nhà và khách cùng thấy, cây được ngắm nhiều nhất.
Tuy vậy, có một nguyên tắc mà mọi trường phái đều đồng ý: không để vật cản chặn lối khí, tức là lối đi. Cây quất to đặt giữa đường từ cửa vào nhà, cành đào xoè ngang tầm mắt ở hành lang hẹp, đều là cách bày gây vướng. Người lớn tuổi có thể vấp chậu, trẻ nhỏ có thể kéo cành, khách mang đồ vào dễ va. Khi đặt cây, hãy chừa một lối đi tối thiểu cho hai người tránh nhau, và để mép chậu cách mép thảm, mép bậc một khoảng.
Một nguyên tắc nữa là mỗi không gian chỉ cần một điểm nhấn chính. Phòng khách nhỏ mà vừa đào, vừa quất, vừa mai thì không còn chỗ cho người. Nếu gia đình thích đủ cả, có thể chia ra: quất ở cửa, đào ở phòng khách, một bình hoa nhỏ trên bàn thờ theo nếp riêng của nhà.
Vị trí hay đặt và lý do hai lớp
Bảng dưới đây gom các vị trí phổ biến nhất trong nhà Việt. Cột quan niệm là cách giải thích của phong thủy, mức tin tuỳ mỗi người; cột thực tế là điều bạn tự kiểm được.
| Vị trí | Theo quan niệm | Lý do thực tế | Cần tránh |
|---|---|---|---|
| Hai bên cửa chính (cặp quất, cặp mai) | Cặp đôi đối xứng tượng trưng sự cân bằng, đón khách | Đủ sáng, ai vào cũng thấy, không chiếm diện tích trong nhà | Chậu lấn bậc thềm, cành vướng cánh cửa |
| Góc phòng khách | Góc Đông Nam (Tốn, hành Mộc) được ưa chuộng cho cây | Góc ít người đi qua, cây cao không vướng | Góc sát điều hoà, sát bóng đèn nóng |
| Cạnh sofa, bàn trà | Cây gần nơi gia đình quây quần | Ngắm gần, chụp ảnh đẹp | Cành chọc vào chỗ ngồi, chậu sát lối đi |
| Sân trước, hiên | Minh đường có sinh khí | Cây được nắng, gió tự nhiên, lâu tàn hơn | Gió mạnh làm đổ; trộm cắt cành |
| Ban công, lô gia chung cư | Thay cho sân trước của nhà đất | Cây quất cần nắng | Chậu sát lan can tầng cao, nguy cơ rơi |
Về hướng, có trường phái dựa theo bát trạch hay phi tinh từng năm để chọn cung đặt cây; các cách tính này khác nhau và không thống nhất. Nếu bạn không theo một trường phái cụ thể, ưu tiên chỗ cây khoẻ và người đi lại thuận là đủ.
Cành đào: cần mát và tránh gió nóng
Đặt nơi mát, sáng gián tiếp. Đào cắm cành là cây miền Bắc, hợp tiết trời lạnh, ẩm. Cành đặt trong phòng có điều hoà sưởi hoặc gần cửa nắng chiếu trực tiếp thường nở bung nhanh rồi tàn sớm. Góc phòng khách cách cửa sổ một khoảng, không có gió máy thổi thẳng, là chỗ hợp.
Bình phải nặng, chân vững. Cành đào cao, nhiều nhánh, trọng tâm lệch nên dễ đổ. Dùng bình gốm dày, chèn sỏi hoặc chậu cát ở đáy; đặt bình trên sàn hoặc kệ thấp, không đặt trên kệ tivi cao.
Không để cành chạm đèn, dây điện. Nhiều nhà treo dây đèn trang trí lên cành đào. Nếu làm vậy, dùng dây đèn có chất lượng rõ ràng, không quấn chặt, tắt khi đi ngủ và khi ra khỏi nhà.
Ở miền Trung, miền Nam. Khí hậu nóng hơn nên đào cành mang vào dễ tàn nhanh. Nhiều gia đình chọn mai hoặc các loại hoa khác thay vì cố giữ đào; phong thủy không quy định loại cây nào là bắt buộc.
Chậu mai: cần nắng và chỗ thoáng
Mai chậu hợp sân, hiên, gần cửa sáng. Mai vàng miền Nam ưa nắng. Chậu mai đặt quá sâu trong nhà tối dễ rụng nụ, hoa kém tươi. Nếu muốn đưa vào phòng khách những ngày chính Tết, chọn chỗ gần cửa kính, ban ngày có thể đưa ra hiên.
Đặt trên kệ có bánh xe nếu chậu nặng. Chậu mai gốc lớn rất nặng; kệ có bánh xe khoá được giúp di chuyển theo nắng mà không phải bê, tránh đau lưng.
Theo quan niệm hướng. Nhiều người đặt mai ở phía Nam hoặc Đông Nam vì sắc vàng, đỏ của hoa gợi hành Hỏa và Thổ, còn cây là Mộc. Đây là cách ghép ngũ hành theo màu và vật, mức tin tuỳ mỗi người; nắng thật của vị trí ấy quan trọng hơn với cây.
Đừng xoay chậu liên tục. Có người xoay chậu mỗi ngày cho đều nắng, nhưng nụ mai đã định hướng theo ánh sáng; xoay nhiều có thể làm nụ kém đều. Nếu cần, chỉ xoay nhẹ vài ngày một lần, và giữ chậu ở chỗ ổn định từ khoảng một tuần trước Tết.
Ở miền Bắc. Mai vàng chở từ phía Nam ra gặp trời rét, ẩm, nhiều ngày âm u. Chậu nên đặt ở chỗ sáng nhất, tránh gió mùa thổi thẳng, và không tưới đẫm khi trời nồm.
Cây quất: chọn đúng cỡ với không gian
Quất là cây hay được đặt theo cặp hai bên cửa hoặc một cây lớn ở góc phòng khách. Trong quan niệm dân gian, quả vàng sum suê gợi ý đủ đầy; về mặt bày biện, cây quất là khối xanh lớn, tròn, rất hợp làm điểm nhấn. Vấn đề hay gặp là chọn cây quá to so với không gian.
Một cách ước lượng đơn giản: chiều cao cây kể cả chậu nên thấp hơn trần ít nhất khoảng một phần ba, tán cây không rộng quá một phần tư bề ngang bức tường đặt cây. Ví dụ giả định, phòng khách trần cao 3 mét thì cây quất cao chừng 2 mét trở xuống sẽ cân đối, không chạm trần, không đè cảm giác. Căn hộ chung cư trần thấp nên chọn cây nhỏ hơn hoặc dùng cặp quất để bàn.
Quất cần nắng và tưới vừa phải. Đặt quất trong phòng tối suốt hai tuần thì lá vàng, quả rụng, đất ẩm sinh nấm. Nếu có sân hay ban công, để quất ngoài trời ban ngày, tối đưa vào là cách nhiều gia đình làm. Lót đĩa hứng nước dưới chậu để nước không loang ra sàn gỗ.
Về hướng, như với đào và mai, góc Đông Nam hay Đông được nhiều sách phổ thông khuyên vì hành Mộc. Nếu góc đó trong nhà bạn tối hoặc là lối đi, chọn một góc sáng khác cũng không sao.
Nhà phố, nhà ở quê, căn hộ: mỗi kiểu một chỗ đặt hợp lý
Nhà ống ở phố. Mặt tiền hẹp, cửa chính thường mở thẳng ra vỉa hè. Đặt cặp quất hoặc chậu mai sát hai bên cửa, lùi vào trong mép nhà để không lấn vỉa hè chung, vừa đúng quy định đô thị vừa tránh bị va quệt. Bên trong, cành đào đặt ở góc phòng khách phía xa cửa, không đặt ở giữa trục từ cửa vào cầu thang.
Nhà ở quê có sân. Sân trước là chỗ lý tưởng cho cây Tết lớn vì nắng gió tự nhiên. Theo quan niệm, sân trước thoáng, có cây tươi là minh đường đẹp. Chú ý buộc chậu cao vào cột hoặc chèn gạch chân chậu khi có gió mạnh, và để cây cách mép sân một khoảng cho xe máy ra vào.
Căn hộ chung cư. Lô gia là chỗ có nắng duy nhất nên thường dành cho quất. Chậu đặt sát tường trong, không đặt trên bậu hay sát lan can; cành không vươn ra ngoài. Phòng khách căn hộ hợp với bình đào cỡ vừa hoặc cặp quất để bàn hơn là cây lớn.
Nhà có sân thượng. Sân thượng nắng nhiều nhưng xa phòng khách, ít người ngắm. Nhiều nhà dùng sân thượng làm nơi "nghỉ" cho cây ban ngày, tối mang xuống, hoặc đặt cây lớn ở đó và chỉ đưa một chậu nhỏ xuống phòng khách.
Những chỗ không nên đặt cây Tết và lý do
Có vài vị trí mà cả quan niệm lẫn thực tế đều khuyên tránh, hoặc ít nhất cần cân nhắc:
- Ngay sau cánh cửa chính: cửa mở không hết, cây bị va mỗi lần đóng mở; theo quan niệm là chặn khí vào nhà.
- Chân cầu thang, chiếu nghỉ: lối đi hẹp, dễ vấp, nhất là ban đêm.
- Sát bàn thờ: cành cây lấn lên ban thờ gây vướng khi thắp hương, lá khô rơi vào bát hương có thể bén lửa; hoa thờ nên là bình riêng theo nếp nhà.
- Cạnh bếp nấu: nóng, dầu mỡ bám lá; quan niệm coi Mộc gần Hỏa là "củi gặp lửa", thực tế là nguy cơ cháy.
- Trong phòng ngủ người già, trẻ nhỏ: cành nhọn, chậu nặng, đất ẩm; nếu thích thì chọn bình hoa nhỏ đặt cao.
- Trước ổ điện, tủ điện: nước tưới có thể bắn vào, che lối tiếp cận khi cần ngắt điện.
Với những nhà nuôi chó mèo, hoa ly và một số cây cảnh có thể gây hại khi vật nuôi gặm phải; nên tra kỹ từng loại cây hoặc đặt ngoài tầm với của chúng.
Sau Tết: đổi chỗ, trả vườn hay giữ lại
Hết mùng, cây Tết bắt đầu đuối dần. Cành đào tàn thì nên dọn sớm, vì theo quan niệm hoa héo để lâu là khí suy, còn thực tế là nước bình bốc mùi và rơi cánh khắp sàn. Quất và mai chậu nếu muốn giữ sang năm thì chuyển ra chỗ nắng, chăm lại; nếu thuê cây thì trả đúng hẹn.
Vị trí cây Tết vừa dùng cũng là một gợi ý cho cả năm: nếu góc ấy hợp với cây và trông đẹp hơn hẳn khi có cây, có thể đặt một chậu cây xanh thường niên vào đó. Phong thủy không đòi phải có cây Tết; điều nó khuyến khích là ngôi nhà có sức sống, mà cây xanh chăm tốt là cách dễ nhất.
Khi dời cây, nhớ lau sạch vết nước, đất dưới đáy chậu; sàn gỗ bị đọng nước hai tuần có thể phồng mép. Quả quất rụng nhặt sớm để trẻ nhỏ không nhặt cho vào miệng, người lớn tuổi không giẫm phải trượt chân.
Câu hỏi thường gặp
Cây quất nên đặt bên trái hay bên phải cửa chính?
Đặt một cặp hai bên là phổ biến nhất vì tạo thế cân đối. Nếu chỉ có một cây, nhiều người theo quan niệm tả Thanh Long hữu Bạch Hổ mà đặt bên trái nhìn từ trong ra; thực tế nên chọn bên nào cửa mở không vướng và cây được nhiều sáng hơn.
Cành đào cắm trong nhà bao lâu thì nên bỏ?
Thường là khi hoa đã tàn quá nửa, cánh rụng nhiều, nước bình đổi màu. Tuỳ thời tiết và cách giữ, có cành giữ được qua mùng, có cành tàn sớm hơn. Không có mốc ngày bắt buộc; dọn khi hoa héo là hợp cả quan niệm lẫn vệ sinh.
Nhà hướng Tây có nên đặt quất ở cửa không?
Có thể, nhưng nắng chiều gắt có thể làm lá cháy, đất khô nhanh. Đặt chậu lùi vào trong hiên, che bớt nắng chiều bằng mành, tưới vào sáng sớm. Hướng nhà theo phong thủy không cấm đặt quất; điều cần quan tâm là cây chịu được nắng ở vị trí đó.
Có cần đặt cây Tết đúng góc Đông Nam không?
Không bắt buộc. Góc Đông Nam được nhiều sách phổ thông gắn với hành Mộc nên hay được nhắc. Nếu góc đó trong nhà bạn là lối đi hay quá tối, chọn góc khác sáng và thoáng sẽ tốt cho cây hơn; mức tin vào phương vị tuỳ mỗi người.
Cây Tết bằng nhựa, bằng đá có đặt giống cây thật không?
Về vị trí thì giống, nhưng không cần lo nắng và nước. Cây giả nên đặt nơi dễ lau bụi, tránh sát nguồn nhiệt vì nhựa có thể biến dạng. Nếu chọn cây bằng đá hay kim loại, nên hỏi rõ chất liệu và độ vững chân đế trước khi mua.
Chung cư không có ban công thì đặt quất ở đâu?
Chọn chỗ gần cửa sổ sáng nhất trong phòng khách và chọn cây cỡ nhỏ. Mỗi ngày mở cửa sổ một lúc cho thoáng, tưới vừa đủ ẩm. Không đặt chậu ở hành lang chung vì có thể chắn lối thoát nạn và trái quy định của toà nhà.