Công cụ đổi lịch âm dương đổi được hai chiều: từ ngày dương sang ngày âm, và từ ngày âm (có hoặc không có tháng nhuận) sang ngày dương, với các năm từ 1200 đến 2199. Kết quả cho biết ngày đích, thứ trong tuần, có thuộc tháng nhuận không, kèm khối thông tin năm (can chi, mệnh nạp âm, cung phi nam và nữ) và phần phân tích ngày.
Trên trang phong thủy, công cụ này thường được dùng như bước chuẩn bị cho các công cụ khác: đổi ngày sinh để biết mình thuộc năm âm nào trước khi tra cung mệnh, tra tuổi làm nhà; hoặc đổi ngày giỗ, ngày lễ sang dương lịch năm nay. Bài hướng dẫn các thao tác, giải thích thông báo lỗi, và chỉ ra một chỗ rất dễ nhầm ở khối thông tin năm với người sinh vào khoảng tháng Một, tháng Hai dương lịch.
Chọn chiều đổi và ô tháng nhuận
Phía trên form có hai nút chọn chiều: Dương sang Âm, và Âm sang Dương. Bên dưới là ba ô ngày, tháng, năm, rồi một ô đánh dấu tháng nhuận. Ô tháng nhuận chỉ có tác dụng khi đổi từ âm sang dương; nếu bạn để chiều Dương sang Âm mà lỡ đánh dấu, công cụ tự bỏ qua.
Khi đổi từ dương sang âm, bạn không cần biết gì về tháng nhuận: công cụ tự tính và nếu ngày âm kết quả thuộc tháng nhuận, nó ghi thêm chữ tháng nhuận ngay dưới kết quả. Khi đổi từ âm sang dương, bạn phải tự cho biết ngày âm đó có thuộc tháng nhuận hay không. Ví dụ năm có nhuận tháng Sáu thì có hai tháng Sáu âm lịch: tháng Sáu thường và tháng Sáu nhuận, cách nhau khoảng một tháng dương. Bỏ trống ô nhuận là công cụ hiểu bạn nói tháng Sáu thường.
Ngày âm nhập được từ 1 đến 30. Tháng âm thiếu chỉ có 29 ngày, nên nếu bạn nhập ngày 30 của một tháng thiếu, kết quả có thể không như bạn chờ đợi. Cách chắc ăn là mở lịch vạn niên theo tháng của trang, tìm tháng âm đó, xem nó có ô 30 hay không trước khi đổi.
Khoảng năm rộng từ 1200 đến 2199 cho phép tra cả mốc lịch sử trong gia phả. Với năm quá xa, cách tính lịch âm thời đó có thể khác cách tính ngày nay, nên kết quả nên coi là tham khảo, nhất là khi dùng để đối chiếu tư liệu cổ.
Đọc kết quả và các thông báo lỗi
Khối kết quả chính. Bên trái là ngày bạn nhập, bên phải là ngày sau khi đổi, ở giữa là mũi tên. Ngay dưới là thứ trong tuần của ngày dương tương ứng. Nếu đổi từ dương sang âm và ngày âm thuộc tháng nhuận, chữ tháng nhuận hiện dưới ngày âm.
Thông báo "không đổi được ngày này". Xuất hiện khi ngày, tháng, năm không hợp lệ: tháng ngoài 1 đến 12, năm ngoài khoảng cho phép, ngày dương không có thật như 30 tháng 2, hoặc ngày âm ngoài 1 đến 30. Trang nhắc bạn kiểm lại ngày tháng năm và, nếu đang đổi từ âm, kiểm cả ô tháng nhuận.
Thông báo "năm này có thể không có tháng nhuận đó". Gặp khi bạn đánh dấu tháng nhuận cho một tháng mà năm đó không nhuận. Mỗi năm âm nhiều nhất chỉ có một tháng nhuận, và phần lớn các năm không có. Bỏ dấu nhuận rồi đổi lại, hoặc kiểm năm đó nhuận tháng mấy bằng cách đổi thử vài ngày từ dương sang âm.
Đường dẫn kết quả. Sau khi đổi, địa chỉ trang mang dạng chiều đổi kèm ngày, tháng, năm, thêm hậu tố nhuận nếu có. Lưu lại đường dẫn này khi bạn cần dùng nhiều lần, ví dụ ngày giỗ của ông bà, để năm sau chỉ việc sửa con số năm.
Ngày âm được tính theo múi giờ Việt Nam. Lịch âm Việt Nam và lịch âm Trung Quốc tính theo hai múi giờ khác nhau, nên có lúc lệch nhau một ngày ở mùng một. Nếu bạn đối chiếu với lịch in ở nước ngoài và thấy lệch, đó không phải lỗi của công cụ.
Khối "năm … là năm …": chỗ dễ nhầm với người sinh trước Tết
Dưới kết quả là một khối nền nhạt ghi năm của ngày dương là năm can chi gì, mệnh nạp âm gì, và cung phi của nam, nữ sinh năm đó, kèm hai liên kết sang công cụ cung mệnh. Khối này rất tiện, nhưng có một điểm cần biết: nó lấy con số năm dương lịch của ngày để tra, không phải năm âm lịch.
Với phần lớn các ngày trong năm, năm dương và năm âm trùng số nên không có vấn đề gì. Rắc rối nằm ở khoảng từ đầu tháng Một dương lịch tới trước Tết. Ví dụ giả định: bạn đổi ngày 20/1/1990 dương lịch và nhận được một ngày cuối tháng Chạp năm Kỷ Tỵ. Khối bên dưới vẫn ghi năm 1990 là năm Canh Ngọ, kèm mệnh và cung của người sinh năm 1990, trong khi người sinh đúng ngày 20/1/1990 lại thuộc năm Kỷ Tỵ.
Cách đọc đúng: luôn nhìn tháng âm trong kết quả. Nếu ngày âm rơi vào tháng Mười Một hoặc tháng Chạp mà năm dương đã sang năm mới, người sinh ngày đó thuộc năm âm trước. Khi sang công cụ cung mệnh, tuổi xây nhà hay hướng nhà, nhập năm dương trừ đi một. Đừng bấm thẳng vào hai liên kết cung mệnh trong khối năm trong trường hợp này, vì chúng mở kết quả của năm dương.
Chiều ngược lại cũng cần để ý: đổi từ âm sang dương một ngày trong tháng Chạp, kết quả có thể là tháng Một hoặc tháng Hai của năm dương kế tiếp. Khối năm khi đó cũng sẽ nói về năm dương kế tiếp, không phải năm âm bạn vừa nhập.
Đổi ngày sinh âm lịch của người lớn tuổi để tra các công cụ khác
Nhiều ông bà, cha mẹ chỉ nhớ ngày sinh theo âm lịch, hoặc giấy tờ ghi một ngày mà gia đình lại nhớ một ngày khác. Trình tự gọn để có thông tin dùng cho các công cụ phong thủy:
- Hỏi cho rõ ngày gia đình nhớ là âm hay dương. Nhiều giấy tờ cũ ghi ngày âm như thể ngày dương, hoặc ghi ngày đăng ký thay ngày sinh.
- Nếu là ngày âm, chọn chiều Âm sang Dương, nhập ngày, tháng, năm âm. Năm âm thường được nhớ qua tên con giáp; nếu chỉ nhớ con giáp, đối chiếu với tuổi hiện nay để ra năm.
- Nếu người đó nhớ sinh vào tháng nhuận, đánh dấu ô nhuận. Nếu báo lỗi, năm đó không nhuận tháng ấy, cần hỏi lại gia đình.
- Ghi lại ngày dương kết quả và thứ trong tuần. Thứ trong tuần đôi khi giúp người lớn nhớ lại chính xác hơn.
- Khi dùng các công cụ cung mệnh, hướng nhà, tuổi xây nhà, nhập năm âm của ngày sinh, không nhập năm dương nếu ngày sinh rơi trước Tết.
Ngày sinh trên giấy tờ là thông tin pháp lý, việc tra cứu này chỉ phục vụ nhu cầu văn hoá trong gia đình. Nếu ngày trên giấy tờ khác ngày gia đình nhớ, cứ để nguyên giấy tờ; việc điều chỉnh hộ tịch là thủ tục riêng với cơ quan có thẩm quyền.
Đổi ngày giỗ, ngày lễ âm lịch sang dương lịch năm nay
Ngày giỗ trong phần lớn gia đình Việt được tính theo ngày mất âm lịch, nên mỗi năm rơi vào một ngày dương khác. Đầu năm, bạn có thể chọn chiều Âm sang Dương, nhập ngày và tháng giỗ cùng năm âm hiện tại, rồi ghi ngày dương vào lịch điện thoại của cả nhà. Làm tương tự cho các ngày lễ theo âm lịch mà gia đình có thói quen giữ, như rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy, ông Công ông Táo.
Năm có tháng nhuận thì phải quyết định giỗ làm vào tháng chính hay tháng nhuận. Đây là tập quán của từng gia đình và từng vùng, không phải chuyện công cụ quyết định được. Nhiều nhà làm giỗ vào tháng chính; người mất trong tháng nhuận thì có nhà làm vào tháng chính cùng tên ở những năm không nhuận. Bạn chọn cách của gia đình mình, rồi dùng ô nhuận cho khớp.
Ngay dưới kết quả, phần phân tích ngày cho biết ngày đó thuộc trực gì, sao gì, giờ nào hoàng đạo. Với ngày giỗ, phần này ít quan trọng vì ngày đã cố định theo người mất; một số gia đình chỉ xem giờ để sắp xếp buổi cúng. Với ngày lễ khác hoặc ngày định làm việc lớn, phần phân tích dùng như trong công cụ xem ngày.
Nếu gia đình đông người ở nhiều nơi, gửi đường dẫn kết quả vào nhóm chung thay vì chụp màn hình. Đường dẫn giữ đúng ngày, đúng chiều đổi, người nhận mở ra thấy ngay mà không phải tự tra lại.
Những trường hợp nên kiểm thêm một nguồn
Công cụ đổi lịch tính theo thuật toán thiên văn chuẩn cho lịch âm Việt Nam, nhưng vẫn có tình huống bạn nên đối chiếu thêm trước khi dùng cho việc quan trọng:
- Ngày rơi đúng mùng một hoặc cuối tháng âm, vì đây là chỗ các bộ lịch dễ lệch nhau một ngày nhất.
- Năm trước 1968 hoặc các năm rất xa, vì cách tính lịch âm tại Việt Nam đã có những thay đổi qua các thời kỳ.
- Ngày dùng cho giấy tờ, hồ sơ, gia phả cần độ chính xác cao.
- Ngày được ghi trong tài liệu nước ngoài hay lịch in theo múi giờ khác.
- Ngày đổi bằng chiều âm sang dương có đánh dấu tháng nhuận, khi bạn không chắc năm đó nhuận tháng nào.
Đối chiếu với một cuốn lịch giấy uy tín hoặc một nguồn lịch chính thức là đủ. Nếu hai nguồn khác nhau đúng một ngày ở mùng một, kiểm xem nguồn kia có tính theo múi giờ Việt Nam không.
Một mẹo nhỏ để tự kiểm: đổi xuôi rồi đổi ngược. Lấy ngày âm vừa nhận được, chọn chiều Âm sang Dương, nhập lại (nhớ đánh dấu nhuận nếu kết quả có ghi tháng nhuận). Nếu ra đúng ngày dương ban đầu, bạn đã nhập đúng và đọc đúng. Nếu không, thường là do quên ô nhuận hoặc gõ nhầm một con số.
Câu hỏi thường gặp
Ô tháng nhuận dùng khi nào?
Chỉ khi đổi từ âm sang dương và ngày âm bạn nhập thuộc tháng nhuận. Khi đổi từ dương sang âm, công cụ tự biết ngày âm có thuộc tháng nhuận không và ghi chú ngay dưới kết quả, ô nhuận bị bỏ qua.
Đánh dấu tháng nhuận thì báo không đổi được là sao?
Năm âm đó không nhuận tháng bạn nhập. Mỗi năm nhiều nhất có một tháng nhuận, và phần lớn các năm không có. Bỏ dấu nhuận rồi đổi lại, hoặc hỏi lại gia đình xem ngày cần đổi có thật thuộc tháng nhuận không.
Đổi ngày 20/1 dương lịch mà khối năm ghi con giáp của năm mới là đúng hay sai?
Khối năm tra theo con số năm dương lịch. Nếu ngày âm kết quả vẫn ở tháng Mười Một hoặc tháng Chạp, người sinh ngày đó thuộc năm âm trước. Lấy năm âm ấy để tra các công cụ cung mệnh, tuổi xây nhà, hướng nhà.
Ngày âm trên công cụ khác lịch Trung Quốc một ngày thì sao?
Công cụ tính theo múi giờ Việt Nam. Lịch âm Trung Quốc tính theo múi giờ của nước đó nên đôi khi mùng một lệch một ngày. Với ngày lễ, ngày giỗ của gia đình Việt, dùng lịch tính theo giờ Việt Nam như công cụ.
Có đổi được ngày trong gia phả từ thế kỷ trước không?
Công cụ nhận năm từ 1200 đến 2199 nên đổi được. Tuy vậy cách tính lịch âm thời xưa có thể khác cách tính hiện nay, và ngày ghi trong gia phả cũng có thể đã được chép lại nhiều lần. Kết quả nên dùng làm tham khảo, đối chiếu thêm tư liệu khác.
Ngày giỗ năm nhuận làm theo tháng chính hay tháng nhuận?
Đây là tập quán của từng gia đình, không có quy định chung. Nhiều nhà làm vào tháng chính. Bạn chọn theo cách của gia đình rồi dùng ô tháng nhuận cho khớp khi đổi sang dương lịch, và nên báo trước cho họ hàng để mọi người cùng một ngày.