Hai trang tra cứu phong thủy cho hai kết quả khác nhau với cùng một đầu vào là chuyện thường gặp, và phần lớn không phải do một bên tính nhầm. Chênh lệch thường đến từ sáu chỗ: năm sinh được hiểu theo âm hay dương, quy ước cho năm rơi vào số 5, múi giờ dùng để tính lịch âm, dị bản thước Lỗ Ban, bộ dữ liệu chọn ngày, và cách mỗi trang gộp nhiều lớp thành một chữ kết luận.
Biết sáu chỗ này, bạn tự tìm được nguyên nhân trong vài phút thay vì băn khoăn nên tin trang nào. Bài dùng các công cụ của trang làm ví dụ (cung mệnh, hướng nhà, tuổi xây nhà, thước Lỗ Ban, xem ngày, đổi lịch) và chỉ ra công cụ ở đây đứng ở đâu trong từng chỗ lệch. Các quy ước này đều là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; mục tiêu là đọc cho nhất quán, không phải tìm ra một "bản chuẩn" duy nhất.
Chỗ lệch thứ nhất và thứ hai: năm nhập vào và giới tính
Năm âm hay năm dương. Hầu hết công cụ phong thủy lấy con số năm để suy can chi. Có trang tự đổi ngày sinh đầy đủ sang âm lịch, có trang chỉ nhận năm và để người dùng tự lo. Công cụ cung mệnh, hướng nhà, tuổi xây nhà ở đây thuộc loại thứ hai: ô ghi năm sinh dương lịch, kèm lời dặn ai sinh trước Tết thì nhập năm trước. Một người sinh tháng Một nhập năm dương ở trang này và nhập ngày sinh đầy đủ ở trang kia sẽ nhận hai kết quả khác nhau.
Tết hay Lập xuân. Một số trường phái, nhất là các phép dựa vào tiết khí, coi năm mới bắt đầu từ tiết Lập xuân (quanh ngày 4/2 dương lịch) chứ không phải từ Tết. Người sinh giữa hai mốc này sẽ thấy trang theo Tết và trang theo Lập xuân xếp mình vào hai năm khác nhau. Công cụ ở đây đi theo Tết.
Giới tính. Cung phi nam và nữ tính theo hai chiều ngược nhau. Chọn nhầm giới tính là đổi cả cung, cả nhóm Đông tứ hay Tây tứ, mà phần mệnh nạp âm vẫn giống, nên người dùng khó nhận ra.
Năm rơi vào số 5. Phép tính cung phi quy năm sinh về một số từ 1 đến 9, trong đó số 5 ứng với trung cung, không phải một trong tám quái. Quy ước phổ biến ở Việt Nam là nam rơi vào 5 thì lấy cung Khôn, nữ rơi vào 5 thì lấy cung Cấn. Một số tài liệu dùng quy ước khác, nên với các năm rơi vào số 5, hai trang có thể ra hai cung khác nhau dù cùng công thức chính.
Cách kiểm nhanh. Ghi lại tuổi can chi mà mỗi trang hiển thị. Nếu can chi đã khác, lỗi ở năm nhập. Nếu can chi giống mà cung khác, nhìn giới tính và xem năm đó có rơi vào số 5 không.
Chỗ lệch thứ ba: múi giờ dùng để tính lịch âm
Lịch âm được tính từ thời điểm trăng mới và thời điểm các trung khí theo một múi giờ cụ thể. Lịch âm dùng ở Việt Nam hiện nay tính theo múi giờ của Việt Nam, còn lịch âm Trung Quốc tính theo múi giờ của Trung Quốc, sớm hơn một tiếng. Phần lớn thời gian hai lịch trùng nhau, nhưng khi trăng mới rơi vào khoảng giữa nửa đêm của hai múi giờ, mùng một của hai lịch lệch nhau một ngày.
Có những trường hợp lệch xa hơn. Ví dụ hay được nhắc là Tết Ất Sửu năm 1985: ở Việt Nam Tết rơi vào ngày 21/1/1985, trong khi lịch Trung Quốc đón năm mới vào ngày 20/2/1985, cách nhau gần một tháng do hai lịch đặt tháng nhuận khác nhau. Người sinh trong khoảng đó, nếu tra trên công cụ dùng lịch Trung Quốc, sẽ bị xếp sang năm can chi khác so với lịch Việt Nam.
Các công cụ đổi lịch, xem ngày, lịch vạn niên của trang tính theo múi giờ Việt Nam. Nhiều ứng dụng và trang dịch từ nguồn nước ngoài thì dùng thẳng lịch Trung Quốc. Khi đối chiếu ngày âm, ngày Tết, ngày giỗ, nên chọn công cụ tính theo giờ Việt Nam, vì đó là lịch mà gia đình bạn và mọi người xung quanh đang dùng.
Một lưu ý cho tư liệu cũ: cách tính lịch âm tại Việt Nam không phải lúc nào cũng như hiện nay. Với ngày tháng trong gia phả hay giấy tờ từ nhiều chục năm trước, kết quả của bất cứ công cụ nào cũng nên coi là tham khảo và đối chiếu thêm tư liệu khác.
Chỗ lệch thứ tư: dị bản thước Lỗ Ban
Thước Lỗ Ban không có một bản chuẩn thống nhất. Các trang tra cứu và các loại thước dây bán ngoài thị trường dùng những chu kỳ khác nhau, đặt tên khoảng hơi khác nhau, và đôi khi xếp tốt xấu khác nhau. Bảng dưới gom những chỗ khác hay gặp.
| Điểm khác | Ví dụ | Công cụ của trang | Hệ quả khi so |
|---|---|---|---|
| Chu kỳ thước thông thuỷ | 52 cm hoặc 52,2 cm | Dùng 52 cm | Kích thước lớn có ranh giới khoảng xê dịch khoảng một xăng-ti-mét |
| Thước âm phần | 38,8 cm hoặc 39 cm | Có cả hai lựa chọn | Chọn khác loại là ra khoảng khác |
| Thước dương trạch đồ khối | 42,9 cm | Có một lựa chọn | Ít lệch, trừ khi trang kia dùng chu kỳ làm tròn |
| Bản dị cho cửa | 51 cm, 48 cm | Có cả hai lựa chọn | Người thợ quen bản nào thì nên tra bản đó |
| Xếp tốt, xấu, trung tính | Một số tên khoảng không được xếp rõ | Có nhãn trung tính | Trang khác có thể gộp trung tính vào tốt hoặc xấu |
Cách xử lý thực tế: hỏi người thợ đang dùng loại thước nào, tra theo đúng loại đó, và chọn một kích thước nằm sâu trong khoảng đẹp chứ không sát mép. Một con số nằm giữa khoảng thường vẫn đẹp dù đo bằng thước 52 cm hay 52,2 cm, còn con số sát mép thì dễ bị hai thước đánh giá trái ngược.
Chỗ lệch thứ năm và thứ sáu: dữ liệu chọn ngày và cách gộp kết luận
Chọn ngày là phần có nhiều lớp nhất: can chi, mười hai trực, mười hai thần hoàng đạo và hắc đạo, hai mươi tám sao, hàng chục thần sát, các ngày kỵ dân gian. Mỗi công cụ, mỗi cuốn lịch chọn một số lớp để tính và mỗi bên lại có bảng "việc này hợp ngày nào" riêng. Công cụ xem ngày của trang tính can chi, trực, thần hoàng đạo hoặc hắc đạo, giờ tốt và tuổi xung theo lục xung; danh sách ngày hợp việc lọc theo bộ can chi ghi trong dữ liệu. Một cuốn lịch block xét thêm hai mươi tám sao và các ngày kỵ sẽ có lúc cho kết luận ngược lại.
Chỗ lệch cuối cùng nằm ở chữ kết luận. Nhiều trang gộp mọi lớp thành một chữ "tốt" hay "xấu", "nên" hay "không nên", và mỗi trang đặt trọng số khác nhau. Công cụ tuổi xây nhà ở đây là ví dụ: dòng kết luận chỉ xét Kim lâu và Hoang ốc, còn Tam tai để thành cột riêng; một trang khác gộp cả ba thì cùng một năm sẽ bị ghi là không làm được.
Với hướng nhà cũng vậy. Công cụ ở đây chia tám hướng, mỗi hướng 45 độ theo bát trạch. Các phép khác như huyền không phi tinh dùng hai mươi tư sơn, mỗi sơn 15 độ, kết hợp với năm xây nhà, nên hai trang theo hai phái có thể đánh giá cùng một căn nhà hoàn toàn khác nhau.
Vì vậy khi so hai kết quả, đừng chỉ so chữ kết luận. Hãy so các lớp bên dưới: can chi, trực, thần trực ngày, từng ô hạn, tên sao của hướng. Thường bạn sẽ thấy hai trang giống nhau ở lớp dữ liệu và chỉ khác ở cách gộp.
Quy trình tự đối chiếu khi hai trang cho hai kết quả
Khi thấy hai kết quả vênh nhau, đi theo thứ tự này, dừng ngay khi tìm ra nguyên nhân:
- Kiểm đầu vào: năm đã nhập theo âm hay dương, giới tính, ngày tháng có gõ nhầm không.
- So can chi hiển thị ở hai trang. Khác can chi thì lỗi nằm ở năm hoặc ở mốc chuyển năm (Tết hay Lập xuân).
- Với ngày âm, so ngày Tết của năm liên quan trên hai trang. Khác ngày Tết thì một bên đang dùng lịch theo múi giờ khác.
- Với cung phi, xem năm đó có rơi vào số 5 không và mỗi trang dùng quy ước gì.
- Với thước Lỗ Ban, kiểm hai trang có cùng loại thước, cùng chu kỳ không; thử một kích thước nằm giữa khoảng để xem hai bên có cùng đánh giá không.
- Với chọn ngày và tuổi làm nhà, mở phần chi tiết, so từng lớp thay vì so chữ kết luận.
- Nếu mọi lớp đều giống mà vẫn khác kết luận, đó là khác biệt về cách gộp. Chọn cách gộp hợp với tập quán gia đình và dùng nhất quán.
Phần lớn các trường hợp dừng ở bước một hoặc bước hai. Kinh nghiệm chung là nhập nhầm năm và nhầm giới tính chiếm phần lớn những lần người dùng tưởng công cụ tính sai.
Chọn một nguồn và dùng nhất quán
Biết các nguồn lệch rồi, câu hỏi còn lại là nên theo nguồn nào. Không có cơ quan nào ban hành chuẩn cho cung phi, thước Lỗ Ban hay ngày tốt, nên câu trả lời thực tế là chọn một nguồn có ghi rõ quy ước và dùng nhất quán cho mọi việc trong nhà. Lẫn lộn mỗi việc một nguồn là cách nhanh nhất để thấy mọi thứ đều mâu thuẫn.
Một nguồn đáng dùng là nguồn nói rõ nó tính theo gì: năm âm hay dương, múi giờ nào, loại thước nào, xét những lớp nào khi kết luận. Các công cụ của trang cố gắng ghi điều này ngay trên trang kết quả, kèm dòng lưu ý về giới hạn. Nếu một trang chỉ đưa ra chữ kết luận mà không cho xem lớp bên dưới, bạn sẽ không đối chiếu được gì.
Khi gia đình đã có người quen xem theo cách riêng, tôn trọng cách đó cũng là một lựa chọn hợp lý. Công cụ khi ấy dùng để hiểu người ấy đang tính gì, chứ không phải để chứng minh ai đúng ai sai. Chuyện tập quán, mức tin tuỳ mỗi người.
Cuối cùng, nhớ rằng chênh lệch giữa các nguồn là đặc điểm tự nhiên của một hệ tri thức dân gian lưu truyền qua nhiều thời kỳ và nhiều vùng. Nó không phải dấu hiệu có một kết quả "thật" bị giấu đi mà phải trả tiền mới biết. Ai dùng sự chênh lệch đó để thúc bạn chi tiền "xem lại cho chuẩn" thì nên cân nhắc kỹ.
Câu hỏi thường gặp
Cùng năm sinh mà hai trang cho hai cung phi khác nhau, bên nào đúng?
Kiểm năm nhập (âm hay dương, có sinh trước Tết không) và giới tính trước. Nếu đều đúng, xem năm đó có rơi vào số 5 không, vì các nguồn dùng quy ước khác nhau cho trung cung. Không có bên nào là chuẩn duy nhất; chọn một quy ước và dùng nhất quán.
Vì sao ngày Tết trên trang này khác ứng dụng lịch của điện thoại?
Có thể ứng dụng đó dùng lịch âm Trung Quốc, tính theo múi giờ khác Việt Nam. Hầu hết các năm hai lịch trùng ngày Tết, nhưng có năm lệch một ngày hoặc hơn. Lịch tính theo giờ Việt Nam là lịch gia đình Việt đang dùng.
Tết năm 1985 ở Việt Nam và Trung Quốc lệch nhau thật à?
Đúng là hay được nhắc như một ví dụ: Tết Ất Sửu 1985 ở Việt Nam rơi vào 21/1/1985, còn lịch Trung Quốc đón năm mới vào 20/2/1985. Người sinh trong khoảng giữa hai ngày đó sẽ được hai lịch xếp vào hai năm can chi khác nhau.
Thước dây ngoài chợ ghi khác công cụ thì đo theo cái nào?
Theo loại thước người thợ đang dùng, để hai bên nói cùng một ngôn ngữ. Khi chọn kích thước, ưu tiên con số nằm giữa khoảng đẹp; con số đó thường được cả thước 52 cm và 52,2 cm cùng đánh giá đẹp.
Lịch giấy ghi ngày xấu mà công cụ ghi hoàng đạo thì nghe ai?
Mở phần chi tiết của công cụ và tờ lịch, so từng lớp. Thường công cụ chỉ xét thần hoàng đạo, hắc đạo còn lịch giấy xét thêm ngày kỵ hoặc hai mươi tám sao. Gia đình theo lịch giấy lâu năm thì có thể tiếp tục theo lịch giấy.
Có nên tra nhiều trang rồi lấy kết quả chiếm đa số không?
Không nên. Nhiều trang có thể cùng chép một nguồn nên đa số không có nghĩa là đúng hơn. Tốt hơn là chọn một nguồn ghi rõ quy ước, hiểu vì sao các nguồn khác lệch, rồi dùng nhất quán cho mọi việc trong nhà.