Độ ẩm phòng ngủ dễ chịu thường nằm trong khoảng 40–60%. Trên mức đó kéo dài, nấm mốc và mạt bụi phát triển, chăn gối có mùi; dưới khoảng 30–35%, da, môi, mắt, mũi họng dễ khô, nhất là khi ngủ điều hoà hay mùa hanh khô. Muốn biết phòng mình đang ở đâu, cách duy nhất đáng tin là đặt một nhiệt ẩm kế và đọc số trong vài ngày.
Phong thủy nói về độ ẩm bằng ngôn ngữ âm dương: nhà ẩm thấp, tối, có mùi là âm thịnh; nhà khô nóng, chói nắng là dương thịnh; nhà tốt là nhà cân. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng mục tiêu "cân" khá trùng với khoảng độ ẩm vừa phải. Bài này nói cách đo, cách xử lý mùa nồm và mùa hanh, cách dùng máy hút ẩm và máy tạo ẩm cho an toàn trong phòng ngủ.
Vì sao độ ẩm quan trọng với phòng ngủ
Độ ẩm tương đối cho biết không khí đang chứa bao nhiêu hơi nước so với lượng tối đa nó có thể chứa ở nhiệt độ đó. Cùng một lượng hơi nước, không khí lạnh có độ ẩm tương đối cao hơn không khí ấm; vì vậy ban đêm, khi nhiệt độ giảm, độ ẩm trong phòng thường tăng lên, và những bề mặt lạnh như kính, tường ngoài có thể đọng nước.
Người ngủ thải hơi ẩm qua hơi thở và mồ hôi suốt đêm. Một phòng ngủ nhỏ đóng kín có hai người sẽ ẩm lên rõ rệt vào buổi sáng. Nếu tường lạnh, phía sau tủ và đầu giường ít gió, hơi ẩm ngưng lại, lâu ngày thành những đốm mốc mà người ta thường phát hiện khi kéo tủ ra.
Độ ẩm cao kéo dài còn là môi trường ưa thích của mạt bụi nhà, loài sinh vật rất nhỏ sống trong đệm, gối, chăn và thảm, là một nguồn dị nguyên quen thuộc với người viêm mũi dị ứng, hen. Giữ phòng ngủ khô vừa phải là một trong những cách thường được khuyên để hạn chế mạt bụi, bên cạnh việc giặt chăn ga bằng nước nóng và dùng vỏ bọc chống mạt cho đệm gối.
Ở phía ngược lại, không khí quá khô làm niêm mạc mũi họng khô rát, môi nứt, da ngứa, đồ gỗ co ngót và tĩnh điện nhiều hơn. Điều hoà chạy cả đêm làm khô không khí vì hơi nước ngưng ở dàn lạnh rồi chảy ra ngoài; mùa hanh khô ở miền Bắc độ ẩm ngoài trời có những ngày rất thấp.
Đọc số trên nhiệt ẩm kế
Bảng sau gợi ý cách đọc số độ ẩm trong phòng ngủ. Các ngưỡng là mốc tham khảo thường gặp trong tài liệu về tiện nghi nhà ở, không phải giới hạn tuyệt đối.
| Độ ẩm | Cảm giác và hiện tượng thường gặp | Nên làm |
|---|---|---|
| Dưới khoảng 30–35% | Khô mũi họng, môi nứt, da ngứa, tĩnh điện | Bớt điều hoà, thêm ẩm vừa phải, uống đủ nước |
| Khoảng 40–60% | Dễ chịu với đa số người | Giữ nếp thông gió hiện tại |
| Khoảng 60–70% kéo dài | Chăn gối có mùi, quần áo lâu khô | Thông gió đúng lúc, chạy hút ẩm khi cần |
| Trên 70% nhiều ngày, sàn tường đọng nước | Mùa nồm, mốc phát triển nhanh | Đóng cửa, chạy máy hút ẩm, lau khô bề mặt |
Đọc số vào nhiều thời điểm: lúc đi ngủ, nửa đêm nếu có thể, và khi thức dậy. Nhiệt ẩm kế điện tử giá rẻ có sai số vài phần trăm, đủ dùng để theo dõi xu hướng.
Mùa nồm: làm khô phòng ngủ theo thứ tự
Nồm là hiện tượng hơi nước trong không khí ấm ẩm ngưng tụ trên bề mặt còn lạnh. Thói quen "mở cửa cho thoáng" lúc này lại đưa thêm hơi ẩm vào. Thứ tự xử lý:
- Đóng cửa khi trời nồm. Đóng cửa sổ, cửa ban công ở những ngày nồm nặng, nhất là phía hứng gió nồm.
- Chạy máy hút ẩm hoặc chế độ hút ẩm của điều hoà. Đóng cửa phòng khi chạy; đổ nước bình chứa hoặc nối ống thoát.
- Lau khô bề mặt. Lau sàn bằng khăn khô hoặc cây lau vắt thật kiệt; không lau nước nhiều trong những ngày này.
- Cất đồ vải đúng cách. Quần áo phơi chưa khô không cất vào tủ; dùng máy sấy hoặc phơi trong phòng đang chạy hút ẩm.
- Mở cửa khi gió khô về. Khi gió mùa Đông Bắc tràn về làm không khí khô hơn, mở cửa đối lưu để xả hơi ẩm còn lại.
Theo quan niệm phong thủy, mùa nồm là lúc âm khí trong nhà thịnh; người ta khuyên thắp đèn sáng, giữ nhà ấm. Đèn ấm và nhà sạch khô làm không gian dễ chịu hơn; đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, còn việc chặn hơi ẩm là phần quyết định.
Máy hút ẩm trong phòng ngủ
Chọn công suất theo phòng và mùa. Máy ghi công suất bằng số lít hút được mỗi ngày trong điều kiện thử nghiệm. Phòng ngủ ở vùng nồm nặng cần máy dư một chút so với diện tích.
Tiếng ồn khi ngủ. Máy hút ẩm dùng máy nén có tiếng chạy; nếu nhạy tiếng, chạy máy trước giờ ngủ rồi chuyển sang chế độ êm hoặc tắt, hoặc đặt máy ở góc xa giường.
Đặt mức độ ẩm mục tiêu. Đặt khoảng 50–55% là đủ; hút xuống quá thấp tốn điện và làm khô không cần thiết.
Vệ sinh lưới lọc và bình nước. Bình nước để lâu có mùi và rêu; đổ nước hằng ngày khi dùng nhiều, lau bình định kỳ.
An toàn điện. Cắm trực tiếp vào ổ tường, không dùng ổ kéo dài chung với nhiều thiết bị công suất lớn, không đặt sát chăn màn.
Máy tạo ẩm mùa hanh: dùng sao cho an toàn
Chỉ dùng khi thật sự khô. Đọc nhiệt ẩm kế trước. Nếu phòng đã trên 50%, thêm ẩm chỉ làm tăng nguy cơ mốc.
Dùng nước sạch, thay nước hằng ngày. Bình nước đọng là nơi vi khuẩn, nấm phát triển, và máy sẽ phun chúng vào không khí. Rửa bình theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Nước máy có thể để lại bụi trắng. Máy siêu âm phun cả khoáng chất trong nước thành bụi mịn trắng bám trên đồ đạc. Nhiều nhà sản xuất khuyên dùng nước cất hoặc nước đã khử khoáng.
Không pha thêm hoá chất. Không đổ tinh dầu, chất tẩy rửa hay chất diệt khuẩn vào bình nếu nhà sản xuất không cho phép. Đã có những sự cố nghiêm trọng ở nước ngoài liên quan tới việc pha chất diệt khuẩn vào máy tạo ẩm.
Đặt cách giường. Không để hơi nước phun thẳng vào chăn gối hay tường; hơi đọng lại sẽ tạo điểm ẩm cục bộ.
Cách đơn giản hơn. Bớt điều hoà, để một chậu nước hay phơi khăn ẩm trong phòng cũng nâng độ ẩm lên một chút mà không cần máy, dù kiểm soát kém hơn.
Mốc trong phòng ngủ: tìm nguồn ẩm trước rồi mới xử lý
Những đốm đen, xanh xám ở chân tường, sau tủ, quanh khung cửa sổ, trên trần góc phòng là dấu hiệu bề mặt đó đã ẩm trong thời gian dài. Lau sạch bằng chất tẩy rồi sơn lại mà không tìm ra nguồn ẩm thì vài tháng sau mốc sẽ quay lại đúng chỗ cũ.
Có ba nguồn ẩm thường gặp. Thứ nhất là ngưng tụ: hơi ẩm trong phòng gặp mặt tường lạnh, thường là tường ngoài, tường hướng bắc ít nắng, góc giáp trần mái. Thứ hai là thấm: nước mưa thấm qua mái, ban công, khe nứt tường ngoài, hoặc hơi ẩm từ đất ngấm lên chân tường tầng trệt. Thứ ba là rò rỉ: ống cấp thoát nước đi âm tường, ống nước thải điều hoà, nhà vệ sinh liền vách.
Cách phân biệt sơ bộ: mốc lan đều ở góc, sau tủ, nặng lên vào mùa nồm thì nghiêng về ngưng tụ; vệt ẩm loang có viền, đậm lên sau những trận mưa thì nghiêng về thấm; vệt ẩm luôn ướt dù trời khô, nằm dọc đường ống thì nghĩ tới rò rỉ. Với thấm và rò rỉ, việc cần làm là gọi thợ chống thấm hoặc thợ nước kiểm tra, không phải mua thêm máy hút ẩm.
Khi chỉ là ngưng tụ, kê tủ, giường cách tường ngoài vài phân cho gió lọt, giảm hơi ẩm sinh ra trong phòng (không phơi đồ trong phòng ngủ, không để chậu nước), thông gió buổi sáng khi trời khô, và chạy hút ẩm những ngày nồm. Mốc đã lan rộng trên đệm, gối, thảm thì thường khó làm sạch hẳn; người có bệnh hô hấp, dị ứng trong nhà nên được ưu tiên ngủ ở phòng khô hơn trong lúc xử lý.
Âm dương và độ ẩm: đọc lời khuyên phong thủy cho tỉnh táo
Trong phong thủy nhà ở, âm dương là cặp khái niệm để nói về sự cân: sáng và tối, động và tĩnh, ấm và mát, khô và ẩm. Phòng ngủ được xếp thiên âm, nghĩa là yên, dịu, tối hơn phòng khách; nhưng thiên âm không có nghĩa là ẩm thấp. Một phòng ngủ có mùi ẩm, chăn gối lúc nào cũng nhớp, góc tường có mốc bị người làm nghề coi là âm quá thịnh.
Những cách "thêm dương" mà phong thủy hay khuyên — mở cửa đón nắng, thắp đèn ấm, phơi chăn, dùng màu ấm — có cái làm khô thật (nắng, gió, phơi), có cái chỉ đổi cảm giác (màu sơn, đèn). Ngược lại, những cách "thêm âm" cho phòng quá khô nóng — đặt chậu nước, cây xanh — có tác dụng thêm ẩm nhẹ. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; nhiệt ẩm kế cho bạn biết việc nào đang thật sự thay đổi độ ẩm.
Điều nên tránh là đốt bồ kết, đốt quế, đốt than trong phòng ngủ để "xua âm khí" mùa nồm. Đốt không làm khô tường đáng kể mà thêm khói, bụi mịn, và đốt than trong phòng kín có nguy cơ ngộ độc khí CO.
Câu hỏi thường gặp
Độ ẩm phòng ngủ bao nhiêu là tốt nhất?
Khoảng 40–60% là mức dễ chịu với đa số người và hạn chế được nấm mốc, mạt bụi. Không cần giữ một con số cố định; mục tiêu là tránh những đợt quá ẩm kéo dài hoặc quá khô. Người có bệnh hô hấp nên hỏi bác sĩ về mức phù hợp.
Bật chế độ khô (Dry) của điều hoà có thay được máy hút ẩm không?
Chế độ này giảm ẩm bằng cách làm lạnh nhẹ, có thể đủ cho phòng ẩm vừa. Mùa nồm lạnh, điều hoà chạy chế độ khô có thể làm phòng lạnh thêm. Máy hút ẩm chuyên dụng hút được nhiều hơn mà ít làm thay đổi nhiệt độ.
Ngủ cạnh máy tạo ẩm có tốt không?
Nếu phòng thật sự khô, máy tạo ẩm giúp mũi họng dễ chịu hơn. Cần dùng nước sạch, thay nước hằng ngày, rửa bình đều và không để hơi phun thẳng vào giường. Máy bẩn có thể phun vi sinh vật vào không khí.
Mùa nồm có nên mở cửa cho thoáng không?
Không nên mở khi trời đang nồm, vì không khí ngoài trời ấm ẩm sẽ ngưng tụ trên sàn, tường còn lạnh. Đóng cửa, chạy hút ẩm, đợi gió khô về mới mở. Đây là chỗ thói quen mở cửa đón khí cần điều chỉnh theo thời tiết.
Đặt chậu nước trong phòng ngủ có giúp tăng độ ẩm không?
Có, nhưng ít và chậm, phụ thuộc diện tích mặt nước và nhiệt độ. Cách này đủ cho phòng hơi khô, không thay được máy tạo ẩm khi rất khô. Nhớ thay nước để không thành chỗ muỗi đẻ.
Tường phòng ngủ bị mốc thì có phải do phong thủy xấu không?
Mốc là dấu hiệu có hơi ẩm hoặc nước thấm kéo dài: tường lạnh đọng nước, thấm từ mái, rò ống, sau tủ kê sát tường. Phong thủy gọi là âm khí nặng, nhưng cách xử lý là tìm và chặn nguồn ẩm, rồi làm sạch, sơn lại khi tường đã khô.