Khi chuẩn bị làm nhà, các công cụ tra cứu của trang nên dùng theo đúng nhịp của dự án: tuổi xây nhà khi chốt năm làm, hướng nhà và cung mệnh khi bắt đầu bố trí mặt bằng, thước Lỗ Ban khi chốt bản vẽ chi tiết cửa và đồ gỗ, xem ngày khi đã có giấy phép và tiến độ thi công. Tra lộn xộn hoặc tra một lần cho tất cả rất dễ phải làm lại, vì mỗi công cụ cần những thông tin chỉ có ở một giai đoạn nhất định.
Bài này không bàn lại lý thuyết Kim lâu, bát trạch hay thước Lỗ Ban (các danh mục khác của trang đã có), mà tập trung vào thao tác: tra cái gì, vào lúc nào, cần chuẩn bị số liệu gì, và ghi kết quả thế nào để giao cho kiến trúc sư, thợ mà không bị hiểu sai. Các lớp phong thủy là tập quán tham khảo, đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; chúng đi song song chứ không thay thiết kế, kết cấu, giấy phép.
Bảng ghép giai đoạn dự án với từng công cụ
Một dự án nhà ở dân dụng thường đi qua mấy giai đoạn: chuẩn bị, thiết kế, xin phép, thi công, hoàn thiện, nhập trạch. Bảng dưới gợi ý công cụ nào hợp giai đoạn nào và cần gì để tra.
| Giai đoạn | Công cụ | Cần có trước khi tra | Kết quả cần ghi lại |
|---|---|---|---|
| Chuẩn bị, chốt năm làm | Tuổi xây nhà; đổi lịch nếu cần | Năm sinh âm của người đứng ra làm nhà | Năm làm được, có cần mượn tuổi không |
| Khảo sát đất, ý tưởng | Hướng nhà hợp tuổi; tra cung mệnh | Hướng mặt tiền đo tại đất, năm sinh các thành viên | Nhóm Đông tứ hoặc Tây tứ, bốn hướng tốt của từng người |
| Thiết kế mặt bằng | Hướng nhà (khối bài trí) | Bản vẽ mặt bằng sơ bộ, tâm nhà | Gợi ý vị trí cửa, bếp, giường, bàn thờ |
| Thiết kế chi tiết | Thước Lỗ Ban | Kích thước lọt lòng cửa, kích thước đồ gỗ dự kiến | Khoảng đẹp cho từng cửa, từng món |
| Có giấy phép, có tiến độ | Xem ngày; lịch vạn niên | Khoảng thời gian thợ làm được, năm sinh gia chủ | Ngày, giờ động thổ |
| Đổ mái, hoàn thiện, nhập trạch | Xem ngày; lịch vạn niên | Tiến độ thực tế, lịch của gia đình | Ngày cất nóc, ngày nhập trạch |
Điểm mấu chốt của bảng là cột thứ ba. Nếu chưa có thông tin ở cột này, kết quả tra sẽ phải làm lại. Ví dụ tra thước Lỗ Ban khi chưa biết khuôn cửa dày bao nhiêu thì con số lọt lòng chỉ là đoán; chọn ngày động thổ khi chưa có giấy phép thì ngày đẹp đến đâu cũng có thể phải bỏ.
Bước đầu: chốt năm làm nhà và người đứng tên làm
Việc đầu tiên nhiều gia đình muốn biết là năm nay có làm được không. Mở công cụ tuổi xây nhà, nhập năm sinh âm lịch của người dự kiến đứng ra làm nhà và năm định làm. Đọc ba ô hạn, dòng kết luận và bảng 12 năm. Nếu gia đình xét cả Tam tai, nhìn dòng tô xanh; nếu không, nhìn cột kết luận.
Nếu năm định làm vướng hạn và gia đình không muốn chờ, xác định ngay từ đầu có mượn tuổi hay không, và mượn tuổi ai. Tra luôn năm sinh của người được nhờ trên cùng công cụ với cùng năm làm nhà. Việc này nên chốt sớm vì người cho mượn tuổi cần có mặt ở lễ động thổ, và lịch của họ cũng ảnh hưởng tới ngày chọn sau này.
Khi tra cho người lớn tuổi chỉ nhớ ngày sinh âm, hoặc người sinh vào tháng Một, tháng Hai dương lịch, đi qua công cụ đổi lịch trước để chắc năm âm. Ghi năm âm đã dùng vào phiếu, vì đây là chỗ các thành viên trong nhà hay tra lại và ra kết quả khác.
Bước này không cần bản vẽ hay số đo gì, nên có thể làm từ rất sớm, trước cả khi mua đất. Một số gia đình dùng kết quả bước này để quyết định thời điểm mua đất hoặc thời điểm khởi động thiết kế cho hợp với năm làm.
Bước hai: đo hướng thật rồi mới tra hướng
Nhiều người tra hướng nhà ngay khi nghe người bán đất nói "đất hướng Nam". Hướng ghi trên tin rao, thậm chí ước lượng bằng mắt, có thể lệch hàng chục độ, đủ để đổi sang hướng khác trong bát trạch. Hướng nên được đo tại đất, bằng la bàn hoặc điện thoại đã hiệu chỉnh, đo ở vài điểm dọc ranh mặt tiền, tránh xa cột điện, xe máy, cổng sắt. Có thể đối chiếu với mũi tên chỉ bắc trên bản vẽ hiện trạng hoặc giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Có hướng đo rồi, mở công cụ hướng nhà hợp tuổi, nhập năm sinh gia chủ và chọn hướng đó. Đọc dòng hợp hay không hợp (chỉ so nhóm), rồi tìm hướng đó trong bảng tám hướng để biết nó mang sao gì. Tra thêm cho các thành viên khác bằng công cụ cung mệnh để biết bốn hướng tốt của từng người; thông tin này cần cho việc chia phòng ngủ, bàn làm việc sau này.
Đưa kiến trúc sư ba thứ: hướng đo được (bằng độ), cung và nhóm của gia chủ, bốn hướng tốt của từng thành viên. Kiến trúc sư sẽ cân các gợi ý này với nắng, gió, mặt đường, quy hoạch, và nói rõ chỗ nào đáp ứng được, chỗ nào phải nhường cho công năng. Đây là lúc nên quyết định các ưu tiên, vì sau khi xin phép xong, đổi vị trí cửa hay cầu thang sẽ tốn kém.
Đừng quên khí hậu. Với nhà ở Việt Nam, hướng Tây và Tây Nam nắng chiều gắt, hướng Bắc ở miền Bắc đón gió lạnh mùa đông. Nếu hướng tốt theo bát trạch lại là hướng nắng gắt, giải pháp kiến trúc như mái đua, lam che, cây xanh thường cần thiết hơn việc xoay nhà.
Bước ba và bốn: kích thước cửa, đồ gỗ rồi mới đến ngày giờ
Thước Lỗ Ban nên tra khi bản vẽ chi tiết cửa đã có kích thước khuôn và độ dày lớp hoàn thiện sàn. Lập một danh sách mọi cửa đi, cửa sổ, cổng, cùng các món đồ gỗ đóng sẵn quan trọng như bàn thờ, giường, tủ bếp. Với từng món, chọn loại thước phù hợp trong công cụ, nhập kích thước dự kiến, ghi lại khoảng đẹp gần nhất (từ bao nhiêu đến bao nhiêu). Công cụ cho nhập ba kích thước một lượt, đủ cho rộng, cao và sâu của một món.
Gửi bảng kích thước này cho xưởng cửa và thợ mộc trước khi họ sản xuất, kèm ghi chú loại thước đã dùng và phần đã đo. Ghi khoảng cho phép chứ không chỉ một con số, để thợ còn chỗ xê dịch theo vật liệu thực tế. Khi nghiệm thu, đo lại vài cửa chính để chắc thợ làm đúng.
Chọn ngày là bước cuối và nên làm gần thời điểm thực hiện, khi đã có giấy phép, đã ký hợp đồng thi công và biết đội thợ làm được từ khoảng nào. Mở lịch vạn niên theo tháng để nhìn toàn cảnh, khoanh các ngày phù hợp lịch thợ và gia đình, rồi chuyển sang công cụ xem ngày, chọn việc động thổ, nhập năm sinh gia chủ (và người mượn tuổi nếu có) để kiểm xung. Làm tương tự cho ngày đổ mái và ngày nhập trạch khi tới lúc.
Ngày đẹp không nên kéo tiến độ thi công vào mùa mưa bão hay làm thợ phải đổ bê tông vào giờ bất lợi. Nhiều gia đình tách giờ làm lễ khỏi giờ làm việc kỹ thuật: lễ theo giờ đã chọn, còn đổ bê tông, cẩu vật tư theo giờ thuận cho thợ và thời tiết.
Những lỗi hay gặp khi dùng công cụ trong một dự án làm nhà
Mỗi người tra một nơi. Vợ tra trên điện thoại, chồng hỏi người quen, bố mẹ xem lịch giấy, mỗi bên một kết quả, rồi cả nhà mất cả buổi tranh luận. Thống nhất từ đầu một nguồn tra và một bộ quy ước, các nguồn khác chỉ dùng để đối chiếu khi cần.
Tra bằng năm dương cho người sinh đầu năm. Đây là lỗi phổ biến nhất và làm sai dây chuyền: tuổi mụ sai, cung phi sai, tuổi xung sai. Chỉ cần một lần kiểm bằng công cụ đổi lịch là tránh được.
Tra hướng theo lời người bán. Hướng trên tin rao thường làm tròn hoặc ước lượng. Một lô đất được gọi là "hướng Nam" có thể thực tế lệch sang Đông Nam hoặc Tây Nam đủ để đổi sao trong bát trạch.
Tra kích thước trước khi biết vật liệu. Con số lọt lòng phụ thuộc độ dày khuôn và lớp hoàn thiện. Tra quá sớm thì khi đổi loại cửa hoặc loại gạch lát, kết quả không còn đúng mà ít ai nhớ tra lại.
Chọn ngày quá xa thời điểm làm. Ngày được chọn từ nửa năm trước dễ bị trôi khi giấy phép chậm, thợ bận hoặc trời mưa dài. Chọn ngày gần, kèm vài ngày dự phòng, đỡ phải làm lại cả quy trình.
Đặt kết quả tra cứu lên trên an toàn. Không ngày đẹp, hướng đẹp hay kích thước đẹp nào đáng để bỏ qua yêu cầu kết cấu, lối thoát nạn, an toàn lao động. Khi hai thứ vênh nhau, kỹ thuật đi trước, tập quán điều chỉnh theo.
Lập phiếu tra cứu cho ngôi nhà
Kết quả tra rải rác ở nhiều trang, nhiều điện thoại, sau vài tháng sẽ không ai nhớ ai đã tra gì. Một phiếu tra cứu một trang giúp cả nhà, kiến trúc sư và thợ cùng nhìn một chỗ. Phiếu nên có:
- Họ tên (hoặc vai trò) và năm sinh âm lịch đã dùng của từng người, ghi rõ có ai sinh trước Tết đã được trừ một năm.
- Năm làm nhà đã chốt, người đứng ra làm nhà, có mượn tuổi không và mượn tuổi ai.
- Hướng mặt tiền đo được bằng độ, ngày đo, dụng cụ đo, và quy ước đã chọn (lấy hướng cửa chính hay hướng ban công với căn hộ).
- Cung, nhóm và bốn hướng tốt của gia chủ và từng thành viên, kèm đường dẫn kết quả trên công cụ.
- Bảng kích thước cửa và đồ gỗ: món đồ, loại thước, phần đo, khoảng đẹp đã chọn.
- Các ngày đã chốt cho động thổ, đổ mái, nhập trạch, kèm giờ, và những ngày dự phòng nếu trời xấu.
- Một dòng ghi chú về các quy ước gia đình đã thống nhất, ví dụ có xét Tam tai hay không, giỗ làm theo tháng chính hay nhuận.
Phiếu này không nhằm biến việc làm nhà thành nghi thức nặng nề. Nó giúp tránh những tranh cãi tốn thời gian kiểu "hôm trước tra ra khác", và giữ lại thông tin cho những lần sửa nhà sau này. Danh mục Tự xem phong thủy nhà có bài riêng về cách lập hồ sơ cho ngôi nhà, có thể gộp phiếu này vào đó.
Câu hỏi thường gặp
Nên tra công cụ tuổi xây nhà trước hay đo hướng đất trước?
Tuổi xây nhà có thể tra trước vì chỉ cần năm sinh và năm định làm. Hướng nhà cần số đo thực tế tại đất, nên làm khi đã có đất hoặc đang cân nhắc mua một lô cụ thể. Hai việc không phụ thuộc nhau, nhưng năm làm nhà thường quyết định lịch khởi động thiết kế.
Có nên đưa kết quả tra cứu phong thủy cho kiến trúc sư không?
Nên đưa sớm, ở giai đoạn ý tưởng mặt bằng, kèm số đo hướng và bốn hướng tốt của từng người. Kiến trúc sư sẽ cân với nắng, gió, quy hoạch và công năng. Đưa muộn khi bản vẽ đã xin phép thì việc điều chỉnh tốn kém và có thể phải xin lại.
Tra thước Lỗ Ban lúc nào là đúng lúc?
Khi bản vẽ chi tiết đã có kích thước khuôn cửa và độ dày lớp hoàn thiện sàn, trước khi xưởng sản xuất cửa và đồ gỗ. Tra sau khi đã làm xong thì nếu muốn sửa sẽ tốn kém, còn để nguyên cũng không có vấn đề kỹ thuật gì.
Chọn ngày động thổ trước khi có giấy phép có được không?
Được, nhưng dễ phải bỏ. Nếu giấy phép chậm hay đội thợ chưa sẵn sàng, ngày đã chọn sẽ trôi qua. Cách thực tế là chọn ngày khi đã có giấy phép và tiến độ, hoặc chọn sẵn hai ba ngày dự phòng rải trong vài tuần.
Kết quả trên phiếu tra cứu có cần lưu sau khi làm xong nhà không?
Nên lưu. Khi sửa nhà, thay cửa, đổi bếp hay chia lại phòng trong tương lai, phiếu cho biết lúc xây đã dùng quy ước gì, hướng đo bao nhiêu, kích thước nào. Nó cũng giúp người mua lại nhà hiểu căn nhà nếu sau này bạn bán.
Các bước tra cứu này có bắt buộc không?
Không. Đây là tập quán văn hoá mà nhiều gia đình muốn giữ khi làm nhà, mức tin tuỳ mỗi người. Phần bắt buộc là giấy phép, thiết kế kết cấu, an toàn thi công. Các công cụ chỉ giúp những gia đình muốn giữ tập quán làm việc đó gọn và nhất quán hơn.