Theo quan niệm phong thủy, đồ hỏng, sứt mẻ, không còn dùng mà vẫn chiếm chỗ làm nhà "nặng" và tù khí, nên dịp cuối năm là lúc hợp để lọc. Cách làm gọn nhất là chia đồ thành năm nhóm: giữ, sửa, cho, tái chế, bỏ — và tách riêng hai loại cần thận trọng là giấy tờ quan trọng và đồ của người thân đã khuất.
Người Việt nhiều thế hệ quen giữ đồ "phòng khi cần", nên nhà nào cũng có một góc kho đầy những thứ không ai nhớ tới. Bài này không cổ vũ vứt bỏ cho bằng hết, cũng không doạ rằng giữ đồ cũ thì gặp xui. Đây là cách nhìn của phong thủy về đồ vật trong nhà, đặt cạnh những lý do thực tế như an toàn, vệ sinh và chỗ cất. Phần nào là quan niệm, bài ghi rõ là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao phong thủy để ý tới đồ cũ, đồ hỏng
Trong cách nhìn của phong thủy, mỗi đồ vật mang một ý nghĩa và chiếm một phần không gian. Đồ đang dùng, được giữ gìn, là phần sống của ngôi nhà. Đồ hỏng mà không sửa, không bỏ, theo quan niệm, là thứ "chết" nằm lại, làm khí trì trệ. Chiếc đồng hồ đứng kim, chiếc gương nứt, bộ bát sứt mép thường được nhắc tới trong các lời khuyên dân gian vì chúng gợi cảm giác dở dang, hỏng hóc mỗi lần nhìn thấy.
Đặt sang góc thực tế, lý do còn rõ hơn. Bát đĩa sứt mép có thể làm đứt tay, cạnh kính vỡ nguy hiểm cho trẻ nhỏ, đồ điện hỏng để lâu có thể rò rỉ pin, thùng carton cũ là nơi gián làm tổ. Đồ không dùng còn chiếm chỗ của đồ đang dùng, khiến tủ chật, lối đi hẹp, việc tìm kiếm mất thời gian. Hai lớp lý do này gặp nhau ở một điểm: một ngôi nhà ít đồ thừa thì dễ sống hơn.
Vì thế, dọn đồ cũ trước Tết nên được hiểu là một lần rà soát định kỳ mỗi năm, không phải nghi thức để đổi vận.
Năm nhóm khi lọc đồ cuối năm
Bày đồ ra một chỗ rộng như sân, hiên, phòng khách rồi đặt năm thùng hoặc năm khu. Mỗi món chỉ được ở một nhóm.
| Nhóm | Thế nào thì vào nhóm này | Ví dụ | Việc tiếp theo |
|---|---|---|---|
| Giữ | Dùng ít nhất vài lần trong năm, còn tốt | Nồi to dùng ngày giỗ, áo ấm | Lau sạch, cất đúng chỗ |
| Sửa | Còn giá trị, hỏng nhẹ, sửa được | Ghế lỏng chân, quạt kêu | Hẹn ngày sửa; quá hạn thì chuyển nhóm |
| Cho | Còn dùng tốt, nhà không cần | Quần áo trẻ đã chật, sách cũ | Cho người quen, điểm quyên góp |
| Tái chế | Hỏng nhưng vật liệu thu hồi được | Giấy, nhựa, kim loại, đồ điện tử | Phân loại, mang tới điểm thu gom |
| Bỏ | Hỏng, nguy hiểm, mất vệ sinh | Bát mẻ, gương vỡ, gối mốc | Gói kỹ đồ sắc nhọn rồi bỏ |
Nhóm "sửa" là nơi đồ hay nằm lại mãi. Ghi một hạn cụ thể, ví dụ giả định là trước rằm tháng Giêng; quá hạn chưa sửa thì đưa sang nhóm cho hoặc tái chế.
Những món dân gian hay khuyên bỏ trước Tết — và cách hiểu cho vừa
Bát đĩa, ly cốc sứt mẻ. Quan niệm cho rằng ăn uống bằng đồ mẻ là điềm không trọn vẹn. Lý do thực tế là cạnh mẻ dễ cứa môi, tay và khó rửa sạch. Bỏ là hợp lý; món đồ cổ có giá trị thì cất riêng, không dùng ăn uống.
Gương, kính nứt vỡ. Gương vỡ bị xem là hình ảnh bị chia cắt. Về an toàn, gương nứt có thể rơi mảnh bất cứ lúc nào. Gói giấy dày, dán băng keo, ghi chú bên ngoài để người thu gom biết.
Đồng hồ hỏng, thiết bị chết. Đồng hồ đứng kim gợi ý thời gian ngưng lại. Thay pin hay sửa được thì giữ; không sửa được thì tái chế, nhất là đồ có pin.
Giày dép rách, quần áo không mặc vài năm. Dân gian coi giày dép cũ chất ở cửa là chặn lối vào. Thực tế là mùi, ẩm và chỗ chiếm. Đồ còn tốt thì cho, đồ rách thì bỏ.
Thuốc và mỹ phẩm hết hạn. Không liên quan phong thủy nhưng là việc quan trọng nhất trong danh sách: dùng nhầm thuốc hết hạn có thể gây hại. Bỏ theo hướng dẫn của nhà thuốc hoặc địa phương.
Cây chết, hoa khô để lâu. Quan niệm coi cây chết trong nhà là khí suy. Chậu đất ẩm không cây còn là chỗ muỗi đẻ. Cây chết thì dọn, chậu rửa sạch cất lại.
Giấy tờ cũ: thứ không nên vứt vội
Trong cơn hăng hái dọn dẹp, giấy tờ là thứ dễ bị vứt nhầm nhất. Phong thủy không có lời khuyên nào bắt phải bỏ giấy tờ; ngược lại, một gia đình giữ hồ sơ gọn gàng thì việc gì cũng thuận hơn. Trước khi bỏ, nên tách riêng các nhóm sau: giấy tờ nhà đất, hợp đồng mua bán, hồ sơ xây dựng và bản vẽ; giấy khai sinh, kết hôn, văn bằng; hồ sơ bệnh án, phiếu bảo hành còn hạn; chứng từ tài chính, thuế của hộ kinh doanh.
Những giấy tờ này nên cất vào một hộp hoặc túi chống ẩm, đặt ở nơi khô ráo, xa bếp và nhà vệ sinh, có ghi chú bên ngoài để người khác trong gia đình biết. Bản vẽ nhà cũ đặc biệt có ích khi sau này cải tạo hay xem lại hướng nhà, đừng vì nó chiếm chỗ mà bỏ đi.
Giấy tờ thực sự hết dùng như hoá đơn điện nước nhiều năm trước, tờ rơi, sách hướng dẫn của đồ đã bỏ thì xé nhỏ phần có thông tin cá nhân rồi đưa vào nhóm tái chế. Đốt giấy trong nhà phố hay sân chung cư không phải cách hay vì khói và nguy cơ cháy.
Đồ của người thân đã khuất: chậm lại và bàn với gia đình
Đây là phần cần nhiều tế nhị nhất. Quần áo, đồ dùng của ông bà, cha mẹ hay người thân vừa mất mang nhiều tình cảm, và mỗi gia đình, mỗi vùng có nếp xử lý khác nhau. Có nơi giữ lại vài món làm kỷ niệm, có nơi cho người cần, có nơi theo tục riêng của địa phương. Phong thủy như một hệ quan niệm về nhà ở không đưa ra quy định nào buộc phải bỏ đồ người đã khuất trước Tết, và không có cơ sở để nói giữ lại thì gặp điều xấu.
Cách làm nhẹ nhàng là dành thời gian riêng, có mặt các thành viên chính trong gia đình. Chọn ra những món mang ý nghĩa để giữ, cất trong hộp sạch, khô, có ghi tên. Đồ còn dùng tốt mà gia đình đồng ý thì có thể cho người cần. Đồ hỏng, mốc thì bỏ như đồ thông thường. Nếu ai trong nhà chưa sẵn sàng, việc này có thể để sang sau Tết, không cần vội vì một mốc lịch.
Đồ thờ cũ như bát hương, chân nến, đồ đồng đã thay mới có cách xử lý theo tập quán riêng của từng nhà và từng vùng; bạn nên hỏi người lớn trong họ hoặc nơi thờ tự quen thuộc thay vì tự bỏ như rác thường.
Một buổi lọc đồ hiệu quả trong bốn tiếng
Ví dụ giả định cho một buổi sáng cuối tuần, hai người làm, xử lý một phòng kho nhỏ hoặc tủ quần áo lớn:
- Chuẩn bị năm thùng hoặc năm khu dán tên nhóm, túi rác dày, băng keo, bút, găng tay.
- Bày hết đồ ra ngoài, không lọc tại chỗ; nhìn thấy toàn bộ mới biết mình có bao nhiêu.
- Mỗi món quyết định trong khoảng nửa phút; món nào phân vân quá lâu thì để vào một thùng "chờ" nhỏ.
- Lau sạch kệ, sàn, tường của khu vừa dọn trống trước khi xếp đồ "giữ" vào lại.
- Xếp đồ "giữ" theo tần suất dùng: dùng nhiều ở tầm tay, dùng ít ở trên cao hoặc trong cùng.
- Mang đồ "cho" và "tái chế" ra khỏi nhà ngay trong ngày, tránh để quay lại kho.
- Thùng "chờ" dán ngày, đặt một nơi cố định; sau sáu tháng không mở tới thì xử lý tiếp.
Cách làm này không phụ thuộc ngày giờ; nếu gia đình bạn quen xem ngày cho các việc lớn thì có thể chọn ngày, nhưng lọc đồ không nằm trong những việc sách trạch nhật thường bàn.
Đồ điện tử, pin, đồ cồng kềnh: bỏ đúng chỗ
Những món này không nên lẫn vào túi rác sinh hoạt. Cuối năm là lúc lượng đồ điện tử thay mới tăng, nên cũng là lúc dễ xử lý sai nhất. Vài lưu ý thực tế:
- Điện thoại, máy tính cũ: sao lưu dữ liệu, đăng xuất tài khoản, xoá về cài đặt gốc trước khi cho hoặc bán; tháo thẻ nhớ, thẻ sim.
- Pin rời, pin sạc dự phòng phồng: để riêng trong hộp không cháy, không đâm thủng, mang tới điểm thu gom pin nếu địa phương có.
- Bóng đèn huỳnh quang, nhiệt kế thuỷ ngân vỡ: gói kín, không hút bằng máy hút bụi, hỏi nơi thu gom chất thải nguy hại.
- Tủ lạnh, máy giặt, nệm, sofa cũ: liên hệ dịch vụ thu gom đồ cồng kềnh của phường xã hoặc ban quản lý toà nhà để biết lịch, tránh để ra vỉa hè.
- Sơn thừa, hoá chất tẩy rửa: giữ nắp kín, để xa tầm tay trẻ, không đổ xuống cống.
Theo quan niệm, đồ điện hỏng chất trong nhà là "khí chết". Về an toàn, pin phồng và thiết bị hỏng để lâu trong kho nóng là nguy cơ cháy có thật, nên lý do này đủ để không trì hoãn. Đồ còn chạy tốt thì người làm nghề sửa chữa hay các nhóm quyên góp thường nhận lại, vừa đỡ lãng phí vừa giúp người cần.
Sau khi bỏ: giữ cho đồ thừa không quay lại
Lọc đồ một lần dễ, giữ được mới khó. Một quy tắc hay được người làm nghề sắp xếp nhà cửa khuyên là "một vào, một ra": mua một món mới thì cân nhắc cho đi một món cùng loại. Với dịp Tết, lúc quà biếu, hộp bánh, giỏ quà đổ về nhiều, nên chuẩn bị sẵn chỗ cho hộp giấy, giỏ mây để tái dùng hoặc tái chế ngay sau Tết.
Theo quan niệm phong thủy, khoảng trống vừa phải trên kệ, trong tủ là chỗ để "khí" luân chuyển. Cách hiểu thực tế là nhà có chỗ trống thì đồ mới có nơi đặt, không phải dồn ra lối đi hay chất lên nóc tủ. Giữ được khoảng trống đó qua cả năm thì đợt dọn cuối năm sau sẽ nhẹ đi rất nhiều.
Nếu bạn quan tâm tới đồ trang trí, vật phẩm bày Tết, nên chọn ít món, rõ chất liệu, dễ lau chùi; mua quá nhiều đồ bày chỉ khiến kho đầy lên sau mùng.
Câu hỏi thường gặp
Có phải bỏ hết đồ cũ trước Tết mới tốt không?
Không. Phong thủy chỉ nhấn vào đồ hỏng, đồ không dùng mà chiếm chỗ. Đồ cũ còn dùng tốt, được giữ gìn, như bộ ấm chén của ông bà hay chiếc bàn gỗ lâu năm, thường lại được trân trọng. Mấu chốt là đồ có công dụng và có chỗ cất hợp lý.
Đồ cũ có giá trị kỷ niệm nhưng hỏng thì làm sao?
Nếu sửa được thì sửa và dùng tiếp. Nếu không, giữ một phần nhỏ làm kỷ niệm, cất trong hộp kín, khô, có ghi chú, thay vì để cả món hỏng nằm ngoài. Chụp ảnh lưu lại cũng là cách giữ ký ức mà không chiếm chỗ.
Có nên bỏ đồ cũ vào đúng ngày 30 Tết không?
Không nên dồn tới ngày 30 vì lúc đó dịch vụ thu gom thường quá tải và gia đình còn nhiều việc khác. Lọc đồ và mang đi trong khoảng giữa tháng Chạp là hợp lý. Một số nhà kiêng đổ rác ba ngày đầu năm nên càng cần xử lý xong sớm.
Quà Tết nhận được mà không dùng thì có nên cho lại không?
Có thể, miễn quà còn hạn, còn nguyên vẹn và bạn cho người phù hợp. Tránh cho lại chính người tặng hoặc người cùng nhóm quen để khỏi khó xử. Thực phẩm gần hết hạn thì nên dùng hoặc chia cho người quanh nhà sớm.
Chậu cây chết có cần bỏ trước Tết theo phong thủy không?
Theo quan niệm, cây chết trong nhà là hình ảnh suy tàn nên nhiều người dọn trước Tết. Thực tế, chậu đất không cây dễ đọng nước, sinh muỗi. Dọn cây chết, rửa chậu, đến mùa xuân trồng lại cây mới là cách vừa giữ nếp vừa hợp lý.