Chuẩn bị nhà đón người xông đất, xét từ phía ngôi nhà, gồm bốn việc: dọn khoảng trống trước cửa (minh đường) cho sạch và thông, sửa cửa chính và khoá cho mở đóng êm, bật đủ đèn lối vào, và làm bậc thềm khô, không trơn. Phong thủy coi cửa chính là khí khẩu; thực tế đó là chỗ người đầu tiên của năm mới đặt chân vào nhà.
Chuyện chọn ai xông đất, tuổi nào hợp với gia chủ đã có nhiều nơi bàn; bài này không đi vào phần ấy. Ở đây chỉ nói ngôi nhà nên sẵn sàng thế nào cho khoảnh khắc đầu năm, dù người bước vào là khách được mời hay chính người nhà đi lễ về. Các nhận định theo phong thủy là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần an toàn và tiện lợi thì nên làm dù tin hay không.
Xông đất và vì sao cửa chính được chú ý
Tục xông đất, hay đạp đất, mở hàng, gắn với ý niệm rằng người bước vào nhà đầu tiên sau giao thừa mở ra không khí cho cả năm. Nhiều gia đình mời người thân, bạn bè vui tính, nhanh nhẹn; nhiều nhà khác để chính người trong nhà ra ngoài một lát rồi bước vào. Đây là tập tục văn hoá có từ lâu, mỗi vùng giữ một cách.
Phong thủy nhìn khoảnh khắc ấy từ phía ngôi nhà. Cửa chính được gọi là khí khẩu, nơi khí vào nhà; khoảng trống trước cửa gọi là minh đường, nơi khí tụ lại trước khi vào. Vì thế, theo quan niệm, đón năm mới với một cửa chính sạch sẽ, sáng sủa, mở đóng êm là cách "mở cửa" đón khí mới đúng nghĩa. Những thứ chặn trước cửa như rác, xe, đồ cồng kềnh bị coi là làm khí bị nghẽn.
Đặt sang thực tế, người đến chúc Tết lúc nửa đêm hay sáng sớm mùng Một thường đi trong bóng tối, trời có thể mưa phùn, tay xách quà. Lối vào tối, bậc trơn, cửa kẹt là chuyện có thể gây ngã hay làm hỏng đồ. Chuẩn bị chu đáo vừa là phép lịch sự với khách, vừa là cách giữ cho phút đầu năm suôn sẻ.
Một điểm hay bị bỏ qua là người xông đất thường được mời từ trước và có khi phải đi khá xa. Nhà ở ngõ sâu, khu đô thị mới, toà chung cư nhiều lối vào nên gửi trước cho khách cách tìm cổng, chỗ để xe, số tầng, để họ không phải loay hoay giữa đêm. Đó cũng là một phần của việc chuẩn bị lối vào, chỉ khác là bằng lời.
Dọn minh đường trước cửa
Minh đường của nhà phố là khoảng vỉa hè, hiên trước cửa; của nhà ở quê là sân; của căn hộ là khoảng hành lang trước cửa căn. Bạn làm lần lượt:
- Dời xe máy, xe đạp, thùng hàng, chậu cây hỏng ra khỏi khoảng trước cửa; xe để gọn một bên, không chắn lối bước vào.
- Quét, rửa sân hoặc hiên, khơi rãnh thoát nước để không đọng vũng; ở quê thì phát cỏ hai bên lối đi từ cổng vào.
- Thu dọn rác, túi bóng mắc trên hàng rào, cành khô dưới gốc cây trước nhà.
- Kiểm cổng: bản lề, then cài, khoá; tra dầu nếu kêu, sửa nếu xệ; cổng phải mở được rộng hết.
- Với căn hộ, chỉ dọn trong phạm vi cửa nhà mình, không đặt chậu, kệ giày ra hành lang chung vì có thể chắn lối thoát nạn.
- Đặt một tấm thảm chùi chân mới hoặc giặt sạch thảm cũ, mặt dưới chống trượt.
Theo quan niệm, minh đường rộng thoáng là khí tụ được nhiều; nhà phố hẹp không có sân thì giữ cho khoảng trước cửa gọn sạch là đã đạt tinh thần ấy.
Cửa chính và khoá: mở êm, đóng chắc
Bản lề, ray trượt. Cửa kêu ken két, khó mở bị coi là điềm không thuận theo dân gian. Thực tế là bản lề khô dầu hoặc lệch; tra dầu, siết vít là xong trong mười phút.
Cánh cửa mở hết được. Sau cánh cửa hay bị đặt tủ giày, chậu cây khiến cửa chỉ mở được một nửa. Phong thủy coi cửa mở không hết là khí vào hẹp; về mặt dùng, khách mang quà vào sẽ vướng.
Khoá và chìa. Kiểm khoá chính, khoá phụ, pin của khoá điện tử trước Tết. Hết pin khoá điện tử đúng đêm giao thừa là tình huống khó xử; nên có chìa cơ dự phòng.
Mặt cửa sạch. Lau bụi, vết tay; cửa gỗ có thể lau dầu dưỡng, cửa sắt sơn lại chỗ gỉ. Cửa chính sạch là thứ khách thấy đầu tiên.
Chuông cửa. Thay pin chuông, kiểm tiếng; nhà có người già nghe kém có thể thêm đèn báo.
Đèn lối vào: đủ sáng, đúng chỗ, đúng giờ
Người xông đất thường đến sau giao thừa hoặc sáng sớm mùng Một. Ánh sáng ở lối vào vừa là nghi thức "đón sáng" trong quan niệm, vừa là điều kiện an toàn.
| Chỗ chiếu sáng | Vì sao cần | Gợi ý |
|---|---|---|
| Cổng, đầu ngõ | Khách tìm nhà, nhận ra cổng | Đèn cổng ánh ấm, bật từ chập tối đêm 30 |
| Lối đi từ cổng vào | Tránh vấp gờ, chậu cây | Đèn chân thấp hoặc đèn hắt tường |
| Bậc thềm | Bậc là chỗ ngã nhiều nhất | Đèn rọi từ trên xuống, không chói mắt người bước lên |
| Cửa chính, hiên | Mở khoá, đón khách, chụp ảnh | Đèn hiên sáng đủ nhìn rõ mặt người |
| Phòng khách nhìn từ cửa | Khách thấy nhà ấm, sáng khi bước vào | Bật đèn chính trước giờ khách đến |
Dân gian có nếp để đèn sáng suốt đêm giao thừa với ý đón năm mới rạng rỡ. Nếu giữ nếp này, dùng đèn LED tiết kiệm điện và tránh để nến, đèn dầu cháy không người trông.
Bậc thềm và sàn lối vào: chống trơn mùa mưa phùn
Miền Bắc thường có mưa phùn, nồm quanh Tết. Bậc đá mài, gạch men bóng rất trơn khi ẩm. Lau khô vào buổi tối, trải thảm chống trượt ở bậc trên cùng và trước cửa.
Rêu, nấm mốc ở bậc thềm cũ. Nhà ở quê bậc gạch lâu năm dễ đóng rêu; cọ rửa bằng bàn chải và nước, để khô vài ngày trước Tết.
Gờ cửa, ngưỡng cửa. Ngưỡng cửa cao là nét kiến trúc truyền thống, theo quan niệm để giữ khí trong nhà. Với khách lớn tuổi, nên có người đứng đỡ hoặc dán băng phản quang lên mép ngưỡng cho dễ thấy trong đêm.
Tay vịn. Bậc thềm từ ba bậc trở lên nên có tay vịn chắc; nếu chưa có, đặt chậu hoặc vật gì đó làm "tay vịn" là nguy hiểm, nên có người dìu.
Đường dốc dắt xe. Nhiều nhà phố làm dốc bê tông hoặc tấm sắt cho xe máy lên thềm. Dốc ướt rất trơn với người đi bộ; khi đón khách, nên chừa một lối bậc riêng hoặc trải thảm nhám lên phần dốc, cất tấm sắt rời nếu không dùng.
Đồ treo trên cửa và trước cửa: chắc chắn, không vướng
Câu đối, chữ Phúc dán cửa. Đây là nét trang trí văn hoá quen thuộc. Dán ở độ cao ngang tầm mắt, mép giấy ép phẳng để gió không thổi bong. Cửa gỗ quý nên dùng băng dính không để lại keo hoặc treo bằng dây, tránh làm hỏng mặt gỗ.
Vòng hoa, đèn lồng trên cửa. Móc treo phải chịu được gió; đèn lồng treo ở mép hiên chứ không treo ngay khung cửa, để người cao không va đầu khi bước vào. Kiểm lại độ chắc sau mỗi ngày có gió mạnh.
Dây đèn trang trí ngoài trời. Chỉ dùng loại ghi rõ dùng ngoài trời, ổ cắm đặt cao khỏi mặt sân, không nối dây chằng chịt qua lối đi. Ẩm mưa phùn kéo dài vài ngày là điều kiện dễ chập điện.
Gương bát quái, vật treo trên cửa. Một số nhà có treo vật phẩm trên cửa theo quan niệm riêng. Nếu có, chỉ cần lau sạch, kiểm vít; phong thủy như một hệ tri thức văn hoá không đòi hỏi phải treo thêm gì để đón năm mới.
Chậu cây hai bên cửa. Cặp quất, cặp mai hai bên cửa nên lùi vào trong mép bậc, chân chậu chèn chắc, không lấn lối bước. Đêm giao thừa đông người qua lại, một chậu lớn bị va đổ là chuyện dễ xảy ra.
Bên trong cửa: khoảnh khắc khách bước vào
Khi người xông đất bước qua cửa, điều họ thấy trước tiên là khoảng tiền sảnh và phòng khách. Nhiều sách phong thủy khuyên khoảng nhìn từ cửa vào không đối thẳng nhà vệ sinh, không thấy ngay đống đồ, không có gương lớn đối cửa. Đây là quan niệm, nhưng hiệu ứng thị giác thì có thật: bước vào thấy một góc sạch, có hoa, có ánh sáng ấm thì ai cũng dễ chịu.
Chuẩn bị gọn: đóng cửa nhà vệ sinh, cất đồ phơi, để sẵn ấm trà, khay mứt trên bàn, ghế chủ nhà ở chỗ thấy cửa. Theo nếp nhiều gia đình, người xông đất thường ngồi chơi chốc lát, uống chén trà, nói lời chúc rồi về; không cần bày biện nhiều, chủ yếu là không khí niềm nở.
Nếu nhà có bàn thờ đặt nhìn ra cửa, khói hương đầu năm sẽ bay theo gió lùa từ cửa vào. Mở cửa chính đón khách nhưng nên đóng bớt cửa sổ đối diện để gió không thổi tắt nến hay tạt tàn hương.
Danh sách kiểm tra chiều 30 Tết
Gom lại thành một danh sách ngắn để kiểm trong khoảng một tiếng trước giao thừa:
- Khoảng trước cửa, cổng, lối đi sạch, không vật cản.
- Cửa chính mở hết, khoá chạy tốt, có chìa dự phòng.
- Đèn cổng, đèn lối đi, đèn hiên đã bật thử.
- Bậc thềm khô, có thảm chống trượt.
- Kệ giày tạm, móc áo ở cạnh cửa.
- Phòng khách sáng, ấm trà và khay mứt sẵn sàng.
- Đồ trang trí treo trên cửa chắc chắn, không vướng đầu người cao.
- Đèn dây trang trí ngoài trời dùng loại chịu ẩm, ổ cắm không đặt dưới đất ướt.
Những việc này không giúp ai giàu lên hay tránh được điều gì, nhưng giúp khoảnh khắc đầu năm trọn vẹn, đúng với ý nghĩa tốt đẹp nhất của tục xông đất: một lời chúc được trao trong ngôi nhà đã sẵn sàng đón nó.
Nếu cả nhà đi lễ đầu năm trước giao thừa, nên phân công một người kiểm danh sách này trước khi ra khỏi nhà, và một người giữ chìa khoá để khi về không phải đứng chờ ngoài trời lạnh.
Câu hỏi thường gặp
Có nên mở toang cửa chính đêm giao thừa để đón khí mới không?
Nhiều gia đình mở cửa lúc giao thừa theo nếp đón năm mới, rồi đóng lại sau khi cúng xong. Về an toàn, không nên mở cửa suốt đêm khi cả nhà đi ngủ hoặc đi lễ. Mức tin vào chuyện đón khí tuỳ mỗi người; giữ an ninh là việc nên làm.
Người nhà tự xông đất thì chuẩn bị cửa có khác không?
Không khác. Người trong nhà thường ra ngoài trước giao thừa một chút rồi bước vào sau thời khắc chuyển năm. Lối vào sạch, sáng, bậc không trơn vẫn cần như khi đón khách, nhất là khi người đó là ông bà lớn tuổi.
Chung cư không có sân thì minh đường là chỗ nào?
Với căn hộ, nhiều người coi khoảng hành lang ngay trước cửa và tiền sảnh bên trong là minh đường. Bạn giữ phần trong cửa thật gọn, còn hành lang chung chỉ cần sạch, không đặt đồ cá nhân, để đúng quy định của toà nhà.
Có cần treo gì ở cửa chính để đón người xông đất không?
Không bắt buộc. Nhiều nhà treo đôi câu đối, chữ Phúc hay một vòng hoa Tết cho vui mắt. Nếu treo, kiểm độ chắc của đinh, móc và để đồ không vướng đầu người đi qua; đồ treo là trang trí theo nếp văn hoá, không mang công dụng gì đặc biệt.
Trời mưa đêm giao thừa thì xử lý lối vào thế nào?
Trải thảm chống trượt ở bậc trên cùng và trong cửa, đặt khay hoặc túi đựng ô, giày ướt. Lau khô bậc ngay trước khi khách đến. Dân gian có người coi mưa đầu năm là "lộc"; dù hiểu thế nào, lối vào khô ráo vẫn là điều cần.