Theo quan niệm của một số trường phái và nhiều gia đình, đồ cũ mang theo "khí" của chủ trước, nên người ta e ngại nhất với những món gắn với thân thể như giường, nệm, gối, còn bàn, tủ, ghế gỗ thì ít bận tâm hơn. Cách xử lý phổ biến là kiểm kỹ, làm sạch, sửa chữa và làm mới trước khi dùng; món nào gắn với vệ sinh cá nhân như nệm, gối thì nên thay. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, và phần lớn trùng với lời khuyên vệ sinh.
Bài này dành cho người đang mua đồ thanh lý, nhận đồ của người quen, hoặc giữ lại đồ của ông bà. Phần kiểm tra kỹ thuật chỉ ở mức nhận biết; muốn định giá hay phục chế đồ gỗ quý, bạn nên hỏi thợ có nghề.
Quan niệm "đồ cũ mang khí chủ cũ" từ đâu ra
Trong cách nghĩ phong thủy, khí không chỉ là gió và ánh sáng mà còn là dấu vết của sinh hoạt. Một chiếc giường nhiều năm có người nằm, một chiếc ghế ngày nào cũng có người ngồi được coi là thấm dấu vết của người đó. Từ đây có lời khuyên cẩn trọng với đồ cũ, nhất là đồ không rõ chủ trước là ai, sống thế nào.
Quan niệm này không riêng phong thủy. Nhiều nền văn hoá có tập quán làm sạch, làm lễ hoặc ít ra là cọ rửa thật kỹ trước khi dùng đồ của người khác. Ở Việt Nam, lời dặn "đồ cũ phải lau rửa, phơi nắng rồi mới dùng" rất phổ biến, và người ta thường phân biệt đồ của người thân trong nhà với đồ của người lạ.
Nếu bỏ lớp biểu tượng ra, lý do thực tế khá rõ: đồ đã qua sử dụng có thể mang rệp, mọt, nấm mốc, mùi thuốc lá, mùi thú cưng, vết bẩn không thấy được. Một chiếc nệm cũ có thể chứa bụi và mạt sau nhiều năm. Một tủ gỗ để trong kho ẩm có thể mốc mặt hậu. Vì vậy, dù không tin chuyện khí, bạn vẫn có lý do chính đáng để kiểm và làm sạch kỹ.
Món nào người ta e ngại nhiều, món nào ít
Mức e ngại với đồ cũ khác nhau theo món. Bảng dưới gom cách nhìn phổ biến, kèm lý do vệ sinh và cách xử lý gợi ý.
| Món đồ | Mức e ngại theo quan niệm | Lý do thực tế | Cách xử lý gợi ý |
|---|---|---|---|
| Nệm, gối, chăn | Cao nhất, nhiều người không dùng | Bụi, mạt, mồ hôi thấm sâu, khó làm sạch | Nên thay mới |
| Giường | Cao, nhất là giường của người lạ | Rệp hay trú ở khe, mộng giường | Tháo rời, kiểm khe, làm sạch, có thể sơn lại |
| Sofa bọc vải | Trung bình | Vải và mút giữ mùi, bụi, côn trùng | Giặt hoặc thay vỏ bọc, có khi thay mút |
| Tủ, bàn, ghế gỗ | Thấp | Mọt, mốc mặt hậu, mộng lỏng | Kiểm mọt, lau, sơn phủ lại, siết mộng |
| Đồ kim loại, kính | Thấp nhất | Gỉ, mối hàn, kính nứt | Lau sạch, sơn chống gỉ, thay kính hỏng |
| Đồ thờ cũ | Theo tập quán riêng từng nhà | Liên quan nghi lễ, không chỉ là đồ dùng | Hỏi người lớn trong nhà, không tự ý dùng lại |
Với đồ thờ như bàn thờ, bát hương, án gian cũ, mỗi gia đình và mỗi vùng có cách xử lý riêng. Bài này không đi vào phần đó; bạn nên theo nếp nhà hoặc hỏi người am hiểu tập quán địa phương.
Kiểm đồ cũ trước khi mang về nhà
Kiểm kỹ ngay tại chỗ giúp bạn tránh mang về những món phải vứt đi sau vài tuần. Thứ tự gợi ý:
- Ngửi trước tiên. Mùi mốc, mùi thuốc lá, mùi nước tiểu thú cưng ngấm sâu rất khó tẩy; nếu mùi nặng, cân nhắc bỏ qua.
- Soi khe, mộng, mặt dưới bằng đèn pin. Tìm đốm đen nhỏ, vỏ côn trùng, vết máu khô li ti ở khe giường, đó là dấu hiệu rệp.
- Tìm lỗ mọt nhỏ và bột gỗ mịn rơi bên dưới. Lỗ mọt có bột mới là mọt còn sống; cần xử lý trước khi để gần đồ gỗ khác trong nhà.
- Lay thử khung, ngồi thử ghế, kéo thử ngăn. Mộng lỏng sửa được, khung gãy hoặc ván phồng nước thì khó.
- Xem mặt hậu tủ và chân đồ. Vết ố nước, mốc trắng, ván bong lớp phủ cho biết đồ từng để ở chỗ ẩm.
- Hỏi nguồn gốc ở mức lịch sự: đồ dùng bao lâu, vì sao thanh lý. Câu trả lời giúp bạn đánh giá tình trạng, không phải để tìm "điềm".
Nếu thấy dấu hiệu rệp, nên từ chối món đó hoặc chỉ mang về sau khi đã được xử lý chuyên nghiệp. Rệp lây sang cả nhà rất khó trị.
Làm sạch và làm mới đồ cũ
Tháo rời và làm sạch từng phần. Giường, tủ, bàn tháo được thì nên tháo, lau sạch từng tấm, từng khe. Đồ gỗ có thể lau bằng khăn ẩm vắt kỹ, tránh để nước đọng ở mộng.
Phơi nắng và gió. Nắng và gió làm khô gỗ, giảm mùi. Đây cũng là bước quen thuộc trong tập quán "phơi đồ cũ cho sạch" ở nhiều gia đình. Đồ sơn mài, gỗ quý thì không phơi nắng gắt lâu vì dễ nứt, bạc màu.
Thay phần mềm. Vỏ bọc sofa, đệm ghế, nệm là phần nên thay đầu tiên nếu có điều kiện, vì đó là chỗ giữ bụi và mùi nhiều nhất.
Sơn phủ hoặc đánh lại. Một lớp sơn phủ mới, một lần đánh véc-ni giúp bịt lỗ nhỏ, làm đồ trông mới và dễ lau. Nhiều người coi đây là bước "đổi chủ" cho món đồ, theo nghĩa biểu tượng.
Một nghi thức nhỏ nếu gia đình muốn. Có gia đình lau đồ cũ bằng nước nấu lá thơm, có gia đình chỉ thắp hương báo gia tiên khi mang đồ lớn vào nhà. Đây là tập quán tuỳ nhà, không bắt buộc. Những việc xông, tẩy uế chi tiết thuộc chuyên trang riêng, ở đây chỉ nhắc.
Đồ thừa kế và đồ của người thân đã khuất
Giữ lại chiếc tủ chè của ông, chiếc sập của bà là chuyện nhiều nhà Việt quý. Trong cách nghĩ dân gian, đồ của người thân trong nhà không bị coi là đồ "lạ", và nhiều gia đình xem việc giữ đồ là cách giữ ký ức. Phong thủy không đòi hỏi bỏ đi những món này. Điều cần làm chỉ là chăm sóc cho đồ khô, sạch, không mọt, và đặt ở chỗ hợp với công năng.
Với đồ dùng riêng của người vừa mất, như giường, chăn gối, quần áo, mỗi gia đình và mỗi vùng có cách xử lý khác nhau. Có nơi đốt hoặc chôn một phần đồ dùng cá nhân theo tập quán tang lễ, có nơi cho đi, có nơi giữ lại. Đây là quyết định của gia đình, nên bàn với người lớn và tôn trọng cảm xúc của mọi người, không có một cách "đúng phong thủy" duy nhất.
Nếu giữ lại giường của người đã khuất để dùng tiếp, cách làm phổ biến là thay nệm, chăn, gối mới, lau rửa và sơn lại khung, có khi đổi vị trí kê. Một số người thấy cần thời gian trước khi dùng lại; điều đó hoàn toàn bình thường. Không ai nên bị doạ phải bỏ đồ hay phải làm lễ tốn kém chỉ vì giữ lại kỷ vật.
Ví dụ giả định: trang bị căn phòng thuê đầu tiên bằng đồ thanh lý
Ví dụ giả định: một đôi vợ chồng trẻ thuê căn hộ nhỏ ở Đà Nẵng, muốn tiết kiệm nên tìm mua đồ thanh lý qua người quen và nhóm rao vặt. Danh sách cần có gồm giường, tủ áo, bàn ăn bốn ghế, sofa nhỏ và kệ giày. Người mẹ ở quê dặn "đồ cũ thì đừng mua giường", người chồng thì thấy giường gỗ cũ còn rất chắc.
Hai vợ chồng chia theo bảng mức e ngại ở trên. Bàn ăn, ghế, kệ giày, tủ áo gỗ mua cũ sau khi kiểm mọt và lay khung. Sofa mua cũ nhưng thay vỏ bọc mới. Riêng giường, họ mua khung gỗ cũ của một gia đình người quen chuyển nhà, tháo ra lau, phơi một buổi, đánh lại một lớp dầu gỗ, và mua nệm mới hoàn toàn. Mẹ ở quê nghe kể đồ là của người quen, nệm mới, cũng yên tâm.
Bài học của ví dụ không nằm ở chuyện mua món nào, mà ở cách chia: món gắn với thân thể thì thay phần mềm, món gỗ cứng thì kiểm và làm mới, phần quan niệm của người lớn trong nhà thì được tôn trọng bằng một lựa chọn hợp lý. Chi phí sửa sang cộng lại vẫn thấp hơn nhiều so với mua mới, và không ai phải lo lắng.
Những lời nên tỉnh táo khi mua bán đồ cũ
Thị trường đồ cũ, đồ thanh lý có những câu chuyện được kể để tăng giá hoặc ép giá. Vài điều nên nhớ:
- Người bán nói "đồ của nhà quan, nhà giàu nên mang lộc" là cách quảng cáo, không phải thông tin phong thủy.
- Người khác nói "đồ cũ mang vận xui của chủ trước" để ép bạn bán rẻ hoặc bỏ đi cũng là lời không có căn cứ.
- Không ai cần trả tiền "làm lễ giải" cho một chiếc bàn hay chiếc tủ mua lại.
- Đồ gỗ được gọi là gỗ quý cần được kiểm bởi người có nghề; tên gỗ trên lời rao chưa chắc đúng.
- Đồ cũ rẻ chỉ thật sự rẻ khi chi phí làm sạch, sửa chữa, xử lý mọt cộng lại vẫn thấp hơn đồ mới cùng loại.
Nói ngắn gọn: hãy đánh giá đồ cũ bằng tình trạng thật của nó, và để phần quan niệm ở mức gia đình thấy yên lòng.
Một cách làm dung hoà mà nhiều gia đình chọn là ghi lại vài dòng về món đồ cũ: mua từ đâu, của ai, đã sửa gì, thay gì. Khi người lớn trong nhà hỏi, bạn có câu trả lời rõ ràng; khi sau này muốn bán lại hoặc cho đi, người nhận cũng biết món đồ đã được chăm sóc thế nào. Sự minh bạch đó làm phần lớn nỗi e ngại quanh đồ cũ tự biến mất.
Câu hỏi thường gặp
Mua giường cũ về dùng có kiêng không?
Theo quan niệm, giường là món người ta e ngại nhất khi mua lại, vì gắn với giấc ngủ và thân thể. Nếu vẫn muốn mua, nên tháo kiểm kỹ rệp và mọt, lau sạch, sơn lại và luôn dùng nệm mới. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, còn phần vệ sinh thì nên làm.
Đồ cũ của hàng xóm cho có nên nhận không?
Nếu món đồ còn tốt và bạn cần dùng thì nhận là chuyện bình thường giữa hàng xóm. Bạn chỉ cần kiểm tình trạng và làm sạch như với mọi món đồ cũ. Không có lý do gì phải từ chối chỉ vì đó là đồ đã qua sử dụng.
Đồ cũ mua về có nên đặt ngay trong phòng ngủ không?
Nên để ở hiên, sân hoặc khu ít dùng vài ngày để kiểm mọt, rệp và cho bay mùi trước khi đưa vào phòng ngủ. Cách này giúp bạn phát hiện côn trùng trước khi chúng lan sang giường, tủ khác trong nhà.
Có nên giữ tủ gỗ cũ của ông bà dù không hợp với nội thất mới?
Nhiều gia đình giữ vì giá trị kỷ niệm và đặt ở phòng khách, phòng thờ hoặc hành lang như một món đồ có câu chuyện. Nếu không hợp màu, có thể phối thêm vải, đèn, cây để nối món cũ với phòng mới thay vì sơn lại làm mất vẻ gốc.
Đồ thanh lý từ khách sạn, văn phòng có dùng được trong nhà không?
Dùng được nếu tình trạng tốt. Đồ khách sạn thường bền nhưng có thể đã qua nhiều người dùng, nên kiểm kỹ nệm và vải bọc. Đồ văn phòng như bàn, tủ hồ sơ kim loại thường ít vấn đề vệ sinh hơn đồ bọc vải.
Làm sao biết đồ gỗ cũ còn mọt sống?
Dấu hiệu là bột gỗ mịn mới rơi ra dưới lỗ mọt, nhất là sau khi bạn lau sạch rồi để vài ngày mà bột lại xuất hiện. Lỗ mọt cũ không có bột mới thường là mọt đã chết. Nếu còn mọt sống, nên xử lý riêng trước khi để gần đồ gỗ khác.